null Beeld

VS-ColumnBas den Hond

Voor het eerst is een ‘opstandeling’ uit het openbaar bestuur verbannen. Is Trump de volgende?

Redactie Trouw

Otero County is een lap grond van niets in de Amerikaanse staat New Mexico. Naar Amerikaanse begrippen dan. Met tweeënhalf Otero’s kun je heel Nederland bedekken. Maar er wonen nog geen 65.000 mensen.

Niemand buiten Otero County, zou je denken, zal het interesseren wie daar de county commissioners zijn, zeg maar de provinciale gedeputeerden. Maar de invulling van die posten werd deze week landelijk nieuws. Want commissioner Couy Griffin is zijn baan sinds afgelopen dinsdag kwijt, op last van een rechter. En daarmee werd in Otero mogelijk de eerste steen gelegd voor een muur die Donald Trump voor altijd de weg naar het Witte Huis zal blokkeren.

Een rechter in Santa Fe, Mathew Francis, heeft Griffin afgezet. Het zal niet vaak gebeuren dat een rechter van de staat New Mexico naar de federale grondwet moet grijpen om een zaak te beslissen. Maar Matthews moest wel, want Griffin werd beschuldigd van rebellie (‘insurrection’). En daarover heeft de grondwet een duidelijke mening. Wie zich daaraan schuldig heeft gemaakt, terwijl hij of zij een openbare functie had en dus een eed van trouw aan de Grondwet had afgelegd, mag nooit meer zo’n functie bekleden. Niet bij de federale overheid en niet in een staat.

Griffin was op 6 januari 2021 deelnemer aan de bestorming van het Capitool, en dat was volgens de rechter een opstand. Einde verhaal voor Griffin.

Couy Griffin, oprichter van 'Cowboys for Trump', en deelnemer aan de Capitoolbestorming in januari vorig jaar.  Beeld AP
Couy Griffin, oprichter van 'Cowboys for Trump', en deelnemer aan de Capitoolbestorming in januari vorig jaar.Beeld AP

Maar ook eind verhaal voor Trump, hopen allerlei actievoerders. Want die had de hand in die bestorming. Of heeft hem op zijn minst niet willen stoppen, terwijl hij dat met een enkele tweet had kunnen doen.

Dat opstandelingenverbod staat in het veertiende amendement van de Grondwet. Dat amendement werd er in 1868 aan toegevoegd na de Burgeroorlog. Het regelt onder andere dat wie in de VS geboren is, automatisch een burger van het land is. met destijds als gevolg dat zwarte inwoners van het land, die al waren bevrijd van de slavernij, er ook burgers van werden. Het schrijft ook voor dat elke Amerikaan recht heeft op gelijke behandeling door de overheid en een eerlijk proces.

De verslagen opstandige zuidelijke staten kregen pas weer zelfbestuur en mochten ook vertegenwoordigers naar het Congres sturen, nadat ze het amendement hadden geratificeerd. Maar die vertegenwoordigers mochten dus, dat regelde het amendement ook, geen opstandelingen zijn geweest.

Sindsdien was die laatste regel bijna een dode letter. Alleen in 1919 en 1920 werd hij nog van stal gehaald om een socialist zijn zetel in het Huis van Afgevaardigden te onthouden – Victor Berger uit Wisconsin was een tegenstander van de deelname van de VS aan de Eerste Wereldoorlog, en dat leverde hem een beschuldiging en veroordeling wegens spionage op. Nadat die veroordeling door het Hooggerechtshof werd vernietigd, mocht hij alsnog met zijn werk als volksvertegenwoordiger beginnen.

Nu, bijna honderd jaar later, is het tijd om dat artikel weer tot leven te wekken, vindt onder andere de organisatie Free Speech for People. Die probeerde dat eerder dit jaar in Georgia, door bezwaar te maken tegen deelname van afgevaardigde Marjorie Taylor Greene aan de volgende verkiezingen voor het Huis. Maar in dat geval vond de rechter dat toespraken en uitspraken van Taylor Greene over het ‘stelen’ van de verkiezing van Donald Trump niet konden worden gezien als een belangrijke oorzaak van het geweld op 6 januari 2021. Ook aanklachten tegen andere Republikeinse afgevaardigden werden door rechters afgewezen.

De eerste opstandeling sinds 1919

Interessant daaronder is een zaak die werd aangespannen tegen afgevaardigde Madison Cawthorn in North Carolina. Een rechter daar oordeelde dat hij gewoon afgevaardigde kon blijven. Niet omdat hij niets met een opstand te maken had: Cawthorn had een dag voor de bestorming van het Capitool een menigte toegesproken over het ‘stelen’ van de presidentsverkiezing. Maar de rechter hechtte belang aan een in 1872 aangenomen amnestiewet, die veel zuidelijke politici alsnog de kans gaf in het Congres zitting te nemen. Sindsdien was het Grondwetsartikel volgens die rechter op niemand meer van toepassing. Een hof van beroep wees die redenering echter af. Daar stopte de zaak vervolgens toch, omdat Cawthorn zijn voorverkiezing had verloren, en dus geen kans meer maakte op een zetel.

Daarmee heeft county commissioner Couy Griffin een twijfelachtige eer op zijn naam staan: hij is de eerste volksvertegenwoordiger sinds 1919 die officieel als opstandeling uit het landsbestuur is gezet.

Dat is allemaal natuurlijk een juridisch voorgerechtje voor de grote kluif: Donald Trump. Kan die niet ook even het stempel ‘opstandeling’ of ‘helper van opstandelingen’ krijgen, zodat hij nooit meer president kan worden? Dat willen veel Amerikanen, zowel Democraten als andere burgers die geen zin hebben in nog vier jaar chaos en bombast, graag weten.

Maar het ligt allemaal niet zo simpel. Al zolang het grondwetsartikel bestaat, is het onduidelijk wie uitmaakt of iemand zich aan opstand schuldig heeft gemaakt. Het Congres, zoals destijds met die socialist in 1919 en 1920? Dan hangt het in het geval van Trump, af van de vraag wie in Huis en Senaat de meerderheid hebben, in 2024 wanneer hij op het stembiljet moet komen, of in 2025 wanneer hij na een eventuele winst zou moeten aantreden. Of is het de rechter, zoals afgelopen week? Dan mogen de processen wel vlug beginnen, want dat wordt een heel lange procedure: ongetwijfeld komt Trumps verkiesbaarheid dan bij het Hooggerechtshof terecht.

En die rechters moeten dan ook beslissen wat er op 6 januari 2021 precies gebeurde. Wás de bestorming van het Capitool een opstand? En zo ja, wie moet je dan allemaal tot de opstandelingen rekenen? Alleen degenen die het Capitool binnen gingen, of ook degenen die hen ophitsten? Of ook lieden als Trump die mogelijkheden hadden het geweld af te remmen of te beëindigen, maar niet ingrepen?

Wetswijziging

Twee Democraten in het Huis van Afgevaardigden willen aan die onzekerheid een einde maken. Jamie Raskin en Debbie Wasserman Schultz hebben een wetsvoorstel ingediend dat voorschrijft dat het via de rechter moet.

Een zaak kan, als dat voorstel wet wordt, worden aangedragen door het ministerie van justitie of door individuele Amerikanen. En om het de rechter gemakkelijk te maken, stelt de wet dat het deelnemen of bevorderen van de bestorming van het Capitool op 6 januari 2021 onder de definitie van opstand valt. Net als het proberen te regelen van alternatieve, aan Trump toegewijde leden van het kiescollege dat de president moet kiezen, zoals eind 2020 gebeurde in staten waar Joe Biden won.

Ook niet onbelangrijk: net als in civiele rechtszaken in de VS, en in tegenstelling tot strafzaken, hoeft volgens het wetsontwerp iemands deelneming aan een opstand niet ‘boven elke redelijke twijfel verheven’ vast te komen staan voor een jury. Het is de rechter zelf die beslist, en hij moet iemand als opstandeling brandmerken als dat ‘op grond van het bewijs aan te nemen valt’.

Dat Donald Trump op basis van die wet een opstandeling is, staat al bijna vast. In maart oordeelde een rechter in Californië daar al indirect over, in een rechtszaak over het overdragen van e-mails van Trumps juridisch adviseur John Eastman aan een onderzoekscommissie van het Congres. Hij zei dat beiden ‘waarschijnlijker wel dan niet” de strafwet hadden overtreden door te proberen de zitting van het Congres op 6 januari 2021 te verstoren.

Trump was bij die rechtszaak niet rechtstreeks betrokken. Er loopt zelfs nog geen enkele strafzaak tegen hem, ook al lopen er onderzoeken wegens fraude met zijn bedrijf, pogingen om zijn verlies bij de verkiezingen weg te poetsen, en het meenemen en verstoppen van geheime overheidsdocumenten na zijn presidentschap.

Geen enkele strafzaak kan voorkomen dat hij weer presidentskandidaat wordt. Maar een beroep op de Grondwet kan het mogelijk wel. De wet van Raskin en Wasserman Schultz wordt vast en zeker door de Republikeinen in de Senaat geblokkeerd. Maar dat een eventuele kandidatuur van Trump aan een rechter zal worden voorgelegd, dat leidt geen twijfel.

Bas den Hond is correspondent in de Verenigde Staten en schrijft wekelijks een column.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden