AnalyseCoronacrisis

Voor de Brusselse bubbel is het einde van de videovergadering nog ver weg, met alle gevolgen van dien

Voorzitter Charles Michel van de Europese Raad op 6 mei tijdens een persconferentie in een lege Brusselse perszaal. Journalisten volgen die noodgedwongen vanaf hun werkplek. Ook voorzitter Ursula von der Leyen van de Europese Commissie (op de schermen) spreekt van afstand. Beeld Reuters

Het einde van de soms moeizame videovergaderingen tussen de EU-hoofdsteden is nog niet in zicht. Politiek zware beslissingen komen zo niet van de grond.

De voltallige Brusselse bubbel, van regeringsleider tot ambtenaar en van woordvoerder tot journalist, kijkt jaloers toe hoe EU-landen hun corona-beperkingen opheffen. Scholen, cafés en restaurants gaan open en er wordt weer gevlogen, al zijn die beelden van overvolle vliegtuigen minder aanstekelijk. Intussen zit het grootste deel van de EU-machinerie nog steeds thuis, aan beeldschermen gekluisterd. Van een geleidelijke opheffing van maatregelen is geen sprake.

Voor de EU-ministersvergaderingen (deze en volgende week zijn er in totaal zestien) zouden alle bewindslieden vanuit hun 27 hoofdsteden normaal gesproken naar Brussel reizen (of eigenlijk Luxemburg, want juni is Luxemburg-maand). Zoiets kun je niet geleidelijk weer invoeren. Het is alles of niets.

Coronahulp aan Afrikaanse landen

Deze week krijgen alle EU-hotemetoten weer vierkante ogen op hun werkplek. EU-buitenlandcoördinator Josep Borrell is de kampioen: die heeft elke dag een of meerdere ‘high level’ videovergaderingen. De enige Eurocommissaris die in een vliegtuig is gestapt, is Janez Lenarcic (crisisbeheersing). Die vertrok maandag naar de Democratische Republiek Congo om te kijken hoe de EU-coronahulp aan Afrikaanse landen verloopt.

Overigens hebben die videoconferenties een enorme (reis)kostenbesparing opgeleverd, zowel financieel als voor het milieu. Hoe groot die meevaller uitpakt, weten we over een tijdje pas.

Lichaamstaal

Nadeel: de besluitvormingsmachine stokt. Dat gevoel wordt sterker naarmate die beeldschermperiode langer duurt. Een vrijblijvende bijpraatsessie van bijvoorbeeld energie- of onderwijsministers lijdt er niet onder, maar kapitale politieke beslissingen over grote EU-thema’s komen niet tot stand. Daarvoor moeten de politiek verantwoordelijken elkaar in de ogen kunnen kijken en elkaars lichaamstaal kunnen lezen.

Dat is het duidelijkst gebleken bij de brexit en de EU-meerjarenbegroting, inclusief nieuw op te tuigen corona-herstelfonds. Het brexit-overleg, over een nieuwe handelsrelatie tussen de EU en het Verenigd Koninkrijk na dit overgangsjaar, zit volkomen vast. “We zijn bijna op de grenzen gestuit van wat we kunnen bereiken via deze opzet van afstandelijke formele rondes”, liet de Britse hoofdonderhandelaar David Frost vrijdag weten. Beide partijen zijn het erover eens dat ze weer fysiek om een echte tafel moeten zitten om een doorbraak mogelijk te maken.

Meningsverschillen

Die noodzaak van een fysiek samenzijn geldt ook voor de regeringsleiders die een akkoord moeten bereiken over die opgewaardeerde meerjarenbegroting. Even was er hoop op een echte bijeenkomst, volgende week vrijdag, gewoon in Brussel. Maar die datum komt te vroeg. Weinigen rekenen erop dat die top meteen een akkoord oplevert. Daarvoor zijn de meningsverschillen tussen onder meer de zuidelijke landen en de ‘zuinige vier’ (waaronder Nederland) te groot.

Dus krijgen we op 19 juni weer een videotop, waarop de regeringsleiders hun hart kunnen luchten tegenover ‘EU-president’ Charles Michel. Waarschijnlijk volgen dan in juli één of twee echte toppen in Brussel, waarop het moet gebeuren. Er heerst weinig animo om dit begrotingsconflict tot in het najaar te laten dooretteren.

Telefoon, sms en Whatsapp

Eigenlijk is er in al die videovergaderingen de laatste maanden maar één baanbrekend besluit genomen. Op 9 april bereikten de EU-ministers van financiën een akkoord over een corona-steunpakket van ruim 500 miljard euro. Dat was een slijtageslag: de eurogroep-vergadering was op 7 april begonnen en moest de volgende ochtend worden verdaagd. Was dat een echte fysieke bijeenkomst geweest, dan waren de ministers er ongetwijfeld sneller uitgekomen. De schorsingen en bilateraaltjes op de gang die als smeerolie dienen bij dergelijk crisisberaad, moesten nu per telefoon, sms of Whatsapp. Dat kost tijd en vergroot de kans op misverstanden.

Ook voor het omvangrijke EU-correspondentencorps in Brussel is het al maandenlang behelpen. De perszaal van de Europese Commissie is sinds 24 maart verboden terrein. De dagelijkse persconferenties zijn vanaf die dag per beeldverbinding.

Een commissiewoordvoerder liet vorige week doorschemeren dat alles voorlopig blijft zoals het is, omdat dit systeem goed werkt. Dat is een groot contrast met bijvoorbeeld de wekelijkse persconferenties van premier Rutte, waar nog steeds journalisten in het zaaltje zitten.

Lees ook:
Coronacrisis lijkt EU-leiders eerder te verlammen dan tot actie aan te zetten

Tot samenwerking tussen de 27 regeringsleiders van de EU wil het nog altijd niet echt komen. De coronacrisis lijkt hen eerder minder besluitvaardig te maken.

EU-ministers alsnog akkoord met miljardenpakket corona-steun

Het was een loodzware bevalling, maar de EU-ministers van financiën hebben op 9 april overeenstemming bereikt over een breed pakket coronasteunmaatregelen voor de EU-economie als geheel. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden