Nieuws Voorzitterschap Europese Commissie

Von der Leyen vindt krappe meerderheid in het Europees Parlement

Beeld REUTERS

Na ruim zestig jaar en twaalf mannen is het zo ver: de Europese Commissie, het dagelijks bestuur van de EU, krijgt een vrouwelijke voorzitter. 

Het Europees Parlement stemde dinsdagavond met een krappe meerderheid van 383 stemmen (ze had er 374 nodig) in met de voordracht van de 60-jarige Duitse christen-democraat Ursula von der Leyen als opvolger van Jean-Claude Juncker. Ze begint op 1 november aan een ambtstermijn van vijf jaar.

Patriarchale voetnoot bij deze vrouwelijke primeur: Von der Leyen is de naam van haar man, Heiko von der Leyen. Haar meisjesnaam is Ursula Albrecht, voor intimi: Ushi.

Ze toonde zich na de stemming allesbehalve geschrokken van de krapte van haar meerderheid. “Een meerderheid is een meerderheid. Twee weken geleden kende niemand mij nog.”

Na een week vol twijfels over haar kansen om de stemming te overleven, wist ze veel sceptische Europarlementariërs ’s ochtends voor zich te winnen. Met haar toespraak in Straatsburg beroerde ze de gevoelige snaren van de pro-Europese krachten in het parlement, vooral die van de liberalen en een fors deel van de sociaal-democraten. Daardoor leek ze alsnog af te stevenen op een ruime meerderheid. De grote verrassing van de avond was dat die er toch niet kwam.

Vorige week hadden veel partijen nog hun bedenkingen bij de ambities van Von der Leyen op het gebied van onder meer klimaatbeleid en rechtsstaat. Ze genoot immers de steun van onder meer Polen, Hongarije en Italië, in tegenstelling tot de sociaal-democratische ‘spitskandidaat’ Frans Timmermans. Betekent dat niet automatisch dat Von der Leyen minder streng zal optreden tegen deze landen – en ook nog eens tegen klimaatverandering – dan Timmermans zou hebben gedaan?

Die suggestie probeerde de vandaag aftredende CDU-minister van defensie uit de lucht te halen. Ze zegde toe in de eerste honderd dagen van haar voorzitterschap een ‘groene deal voor Europa’ te presenteren: wat haar betreft wordt Europa uiterlijk in 2050 het ‘eerste klimaatneutrale continent van de wereld’ (zonder CO2-uitstoot).

Von der Leyen komt, dus Selmayr gaat (en Al heel snel ook)

Hij geldt als de machtigste man in de Europese Commissie: de Duitse secretaris-generaal Martin Selmayr. Maar met de komst van zijn landgenoot Ursula von der Leyen als hoogste baas bij de Commissie is zijn vertrek onvermijdelijk geworden. Mogelijk gaat hij volgende week al, melden Politico Europe en persbureau Reuters.

Het is een ongeschreven wet dat de commissievoorzitter en de secretaris-generaal niet dezelfde nationaliteit mogen hebben. Maar dat Selmayr zo snel vertrekt, komt als een verrassing.

De 48-jarige jurist is al jarenlang steun en toeverlaat van huidig commissievoorzitter Juncker. Hij was lange tijd diens kabinetschef, totdat hij begin vorig jaar opeens binnen een paar minuten een dubbele promotie maakte naar de hoogste ambtelijke functie binnen de Commissie, die van secretaris-generaal. De post kwam vrij door de vroegtijdige pensionering van de Nederlander Alexander Italianer.

Over die promotie is veel te doen geweest. De meeste Eurocommissarissen bleken totaal verrast te zijn. Het Europees Parlement omschreef de gang van zaken als een soort staatsgreep, de Europese ombudsman sprak van wanbestuur. Maar niemand kon de commissie dwingen om de interne benoeming te herroepen.

Mogelijk neemt een Fransman straks de vrijgekomen plek in. “De commissie is een Frans-Duits project en dat is een goede zaak”, aldus Selmayr tegen Politico.

Verder hield ze een pleidooi voor een socialer Europa, voor eerlijke belastingheffing bij grote bedrijven, grondige hervormingen van het asiel- en migratiebeleid en een compromisloze naleving van de afspraken over de rechtsstaat, met extra instrumenten.

Hoewel een deel van de besluitvorming daarover buiten de macht van de commissievoorzitter ligt (zo zit de hervorming van het migratiebeleid al jarenlang muurvast op het niveau van de lidstaten) viel zowel toon als inhoud van Von der Leyens speech in goede aarde.

Charme-offensief

Ze wist bovendien Timmermans, de beoogde eerste vicevoorzitter van haar commissie, te verleiden tot zijn eerste tweet in drie weken: “Aanpakken van de klimaatcrisis; minimumloon voor alle Europese werknemers; eerlijke belastingheffing; het verdedigen van onze waarden en de handhaving van de rechtsstaat: dat zijn de dingen die ik de kiezers beloofde in de verkiezingscampagne. Goed om te zien dat ze deel uitmaken van het programma van Von der Leyen.”

Door haar charme-offensief naar de pro-EU-partijen raakte Von der Leyen wel de nodige potentiële stemmen kwijt uit de eurokritische hoek, zoals die van het Italiaanse Lega.

Van de sociaal-democraten stemde ongeveer drie kwart voor. Timmermans’ zes partijgenoten van de PvdA volhardden tot het bittere eind in hun tegenstem, samen met de collega’s uit België, Duitsland, Frankrijk en Oostenrijk.

De Europese Groenen bleven bij hun vorige week ingenomen ‘nee’. Toch deelde zelfs Bas Eickhout (GroenLinks) tijdens het debat een complimentje uit aan Von der Leyen. “Vergeleken met vorige week is dit een reuzestap voorwaarts”, zo prees hij haar toespraak.

Toch was juist die ommezwaai voor Eickhout reden om tegen te stemmen. “Als iemand binnen één week zo verandert, weet je nog steeds niet waar ze nou echt staat.”

Lees ook: 

Durft het Europees Parlement Von der Leyen weg te stemmen?

Het Europees Parlement stemt dinsdagavond over de voordracht van de Duitse defensieminister voor het voorzitterschap van de Europese Commissie. Kan de EU daarna met vakantie of wordt het crisis?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden