AchtergrondNigeria

Volksopstand Nigeria is machtsstrijd tussen noord en zuid

Een gebouw aan de Lekki tolpoort in Lagos staat in brand. Dit gebeurde nadat soldaten in de menigte van demonstranten hadden geschoten, met doden en gewonden tot gevolg.Beeld AFP

In delen van Nigeria is de noodtoestand uitgeroepen, leger en politie zijn in actie gekomen, maar demonstraties tegen het corrupte establishment gaan door.

“Een revolutie”, zo duidt Michael Sunbola, de directeur van de voedselbank in Lagos – de grootste stad van Nigeria – de volksopstand tegen corruptie, afpersing, mishandeling en zelfs moord die twee weken geleden begon. De demonstraties waren in eerste instantie gericht tegen de praktijken van de speciale politie-eenheid, Sars. Later richtten de protesten zich ook tegen de hele politie en rechterlijke macht in Nigeria. En nu lijkt de toekomst van het land op het spel te staan.

Dinsdag werden, volgens de Nigeriaanse krant de Daily Trust, tientallen mensen gedood in verschillende grote steden bij wat de #endSARS demonstraties is gaan heten op sociale media. In Lagos, bij de Lekki tolpoort, schoten militairen dinsdagnacht in de menigte van demonstranten, zo laten videobeelden op internet zien, met diverse doden en gewonden tot gevolg.

Ook in de hoofdstad Abuja en in verschillende deelstaten ging het mis en vielen er doden en gewonden. Als reactie staken woedende demonstranten twee politieposten in brand. Een gevangenis werd opengebroken. Het havengebouw in Lagos ging in vlammen op, evenals verschillende bussen bij de busterminal in Lagos.

Uitgaansverbod voor drie dagen 

Sunbola spreekt van bloederige taferelen en van complete chaos in Lagos. “Net toen families na een lange coronalockdown hun normale leven probeerden op te pakken, is er nu weer een uitgaansverbod voor drie dagen afgekondigd. De voedselveiligheid voor de allerarmsten komt weer in gevaar.” Sunbola en zijn medewerkers van de voedselbank kunnen niet meer de straat op met voedselpakketten.

“Er zijn nu wel minder mensen op straat dan de afgelopen dagen, maar de demonstraties gaan door. Demonstranten zijn woedend vanwege het bloedbad bij Lekki. Overal in de stad zijn ineens militairen op strategische plekken in Lagos verschenen. De situatie is zeer gespannen”, zegt hij over de telefoon.

Ook hoogleraar financiële integriteit Chibuike Uche, verbonden aan het Afrika-Studiecentrum van de Universiteit Leiden, neemt het woord ‘revolutie’ in de mond. “Het gaat allang niet meer over Sars of de politie. Het protest gaat over de endemische corruptie binnen het overheidsapparaat, de regering en de politiek.” Kortom, het establishment in Nigeria. “Er zijn miljoenen euro’s door de regering uitgetrokken om de nood door de lockdown te bestrijden, maar niemand heeft er iets van gezien. Waar is dat geld gebleven?” Sunbola is het hartgrondig met die analyse eens.

Twijfel aan de loyaliteit van het leger

Hoewel de protesten begonnen tegen de corruptie binnen de politie en de Sars-eenheid inmiddels is opgeheven, komt er nu een speciaal arrestatieteam, op zijn Amerikaans, een Swat-eenheid, met waarschijnlijk dezelfde politiemensen. De demonstranten weigeren zich echter een rad voor de ogen te laten draaien en gaan door.

Het leger was daarentegen in het begin geen mikpunt van de demonstranten. Sterker nog, de legerleider verklaarde de demonstranten te zullen beschermen. “Nu hebben soldaten een bloedbad aangericht bij Lekki. Militairen en ordetroepen van de politie staan naast elkaar in Lagos”, zegt Sunbola. Hij twijfelt ernstig aan de loyaliteiten van het leger.

Ook Uche doet dat. “De militaire top heeft deze week de operatie Crocodile Smile aangekondigd, een legeroefening. Die zou niets met de demonstraties te maken hebben. Nu staat het leger in de steden. De militairen waren neutraal, maar dat is nu veranderd”, concludeert Uche.

Strijd tussen noord en zuid

De hoogleraar ziet een veel dieper liggende oorzaak voor de volksopstand die nu boven komt drijven. “Het gaat om de strijd tussen Noord- en Zuid-Nigeria. Tussen het islamitische noorden en het christelijke zuiden.” Hij legt het uit. “De huidige president, Muhammadu Buhari (77) komt uit het noorden. Alle belangrijke posities in de regering, bij de overheid, de politie en het leger worden inmiddels voor negentig procent ingenomen door moslims uit het noorden.”

Maar het geld wordt in zuiden van Nigeria, aan de kust, verdiend. “De slimsten van het land komen uit het zuiden, maar krijgen geen banen.”

“Sars-eenheden komen in het armere noorden nauwelijks voor, maar wel in het zuiden. Politiemensen uit het noorden werken in het zuiden en persen daar de bevolking af”, zegt Uche.

De president is nergens te bekennen

In de noordelijke deelstaten is daarnaast de sharia ingevoerd en dat staat op gespannen voet met de levenswijze in het zuiden.

“Hoe kan Nigeria zo nog één land blijven”, vraagt Uche zich af. En die onvrede zit achter de volksopstand in het zuiden en midden van het land, die begon tegen Sars, zich daarna richtte op de politie en de rechterlijk macht, maar zich nu als een olievlek uitbreidt. “Het gaat uiteindelijk om de noord-zuid-verhouding in het land, dat brengt de spanningen met zich mee.”

Ondertussen laat de president zich al dagen niet zien. Er wordt gespeculeerd dat hij ernstig ziek is. Uche: “Het is zeer ongewoon dat Buhari onzichtbaar is. Hij zal zich moeten laten zien, wil hij grip krijgen op de huidige situatie.”

Lees ook:

Protesten tegen politiegeweld verlammen Nigeria.

Demonstranten in Nigeria eisen structurele hervormingen van zowel het corrupte politiekorps als de rechterlijke macht.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden