NaschriftJohn Naisbitt (1929-2021)

Volgens John Naisbitt, de schrijver van Megatrends, zou het allemaal goedkomen met de wereld

John Naisbitt in 2015 in New York. Beeld WireImage
John Naisbitt in 2015 in New York.Beeld WireImage

Als iemand het recht had om in zijn boeken en toespraken een ­onverwoestbaar Amerikaans optimisme uit te dragen, dan was het John Naisbitt wel.

In 1977 zat hij aan de grond. Hij was gescheiden van zijn eerste vrouw, zijn bedrijf dat maatschappelijke trends analyseerde op basis van wat kranten schreven, ging failliet, en toen hij daarbij verzuimde een paar kunstwerken als bezit op te geven, werd hij veroordeeld tot een taakstraf.

Vijf jaar later was hij terug, en hoe. Hertrouwd, met journalist Patricia Auburdene. Op haar advies had hij zijn ideeën over Amerika’s toekomst opgeschreven. Het boek Megatrends werd een hit en een merk. De rest van zijn ­leven kon Naisbitt de ­wereld afreizen om voor veel geld lezingen te houden, nieuwe boeken te schrijven als Megatrends 2000, China’s Megatrends en zijn laatste, Mastering Megatrends (2017). De centrale boodschap van Megatrends was dat de VS sterk zouden veranderen, maar ten goede. Dat was een welkome boodschap in het Amerika van 1982, dat net een recessie beleefde.

Veel van Naisbitts voorspellingen kwamen uit, al was het resultaat niet voor elke Amerikaan gunstig. Naisbitt voorzag dat de maakindustrie zou worden vervangen door een informatie-industrie. Dat de maatschappij individualistischer zou worden, met als gevolg minder verstikkende regels voor burgers, maar ook voor bedrijven. Daardoor sprak hij mensen aan die de smaak te ­pakken hadden gekregen van de culturele bevrijding van de jaren zestig, maar ook conservatieve politici die ondernemingen ­wilden bevrijden uit het keurslijf van overheidsvoorschriften. ­Regeringsleiders en directies van grote bedrijven nodigden hem uit te ­komen vertellen wat hun te wachten stond.

Naisbitt werd geboren in Utah in een mormoons arbeidersgezin in Salt Lake City. Hij diende na de middelbare school bij het korps mariniers. Daardoor kon hij met een beurs studeren aan de universiteit van Utah. Daarna ging hij naar de hoog aangeschreven Cornell Universiteit in de staat New York, maar daar stopte hij omdat hij geen geld meer had.

Hij werd toesprakenschrijver bij fotobedrijf Eastman Kodak, en had banen als bedrijfsvoorlichter en als medewerker op een aantal ministeries.

‘Ik stond er versteld van hoeveel ik in drie uur over Amerika leerde’

In een van die functies kreeg hij de opdracht om de effectiviteit van de ­anti-ar­moedeprogramma’s van president Lyndon Johnson te onderzoeken. Hij ontwikkelde de techniek waarmee hij later zoveel succes zou hebben. Hij ging kranten uit het hele land lezen om te weten te komen wat er buiten Washington speelde. “Ik ging naar een kiosk en kocht er vijftig verschillende”, vertelde hij in een interview met de krant The Christian Science Monitor. “En ik stond er versteld van hoeveel ik in drie uur leerde over wat er in Amerika aan de hand was.”

Hij begon met die werkwijze een trendanalysebedrijf. Maar er waren niet genoeg ondernemingen die zijn rapporten wilden afnemen. Ook een tweede poging mislukte, met zijn faillissement als gevolg.

Toen het tij eenmaal was gekeerd, kon de naam Naisbitt niet meer stuk, of zijn voorspellingen nu uitkwamen (dat vakbonden macht zouden verliezen, dat China de nieuwe wereldmacht zou worden) of niet (dat bedrijven steeds meer oog zouden krijgen voor de lange termijn, dat cultuur belangrijker zou worden dan sport).

De vervolgboeken op Megatrends schreef hij samen met ­Auburdene. Nadat ze scheidden en hij in 2000 trouwde met zijn Oostenrijkse uitgeefster Doris Dinklage, werd die zijn coauteur.

Graag geziene gast in China

Zijn boeken over Azië en ­China maakten hem een graag ­geziene gast in dat land. Hij richtte er het Naisbitt China Institute op, onderdeel van de Tianjin ­Universiteit. De laatste jaren van zijn leven woonde hij voor de helft in Wenen en voor de helft in Tianjin.

En zijn optimisme over China was nog groter dan dat over zijn geboorteland: “Het korte intermezzo waarin Amerika China overschaduwde”, schreef hij in 2015 in zijn boek The Global Game Change, “is voorbij”.

John Naisbitt werd op 15 januari 1929 geboren in Salt Lake City, Utah en overleed op 8 april 2021 in Velden am Wörthersee, Oostenrijk.

Trouw beschrijft het leven van onlangs overleden heel gewone of bekende mensen. Heeft u zelf een tip voor Naschrift? Mail ons via naschrift@trouw.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden