Pijpleidingen bij een gasverwerkingsfabriek van Gazprom in Siberië. Beeld Reuters
Pijpleidingen bij een gasverwerkingsfabriek van Gazprom in Siberië.Beeld Reuters

InterviewGazprom

Volgens deze energiespecialist moeten we niet bang zijn voor Rusland: ‘Europa is de enige klant van Gazprom’

De Russische oppositiepoliticus en energiespecialist Vladimir Milov zegt dat Rusland de gasmarkt manipuleert. Europa moet zich niet onder druk laten zetten.

Hella Rottenberg

De stijging van de gasprijzen en de kleine voorraden aardgas in Europa leidden in oktober tot grote nervositeit op de markt en bij huishoudens. Europa zou dat gastekort aan zichzelf te danken hebben, aldus de Russische president Vladimir Poetin, vanwege een vermindering van de gasproductie en de inkoop van vloeibaar gas. Het Russische gasbedrijf Gazprom viel niets te verwijten, dat kwam de contracten volledig na. Aan dringende verzoeken om extra gas te leveren gaf Gazprom in november mondjesmaat gehoor.

Volgens de Russische oppositiepoliticus en energiespecialist Vladimir Milov hoeft Europa niet zo bang te zijn voor gasafhankelijkheid van Rusland. Europa moet zich simpelweg niet onder druk laten zetten, want Gazprom heeft Europa minstens zo hard nodig als andersom. Hij verbaast zich over de angst voor het ‘oppermachtige Gazprom’. “Europa moet begrijpen dat het de enige klant is van Gazprom. Ik vind het vreemd hoe een economische grootmacht over Gazprom spreekt als een reus.”

Milov (49) is politicus en econoom. Ooit, helemaal aan het begin van Poetins presidentschap, was hij als jonge expert onderminister van energiezaken. Zijn korte carrière in het centrum van de macht brak hij af toen zijn hervormingsideeën bij Poetin geen gehoor vonden. Hij richtte in Moskou een denktank voor energie op. Een aantal jaren later werd hij politiek actief als leider van verschillende oppositiebewegingen.

In 2016 sloot hij zich aan bij oppositieleider Aleksej Navalny. Hij hielp hem bij het formuleren van zijn programma en campagnes. Al vier jaar heeft hij een wekelijks programma over de Russische economie op Navalny’s YouTube-kanaal, getiteld , ‘Waar is het geld?’. Daarnaast verzorgt hij een eigen uitzending op YouTube over internationale politiek, ‘Omhelzinkjes met dictators’. Afgelopen april ontvluchtte hij Rusland nadat Navalny was veroordeeld, diens beweging werd verboden en tegen zijn naaste medewerkers vervolging werd ingesteld. Sindsdien woont Milov in de Litouwse hoofdstad Vilnius, waar ook de Wit-Russische oppositie haar toevlucht heeft gezocht. Hij volgt de energiepolitiek nog steeds op de voet. Onlangs was hij in Nederland.

Wat is er aan de hand met de gasleveranties van Gazprom?

“Natuurlijk is er sprake van manipulatie. Dat valt eenvoudig vast te stellen. Gazprom levert al decennia gas aan Europa en kwam altijd volledig tegemoet aan de vraag naar extra gas. Als de Europese afnemers zeiden dat ze meer nodig hadden en daarvoor een hogere prijs zouden betalen, dan zei Gazprom: ‘Uitstekend, zoveel jullie maar willen’.

“Dit is het eerste jaar waarin ze alleen de minimale hoeveelheden leveren die in het contract zijn afgesproken. Gazprom weigerde ook maar één kuub meer gas te leveren. Ze zeiden dat ze geen gas beschikbaar hadden. Dat is een leugen. In hun eigen persbericht kun je lezen dat ze dit jaar een recordhoeveelheid gas in de Russische opslag hebben gepompt, 25 procent meer dan vorige winter. De voorraad die ze dit jaar aanleggen, is niet te verklaren. Er wordt geen uitzonderlijk koude winter voorspeld en er is ook geen economische groei van betekenis.”

Milov noemt het een schoolvoorbeeld van marktmanipulatie. Goederen worden achtergehouden om de prijs op te drijven of om andere redenen. Hij wijst ook op de berichtgeving in de Financial Times, die op 27 oktober meldde dat de Europese gasopslag in eigendom van Gazprom bij lange na niet gevuld was. Gazprom is eigenaar van acht opslagplaatsen in Duitsland, Oostenrijk en Nederland (het Bergermeer). In oktober was de grootste Gazprom-opslag in Duitsland voor minder dan 10 procent gevuld, die van Oostenrijk voor 20 procent en het Bergermeer voor 27 procent. Daardoor ontstond er paniek over mogelijke tekorten komende winter.

Een combinatie van economische en politieke factoren is volgens Milov de reden dat Rusland en Gazprom zich deze winter anders gedragen. Vorige winter steeg de prijs van aardgas. In Azië herstelde de economie zich snel en de vraag naar gas nam toe. Er werd veel betaald voor LNG (vloeibaar samengeperst aardgas dat per schip overal ter wereld kan worden afgeleverd), dus dat ging naar Azië. Dat had invloed op de gasprijzen.

“Gazprom zag dit gebeuren en besloot olie op het vuur te gooien. Aha, als we het tekort in Europa laten oplopen, kunnen we meer verdienen. Het tweede doel is natuurlijk politiek. Poetin wil graag uit Europa horen dat het zonder Russisch gas in de kou komt te zitten en dat het zich tegen elke prijs met hem moet verzoenen. Zoals Loekasjenko (president van Wit-Rusland, red.) Europa met migranten chanteert – we halen ze bij de grens weg, als jullie de sancties tegen mij opheffen – zo wil Poetin bereiken dat Europa zegt: zonder Russisch gas kunnen we niet leven, laten we alle kwesties vergeten: Oekraïne, Navalny, Syrië, Libïe”. Daarnaast wil Poetin druk zetten op Duitsland om snel toestemming te geven voor de ingebruikname van de politiek omstreden gaspijp Nord Stream 2.

Volgens Milov moeten we de Russische houding bekijken in de context van de internationale verhoudingen. Een nieuwe regering in Duitsland, verkiezingen volgend jaar in Frankrijk, de afspraak met de Amerikaanse president Joe Biden om te onderhandelen over strategische wapens. “Poetin wil zijn tanden laten zien.”

De Russische oppositiepoliticus en energiespecialist Vladimir Milov. Beeld ANP / Jean-Pierre Jans
De Russische oppositiepoliticus en energiespecialist Vladimir Milov.Beeld ANP / Jean-Pierre Jans

Hoe kwetsbaar is Europa door die gasafhankelijkheid van Rusland?

“Europa en Rusland zijn van elkaar afhankelijk. In Rusland hoor je dat we ons gas met nieuwe pijplijnen aan China gaan leveren, maar daar komt niets van terecht. De leveranties aan China zijn minimaal. Voor China haalt Rusland het gas uit twee Oost-Siberische vindplaatsen, die nooit voor Europa bestemd kunnen zijn: ze liggen veel te ver weg. Grote volumes aan China leveren doen we niet en zullen we ook in de nabije toekomst niet doen.

“Europa is voor Gazprom de enige markt. Als je de pogingen van Gazprom van de afgelopen 15 tot 20 jaar bekijkt om de levervoorwaarden naar zijn hand te zetten, dan zie je dat Europa steeds concessies heeft kunnen afdwingen. Europa is zich niet bewust van zijn macht. LNG kan immers overal vandaan worden gehaald. In de onderhandelingen had Europa altijd de overhand.”

En die opslagplaatsen zoals in Nederland het Bergermeer? Als die niet gevuld worden door Gazprom, dan zijn we toch kwetsbaar?

“Ja, dat is waar. Daarom hoor je nu in veel commentaren dat het een grote vergissing is geweest van de EU om wel de scheiding van productie en transport te regelen, maar de opslag buiten beschouwing te laten. Die is net zo cruciaal voor de infrastructuur als het transport. Uit de gang van zaken deze herfst moet de EU volgens mij concluderen dat eigenaars van de opslagplaatsen onafhankelijk moeten zijn. Gazprom moet worden gedwongen om die opslag te verkopen.”

Rusland leeft van gas en olie. De helft van het budget komt uit de opbrengst van fossiele brandstoffen. We hebben net de klimaatconferentie van Glasgow achter de rug. Welke plannen maakt Rusland voor de lange termijn?

“Als je de uitspraken hoort van de bazen van de olie- en gasindustrie, Igor Setsjin en Aleksej Miller, dan gaan ze ervan uit dat fossiele brandstoffen nog een lang leven beschoren zullen zijn. Groene energie nemen ze niet serieus. Behalve ontkenning zie ik niets. Ze snappen niet welke immense mondiale groene industrie er ontstaat.”

De jongere, goed opgeleide generatie denkt er toch anders over?

“Specialisten in die sector hebben de mentaliteit van Sovjet-ingenieurs. Ze denken dat groene energie nooit kan werken. Ze hebben een kaart aan de muur met vindplaatsen van olie en gas. Het geld zit in de bodem en daarmee stopt het denken.”

U was onderminister van energie in 2001-2002, het begin van Poetins bewind. Had u toen een toekomstvisie voor de sector?

“Ik was verantwoordelijk voor het ontwikkelen van een energiestrategie tot 2020. Ik benadrukte dat het aandeel groene energie tegen die tijd groot zou zijn en dat wij ons op die markt moesten begeven. Tegen 2050 zal de omzet van de groene energie net zo groot zijn als de olie-omzet nu, is de voorspelling. Maar Rusland produceert geen zonnepanelen, geen windturbines, niets.

“Ik benadrukte destijds dat wij de middelen en de competentie in huis hebben om een speler te zijn. Ik deed een voorstel om Gazprom op te delen in concurrerende bedrijven. Dat was het moment dat Poetin zich voor het eerst met een economische kwestie bemoeide. Hij hield zich de eerste jaren alleen bezig met het verstevigen van zijn eigen machtspositie. Maar toen dat plan voor Gazprom op tafel lag, sprong hij ervoor en zei: ‘Gazprom gaan we niet in stukken delen’. Voor mij was toen duidelijk dat zijn ideeën tegenovergesteld waren aan de mijne. Ik ben vertrokken, want ik zat daar om hervormingen in gang te zetten.”

Dit interview is een ingekorte versie van een stuk dat eerder op de website van Raam op Rusland verscheen

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden