ReportageLesbos

Vluchtelingenkamp op Lesbos is onmogelijk winterklaar te maken: ‘Deze hel blijft onvoorstelbaar’

Het nieuwe vluchtelingenkamp op Lesbos loopt regelmatig onder water en staat op vervuilde grond. Beeld Twitter
Het nieuwe vluchtelingenkamp op Lesbos loopt regelmatig onder water en staat op vervuilde grond.Beeld Twitter

Het vluchtelingenkamp dat in de plaats kwam van het afgebrande Moria is niet veel beter dan het oude. Het loopt regelmatig onder water, staat op vervuilde grond, en de onderlinge spanningen zijn hoog. 

Cedrik Nkulu grijpt zijn rondrennende dochtertje bij de lurven. “Kom jij eens even hier. Dit is mijn Angela”, zegt de 35-jarige Congolees trots, terwijl hij de eenjarige op zijn arm neemt. Hij lacht en drukt haar stevig tegen zich aan. “Het is tragisch”, zegt hij dan, met vlakke stem, op de parkeerplaats van de Lidl op Lesbos. Hij knuffelt zijn dochter. “In deze hel kun je het verwachten, maar toch: het blijft onvoorstelbaar.”

Telkens als je denkt dat de situatie voor de vluchtelingen in de kampen op de Griekse eilanden niet erbarmelijker kan, blijkt er toch weer een nieuw dieptepunt mogelijk. Afgelopen maandag werd een driejarig Afghaans meisje aangetroffen in de modder bij de chemische toiletten in het tentenkamp op Lesbos. Ze was deels bewusteloos en bloedde. Artsen in het kamp vermoedden dat ze seksueel misbruikt was. Daarop werd ze naar het ziekenhuis van Lesbos gebracht, waar artsen haar behandelen en verder onderzoeken. De Griekse overheid heeft een onderzoek ingesteld.

In zijn andere hand houdt Nkulu een papieren bekertje rode wijn. Net als zijn vrienden met wie hij vanmiddag op de parkeerplaats aan het hangen, kletsen, zingen en drinken is, zat hij in kamp Moria, tot dat in september afbrandde. Het tentenkamp waar hij nu zit, met nog ruim zevenduizend anderen, ligt op een voormalige schietbaan van het leger direct aan zee, en kreeg direct forse kritiek. Niet geschikt voor zoveel mensen, op mogelijk verontreinigde grond, en vooral: niet bestand tegen ijzige wind en harde regen in de winter. Maar dankzij de overzichtelijkheid en grootschalige politie-inzet was het wel veiliger dan Moria. Nu merken de bewoners dat de spanningen weer toenemen. “Vooral tussen Arabieren en Afghanen. Die haten elkaar. En dat arme meisje ...”, zegt Nkulu. Hij schudt zijn hoofd en neemt nog een slokje wijn. De lege bierblikjes, wijnpakken en retsinaflessen, rondzwervend in een aanpalend perkje, verraden dat hier wel vaker het alcoholverbod in het kamp omzeild wordt.

Cedrik Nkulu met dochtertje Angela. Beeld Thijs Kettenis
Cedrik Nkulu met dochtertje Angela.Beeld Thijs Kettenis

Herbeleving van geweld

Hulpverleners zien de gevolgen van de oplopende stress. De Nederlandse Stichting Bootvluchteling, die in de avonduren een dokterspost in het kamp runt, krijgt de afgelopen weken meer patiënten die te maken hebben gehad met geweld. “Dan moet je denken aan verwondingen doordat er stenen zijn gegooid, door slaan of schoppen, of doordat mensen tijdens een gevecht hard zijn gevallen. Maar er zijn ook steekwonden”, zegt veldcoördinator Asha Fleerakkers. “Verder zien we paniekaanvallen van mensen die getuige zijn van gevechten, en daardoor herbelevingen krijgen van geweld in het land waar ze vandaan gevlucht zijn.” Het ergst was het twee weken terug. Toen kregen bewoners hun maandelijkse toelage voor levensonderhoud. “Direct zag je heel veel dronken mensen.” De problemen zijn het grootst rond de grote tenten waar per stuk 120 alleenreizende mannen in verblijven.

Dat de spanning toeneemt, is voor niemand een verrassing. In het begin was er nog een vorm van optimisme, omdat mensen na een week op straat in ieder geval een tent in konden. Daarnaast hadden veel van hen in november een asielgesprek. Maar nu is de uitzichtloosheid van het eindeloze wachten weer begonnen – in opnieuw erbarmelijke omstandigheden. Wassen alleen met koud water op centrale punten, of door een emmer koud water over jezelf heen te gooien in een soort kleedhokje. Elke zone van het kamp heeft slechts een paar uur elektriciteit. “We krijgen veel kinderen met brandwonden in onze kliniek”, vervolgt Fleerakkers. “Gezinnen koken in of voor hun tent, en kinderen kruipen daaromheen. Dat gaat vaak mis.” Als de bewoners de weg naar de artsen al weten te vinden: als Stichting Bootvluchteling dienst heeft, is het donker, en het kamp heeft geen verlichting. De weg ernaartoe kent sinds deze week nóg een hindernis: de kleilaag is modderig en glibberig geworden. Dat is het gevolg van dagenlange onophoudelijke regenval rondom vorig weekend.

Deze foto is gemaakt door een bewoner van het kamp. Fotograferen is in het kamp verboden. Beeld Trouw
Deze foto is gemaakt door een bewoner van het kamp. Fotograferen is in het kamp verboden.Beeld Trouw

Kletsnatte kleren

Nkulu wijst naar de voeten van een vriend die een blikje bier staat te drinken op de parkeerplaats. “Hij draagt slippers. Het is makkelijker om je voeten dan je schoenen te wassen voor je je tent ingaat”, verduidelijkt hij. Zijn spullen zijn nog nauwelijks gedroogd. Bewoners van het kamp, dat niet toegankelijk is voor journalisten, stuurden foto’s en filmpjes van ondergelopen tenten, kletsnatte kleren en dekens, en plassen en rivieren die dwars door het kamp stroomden. Clandestien, want ook vluchtelingen mogen niet fotograferen – als de politie erachter komt, wordt hun telefoon afgepakt. “Alles is nat en koud. Ik kan mijn kinderen niet warm houden. Waarom kan dit?” vraagt de Afghaanse Maryan Salar (28) zich hardop af. Ze heeft net boodschappen gedaan met haar man Mustapha (31) en haar drie dochters. Aan de overkant van de weg verschuilt de driejarige Maryam, ook Afghaanse, zich in haar kinderwagen achter een reusachtig pak koekjes. “Onze kleren drogen nauwelijks. Nu schijnt de zon, maar wat als het straks weer gaat regenen?”, vraagt haar vader Ali Karimi (38) zich af. De weersomstandigheden vergroten de wanhoop en spanningen in het kamp verder. Net als de lockdown vanwege corona, waar heel Griekenland in zit. De bewoners van het kamp mogen ongeveer twee keer per week maximaal vier uur buiten de poorten.

Het gezin Salar. Beeld Thijs Kettenis
Het gezin Salar.Beeld Thijs Kettenis

Onmogelijk kamp winterklaar te krijgen

Het is niet zo dat er helemaal niets gebeurt. De Griekse overheid en hulporganisaties hebben de afgelopen weken geulen gegraven en zandzakken rond de tenten gelegd, de tenten staan inmiddels op pallets, maar dat heeft op veel plekken het water niet buiten gehouden. Deze middag zijn bulldozers in de weer om de laagstgelegen delen van het kamp op te hogen. Dit weekend worden 36 douches in gebruik genomen waar iedereen per week een kwartier gebruik van kan maken. Er komen kacheltjes in de tenten. Maar critici zeggen dat de locatie en de omvang het onmogelijk maken dit kamp winterklaar te krijgen.

Toch zullen de bewoners het ermee moeten doen. De Europese Commissie en Griekenland hebben de bouw van een nieuwe, permanente opvang aangekondigd, met volgens EC-voorzitter Ursula von der Leyen ‘fatsoenlijke omstandigheden’. Maar dat is volgens de planning pas in september volgend jaar klaar. 

Locatie van het nieuwe kamp. Beeld Louman & Friso
Locatie van het nieuwe kamp.Beeld Louman & Friso

Lees ook:

Wel of niet meewerken aan een tweede Moria? Een onmogelijk dilemma voor hulpverleners

Na de verwoestende brand in vluchtelingenkamp Moria op Lesbos stampte Griekenland in recordtempo noodopvang uit de grond. Alles wijst erop dat een nieuwe catastrofe in de maak is.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden