Vluchtelingen Venezuela

Vluchtelingen zijn welkom, zegt Colombia. Maar de bevolking mort

Venezolanen in een vluchtelingenkamp in Riohacha, Noord-Colombia. Beeld Getty Images

Alleen Colombia neemt nog onbeperkt Venezolaanse vluchtelingen op. Maar hoe lang houdt het dat nog vol? ‘Na Syrië is dit de meest complexe vluchtelingencrisis ter wereld.’

Lang wisten landen in Latijns-Amerika de Venezolaanse vluchtelingencrisis op te vangen. In de afgelopen jaren namen in totaal 4,6 miljoen mensen de benen uit het land dat door het wanbeleid van president Nicolás Maduro in een diepe economische crisis terechtkwam. De afgelopen vier maanden waren dat er een half miljoen. Buurlanden namen hen op zonder veel morren.

Maar de gastvrijheid is voor de meeste landen in de regio nu op; ze namen maatregelen om nieuwe vluchtelingen tegen te houden. Alleen Colombia, dat zelf al kampte met miljoenen ontheemden van een gewapend conflict, houdt de grenzen open. Ruim anderhalf miljoen vluchtelingen zijn er inmiddels op Colombiaans grondgebied en daar komen dagelijks duizenden bij.

Documenten

“Dit is voor ons compleet nieuw”, zegt Felipe Muñoz, Colombia’s hoogste ambtenaar voor het vluchtelingenprobleem. “Vijf jaar geleden telde Colombia 140.000 buitenlanders, dat is nu ruim tien keer zoveel.” Muñoz maakte vorige maand een rondreis door Europa en was ook even in Nederland, op zoek naar humanitaire steun. “Wij kenden dat helemaal niet, migranten. Mensen gingen hier altijd wég. Náár Venezuela, Ecuador, Spanje. Maar nu is alles anders.”

Inmiddels is een op de zeven Venezolanen op drift. Colombia is de belangrijkste vluchthaven. Bovenop de 1,6 miljoen immigranten zijn er ook nog honderdduizenden via Colombia onderweg naar Ecuador, Peru en Chili. Dat doorreizen wordt steeds moeilijker. Ecuador eist sinds eind augustus een geldig paspoort en een bewijs van goed gedrag; documenten die in Venezuela vrijwel niet zijn te krijgen. Peru en Chili, waar ook jarenlang iedereen welkom was, wierpen deze barricades al eerder op. Aruba, Curaçao en Bonaire, waarheen ook Venezolanen vluchten, kondigden vorige week een visumplicht aan.

Politieke motieven

Maar Colombia houdt – evenals buurland Brazilië – de grenzen open, biedt de nieuwkomers toegang tot voorzieningen en geeft een paspoort aan Venezolaanse kinderen die er worden geboren. “Dat heeft historische redenen; Venezuela heeft ook decennialang veel Colombianen opgevangen”, zegt Muñoz. Een halve eeuw gewapend conflict joeg miljoenen Colombianen hun dorpen uit. Die trokken naar de steden, maar duizenden gingen ook de grens over. “De tweede reden is ethisch. De Venezolanen komen echt niet omdat ze het leuk vinden, ze komen om te overleven. De leefomstandigheden in Venezuela zijn vreselijk.”

Maar er zijn ook politieke motieven. De rechts-conservatieve regering van Iván Duque doet alles om aan te tonen dat zijn Venezolaanse ambtgenoot Maduro een tiran is. “Colombia wil leidend zijn bij pogingen de regering van Maduro uit het zadel te helpen. Dat moet samen met de Venezolanen, dus ontvangen we hen met open armen.”

De Colombiaanse bevolking is daarmee trouwens niet per se blij. Vooral in de grensregio’s, waar criminaliteit en prostitutie toenemen, groeit ook de vreemdelingenhaat. Lokale overheden kunnen de stromen niet verwerken. Scholen en ziekenhuizen zijn overbelast met de extra vraag naar onderwijs en gezondheidszorg. Colombiaanse dagarbeiders en straatverkopers worden uit de markt geduwd door de veel goedkopere Venezolanen.

Kansen creëren

Muñoz maakt zich zorgen. “Eind oktober zijn er lokale verkiezingen, en onze houding ten opzicht van Venezolanen is een van de grote kritiekpunten. Minder dan de helft van de bevolking steunt de regering in haar migratiebeleid. Om dat te kunnen handhaven, is het cruciaal dat we meer humanitaire hulp krijgen, zodat al die mensen snel kunnen integreren. Dan zien de Colombianen dat migranten geen bedreiging zijn, maar dat ze kansen creëren.”

Muñoz bladert door een dikke stapel documentatie. Daaruit blijkt dat voor iedere vluchteling uit dat andere crisisgebied, Syrië, interna­tionaal pakweg 5000 dollar op tafel is gekomen. Voor iedere Venezolaan is dat maar 100 dollar. “Ik denk dat de omvang van de crisis niet helemaal wordt gezien. Het is onze taak de media en de regeringen in Europa te tonen dat we heel blij zijn met de hulp die we al kregen, maar dat de crisis veel ernstiger is dan ze lijkt.”

Humanitaire crisis

Volgens de Verenigde Naties kan het aantal vluchtelingen oplopen tot zes miljoen of meer. Hoe lang houdt Colombia dit vol? “Iedereen focust op het politieke traject om het regime in Venezuela te veranderen, maar intussen gaat die humanitaire crisis door, daarvoor moet nu actie komen”, zegt Muñoz.

Volgens de vluchtelingengezant zijn opvanglanden als Peru en Colombia slachtoffer van hun eigen succes. “Omdat het tot nu toe is gelukt de mensen op te vangen, lijkt het alsof wij geld genoeg hebben. Maar we zijn op een punt gekomen dat we het niet meer aan kunnen. Als we geen steun krijgen, dan kan het zomaar omslaan. Dit is na Syrië de meest complexe vluchtelingencrisis ter wereld.”

Lees ook: 

Van de crisis in Venezuela naar kinderprostitutie in Colombia

Seksuele exploitatie van minderjarigen was in Colombia al wijdverbreid, maar sinds Venezolaanse vluchtelingen hun toevlucht in het land zoeken is het probleem nog groter geworden. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden