ReportageMigranten

Vluchtelingen dwalen door het Poolse bos: ‘We waren bang voor duisternis en wilde dieren’

Een migrant in het asielzoekerscentrum in Eisenhüttenstadt. Beeld Reuters
Een migrant in het asielzoekerscentrum in Eisenhüttenstadt.Beeld Reuters

Mensensmokkelaars leveren asielzoekers af bij de Poolse grens. Met of zonder hulp van dictator Loekasjenko kruipen ze de Europese Unie in. Duitsland is een geliefd reisdoel, maar vaak eindigt de gevaarlijke zoektocht in een kamp in Polen.

Ekke Overbeek

Elham gebruikt consequent het woord ‘jungle’ als hij praat over het Poolse bos waar hij met zijn familie doorheen moest om Duitsland te bereiken. Wit-Russische mensensmokkelaars in bivakmutsen brachten ze naar de Poolse grens. “Ze wezen ons een gat onder het prikkeldraad. Daar kropen we door. Zo kwamen we in de jungle.” Urenlang dwaalden de Afghanen door het bos. “Toen werden we gearresteerd door de Poolse grenswacht en in de gevangenis gestopt. Het was de ergste ervaring van mijn leven.”

Elham (21) en zijn broer Seyam (19) staan voor de slagboom van het asielzoekerscentrum in het Duitse Eisenhüttenstadt, aan de Poolse grens. Ze vertrokken vorig jaar met hun familie – vader, moeder, twee zussen en hun kleine broertje – uit Kaboel. Vader werkte bij ‘een belangrijke regeringsinstelling’. “Hij zou zeker door de Taliban worden gedood”, meent Elham. “En mijn zussen zouden niet meer naar school mogen als we waren gebleven.”

‘Het is gewoon een gevangenis’

Via Moskou brachten de smokkelaars hen naar de Poolse grens. Na de tocht door de ‘jungle’ belandden ze in een ‘gevangenis’. “In Polen noemen ze dat een gesloten kamp, maar het is gewoon een gevangenis. Om het gebouw stond een muur met prikkeldraad”, vertelt Elham. “Als je vijf minuten langer op de wc zat, klopten de bewakers op de deur en vroegen je naam en je kamernummer. ’s Nachts kwamen ze onze kamer binnen om het aantal mensen te tellen.”

De broers zijn bang dat ze worden teruggestuurd naar het land van donker bos en gevangenissen. Om uit de Poolse detentie te komen, moesten ze in Polen asiel aanvragen. “We hadden geen keuze”, zegt Elham. Direct vertrok het gezin naar Duitsland. Maar volgens de zogeheten Dublin-procedure is nog altijd Polen – niet Duitsland – verplicht hun asielaanvraag af te handelen. De Duitsers strijken met de hand over het hart voor minderjarige kinderen en hun ouders, maar het lot van de volwassen broers is ongewis.

Mensensmokkel begon al voor Loekasjenko de grens opende

De lotgevallen van dit Afghaanse gezin laten zien dat de georganiseerde mensensmokkel al begon voordat de Wit-Russische dictator Aleksander Loekasjenko eind mei aankondigde dat hij migranten op weg naar de EU zou doorlaten. Maar sindsdien zijn de aantallen wel flink toegenomen: de Duitse politie meldde dat in oktober 5285 mensen via Wit-Rusland Duitsland bereikten. Dat waren er in september nog 1914 en in oktober vorig jaar 474.

Toen de aantallen in de zomer toenamen, begon de Poolse regering met pushbacks, die volgens internationaal recht illegaal zijn; migranten worden zo snel mogelijk gedeporteerd. Soms gaat dit gepaard met geweld.

Imad Ali – een achttienjarige Koerd uit Irak – had geluk. Na een vlucht via Istanbul naar Minsk en een taxirit naar de grens moest ook hij door het Poolse bos. “Ik knipte het prikkeldraad door”, vertelt hij lachend. “We ontsnapten aan de Poolse grenswacht.” Maar zijn oom met kindje kon niet zo snel rennen. Die werd gepakt en teruggestuurd naar Wit-Rusland. “We zaten vijf dagen in het bos. Het bos is heel gevaarlijk en heel koud”, zegt Ali vol afgrijzen. Een Syriër in zijn groep had contact met smokkelaars die een busje naar Duitsland regelden.

Bepakt met een rugzak, aangeschaft in Minsk

Als de ochtendzon de kou verjaagt, verschijnen er meer mensen vanachter de slagboom voor een wandeling, of om boodschappen te doen in het stadje. Twee Iraakse mannen, Adam Husein Ibrahim en Ahmed (‘Liever geen achternaam’), staan met elkaar te praten. De 25-jarige Adam ontvluchtte naar eigen zeggen sjiitische milities die hem afpersten. Hij verkocht zijn winkel in Kirkuk en betaalde zesduizend dollar om met vrouw en hun anderhalf jaar oude kind naar Europa te worden gesmokkeld. Naar Duitsland. “Want ik heb drie ooms en zes neven in Duitsland.”

Hij laat foto’s van de reis zien: Adam bepakt met een rugzak aangeschaft in Minsk, het Wit-Russische grenshek, de Poolse rollen scheermesdraad en een filmpje hoe hij het Duitse grensstadje Guben binnenloopt. Maar vakantiekiekjes zijn het niet. Ahmed laat zijn handen zien vol snijwonden: “het Poolse prikkeldraad.” Zonder hulp van de Wit-Russische grenswacht waren ze er nooit overheen gekomen. “Een soldaat nam ons in de auto mee naar de grens. Daar knipte hij het Poolse grenshek stuk en zei: je kunt gaan.” Drie dagen en nachten liepen en sliepen ze in het koude, natte bos. Hij wijst de plek aan waar de smokkelaars hen uiteindelijk oppikten en naar Duitsland brachten.

Nog nooit moeras gezien

De meeste mensen uit het Midden-Oosten hebben nog nooit een bos gezien. Laat staan oerbos en moeras. “Bij ons heb je zulke bossen niet”, zegt een 28-jarige vrouw uit Irak. Haar 33-jarige man vult aan: “We waren bang voor de duisternis, voor de politie, voor wilde dieren.” Ze vertellen dat ze op 20 september uit Bagdad vluchtten, nadat hij met de dood werd bedreigd door ‘milities’. Ze willen absoluut niet met naam in de krant.

“Er was een plek waar we over het grenshek in water konden springen”, vertelt zij. Hij: “We moesten kleren en voedsel weggooien omdat ze doordrenkt en smerig waren. Zeven dagen zaten we in het bos. Het was heel erg zwaar. We moesten uit vuile plassen drinken. Mijn dochtertjes huilden omdat ze dorst hadden.” De meisjes van zes en acht jaar spelen op een bankje. “Ze zijn nog steeds bang voor bos”, zegt hun moeder. “Als ze ergens bomen zien, beginnen ze te huilen.”

De volledige namen van Ahmed en van de man en vrouw uit Irak zijn bekend bij de hoofdredactie.

Lees ook:

Bij de Poolse grens is er begrip voor neonazistische knokploegen: ‘We brengen zelf onze zaken op orde’

Aan de grens met Polen verschijnen knokploegen die vluchtelingen te grazen willen nemen. In de Duitse grensstad Guben vinden veel inwoners dat wel prima.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden