Migratiebeleid

VK kopieert asielbeleid ‘dat nooit gekopieerd zou mogen worden’

Protest van asielzoekers op Nauru in 2016  Beeld HRW website
Protest van asielzoekers op Nauru in 2016Beeld HRW website

De proef van het Verenigd Koninkrijk om de asielprocedure van bootmigranten uit te besteden aan Rwanda lijkt op beleid dat Australië inmiddels afbouwt, omdat het ‘wreed, duur en ineffectief’ is.

Niels Posthumus

Toen de Britse regering donderdag aankondigde bootmigranten op het vliegtuig te willen zetten naar Rwanda, zodat zij daar hun asielaanvragen kunnen afwachten, klonk in de media voortdurend de naam van een ander land: Australië. Want de Britse proef mag dan enorm omstreden zijn, ze is niet nieuw. Australië voert al sinds 2012 vergelijkbaar beleid. Ook Israël probeerde in 2015 een eigen variatie uit. En Denemarken maakt vergelijkbare plannen voor de nabije toekomst.

De Britse minister van binnenlandse zaken, Priti Patel, ontkende donderdag bij hoog en bij laag dat het Verenigd Koninkrijk het Australische beleid kopieert. Zij had daarvoor goede redenen: in Australië concludeerden onderzoekers van Universiteit van New South Wales namelijk vorig jaar dat ‘het gefaalde beleid’ ‘wreed, duur en ineffectief’ is. Patel legde niet uit hoe het door premier Boris Johnson en haar verlangde Britse systeem exact verschilt van dat in Australië. Ze kwam niet verder dan dat het over twee verschillende ‘soevereine landen’ gaat, die elk hun eigen beleid voeren.

Australië deporteerde ruim 4.000 asielzoekers naar asielcentra op eilanden als Nauru en Manus (Papoea-Nieuw-Guinea), vooral in 2012 en 2013. Het ruïneerde veelal de levens van die migranten. Niet alleen voelen de offshore asielcentra als gevangenissen, het systeem is, volgens een migrant die er een tijdlang vastzat, ook erop gericht ‘je te vernederen en kapot te maken’. De Australische onderzoekers stuitten op ‘gevallen van moord, seksueel geweld en zelfmoord’. De offshore asielafhandeling leidde volgens hen vaak tot ‘verwoestende verslechtering van de mentale en lichamelijke gezondheid, opgesplitste gezinnen en getraumatiseerde kinderen’.

Australische beleid is peperduur

Daar komt nog bij dat het Australische beleid peperduur is. Alleen al in het financiële jaar 2021-2022 kost het ruim een half miljard euro. In 2017-2018 ging het om bijna een miljard. De Australische onderzoekers stellen bovendien dat de asieluitbesteding de bootmigratie tussen 2012 en 2014 niet wist terug te dringen. Het centrum op Manus is inmiddels gesloten. Op Nauru verblijven volgens de BBC nog ruim honderd migranten. Australië bouwt zijn beleid al jaren af. “Geen Australische regering zou het ‘Australische model’ van offshore asielafhandeling ooit nog moeten herhalen”, schrijven de onderzoekers uit Sydney. “Laat staan dat het door andere landen zou moeten worden gekopieerd.”

Toch leek Israël dat in 2015 te proberen. Al ging het in dat land niet zozeer om een uitbesteding van de asielprocedure aan het buitenland, maar om het uitzenden van Eritreeërs en Soedanezen zonder verblijfsstatus. Israël gaf hun de keus: terugkeren naar eigen land, de gevangenis in of met wat zakgeld op het vliegtuig naar een derde bestemming. Die was officieel geheim, maar het ging om Oeganda en Rwanda. Israël schafte dit beleid, onder zware internationale druk, later weer af.

De proef in het VK lijkt dus meer op de situatie in Australië. Al werkt het VK net als Israël samen met Rwanda, dat zelf zo’n 140.000 vluchtelingen herbergt, voornamelijk in kampen. De asielzoekers uit het VK zal het Afrikaanse land onderbrengen in betere faciliteiten. En het zal volgens de Britse regering vooral gaan om alleenstaande, mannelijke bootmigranten. Die zouden namelijk vaak geen politieke, maar economische migranten zijn en de minste slagingskans hebben bij hun asielaanvraag.

Geen economische motieven

Maar dat klopt niet, zeggen vluchtelingenexperts. Veruit de meeste bootmigranten die in het VK arriveren, ook de mannen, hebben geen economische motieven. Zij komen uit landen als Iran, Irak, Syrië, Jemen, Soedan, Eritrea en Afghanistan. Zij zijn op de vlucht voor oorlog of vervolging. Een derde van alle bootmigranten kreeg de laatste jaren na aankomst in het VK een vluchtelingenstatus, stelt Enver Solomon van de organisatie Refugee Council.

Ondanks al deze kanttekeningen speelt ook Denemarken met vergelijkbare offshore ideeën. Een wet daartoe werd afgelopen juni door het parlement geloosd. Voor de Deense uitbesteding van asielaanvragen lijkt Rwanda eveneens de meest waarschijnlijk bestemming.

Het kwam Denemarken op stevige kritiek te staan van de Europese Unie. Ondertussen besteedt de EU zelf tegen betaling haar immigratieproblematiek deels uit aan Turkije. Ook dat veroorzaakt onnoemelijk veel leed, benadrukken vluchtelingenorganisaties.

Toch is er een verschil tussen de Turkije-deal en het Australische en Britse model: de Turkije-deal is geen uitbesteding van de asielprocedure, maar bedoeld om migranten al voor de grens van de EU tegen te houden. Daartoe treft Turkije maatregelen. In principe mag de EU bootmigranten die alsnog aankomen in Griekenland terugsturen naar Turkije, maar in de praktijk gebeurt dat weinig.

Lees ook:
EU-landen lappen het asielrecht steeds vaker aan hun laars

De schaamte over pushbacks verdwijnt bij EU-landen. Ook wordt geopperd het Vluchtelingenverdrag aan te passen. Maar dat is riskant volgens critici: “Als je daaraan gaat morrelen, tast je iets heel fundamenteels aan.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden