Coronahulp

Virusdiplomatie: de hulp in de EU komt uit de meest onverwachte hoeken

Cubaanse artsen arriveerden vorige maand op het vliegveld van Milaan. Beeld REUTERS

Noodkreet na noodkreet kwam er afgelopen weken uit de ziekenhuizen in Italië en Spanje, de twee Europese landen die het zwaarst door de coronacrisis zijn getroffen. Er kwam hulp uit verschillende delen van de wereld, soms uit heel onverwachte hoek.

Cuba: witte jassen brigade voor het eerst in rijk land

Ze weten wel raad met medische crisissituaties, maar nooit eerder schoten ze een rijk land te hulp. Tientallen Cubaanse artsen bieden inmiddels een helpende hand in de Italiaanse regio Lombardije.

Zwaaiend met Cubaanse en Italiaanse vlaggetjes kwamen 53 Cubaanse artsen en verpleegkundigen vorige maand de vliegtuigtrap in Milaan afgelopen. Daar werden ze met applaus onthaald. Want Italië neemt de door Havana aangeboden hulp dankbaar aan.

Een tweede  groep van 39 Cubaanse artsen en verpleegkundigen is inmiddels in Andorra aangekomen, een staatje dat ingeklemd ligt tussen Frankrijk en Spanje. “Het is voor het eerst dat onze brigade naar een rijk land gaat met geavanceerde technologie, dus we zullen ons aan hun omstandigheden aanpassen”, zei een van de artsen, Vilma Vargas, tegen persbureau AFP. Sinds de uitbraak van het coronavirus heeft het communistische Cuba in totaal vijfhonderd artsen en verpleegkundigen uitgezonden, onder meer naar Venezuela, Nicaragua, Jamaica, Suriname en de eilandengroep Grenada. 

De artsen behoren tot de ‘wittejassenbrigade’. Ze hebben veel ervaring met crisissituaties en zijn gespecialiseerd in epidemieën. “Al in 1963, een paar jaar na de Cubaanse revolutie, kwamen ze in actie. Een team artsen werd toen naar Algerije uitgezonden”, zegt Dirk Kruijt, Cuba-deskundige en emeritus hoogleraar aan de Universiteit Utrecht. 

Daarop volgden heel wat andere missies. De Cubaanse artsen duiken op na aardbevingen, overstromingen of epidemieën, van Haïti tot aan Sierra Leone. “Alleen al vorig jaar waren bijna 30.000 Cubaanse artsen aan het werk in het buitenland”, zegt Kruijt. “Ze staan erom bekend dat ze bij crises blijven, ook als ze zelf gevaar lopen. Bij de ebola-uitbraak van een paar jaar geleden in West-Afrika waren ze bijvoorbeeld als eerste ter plekke.” Een paar honderd Cubanen hielpen mee dat virus te overwinnen.

Dat de Cubaanse brigade nu ook in Europa wordt ingezet, vindt Kruijt veelzeggend: “Het laat zien dat de nood heel hoog is, want in een deel van de westerse wereld heeft Cuba nog altijd een slechte naam.” Toen de toenmalige Cubaanse leider Fidel Castro in 2005 aanbood om 1500 artsen naar de Verenigde Staten te sturen waar orkaan Katrina overheen was geraasd, sloeg Washington die hulp resoluut af. Fidel Castro moet de Cubanen eerst vrijheid geven, was destijds de boodschap uit het Witte Huis.

Het Amerikaanse ministerie van buitenlandse zaken waarschuwde vorige maand op Twitter dat landen die Cubaanse hulp accepteren bij de coronacrisis heel goed naar de contracten moeten kijken en ervoor moeten zorgen dat mensen niet worden uitgebuit.

Cuba maakt er geen geheim van dat het aan de medische missies geld verdient. “Voor de overheid zijn de artsen een belangrijke bron van inkomsten”, zegt ook Kruijt. In 2018 brachten de medische missies, waarbij tienduizenden artsen en verpleegkundigen betrokken waren, Cuba ruim 6 miljard dollar op. Het grootste deel van dat bedrag gaat niet naar het medisch personeel zelf, maar naar de staatskas.

Die inkomsten lijken voor Cuba nu extra belangrijk omdat de andere motor van de economie, het toerisme, volledig stil is gevallen. Vorig jaar bezochten nog ruim 4 miljoen toeristen het eiland, maar inmiddels heeft Havana de grenzen gesloten in de hoop daarmee het virus dat ook Cuba heeft bereikt in te dammen. Bovendien verloor Cuba vorig jaar ook inkomsten toen onder meer Brazilië besloot te stoppen met het toelaten van artsen, omdat ze door Havana misbruikt zouden worden.

Of deze discussie rond de Cubaanse artsen ook in Rome heeft gespeeld, is niet duidelijk. Dat de nood hoog is wél, concludeerde ook de 68-jarige Cubaanse doorgewinterde ic-specialist Leonardo Fernandez bij aankomst in het ziekenhuis in het Italiaanse Crema. “Naar mijn mening was alleen de ebolacrisis serieuzer dan deze coronacrisis”, zei hij tegen persbureau Ansa.

Albanië: iets terug doen

Het is een van de armste landen van Europa, toch stuurde Albanië dertig artsen en verpleegkundigen naar buurland Italië. De Albanese regering trok bijna 90.000 euro uit om het team een maand te laten werken in Bergamo. Tirana ziet de medische hulp als een manier om wat terug te doen. Italië heeft Albanië in het verleden vaak een helpende hand toegestoken. Bijvoorbeeld na de val van het communisme eind jaren tachtig en in de jaren van anarchie eind jaren negentig. In Italië werken en wonen zo’n 400.000 Albanezen.

Turkije: hulp bieden als Navo-lid

Een Turks militair vrachtvliegtuig landde begin deze maand in Spanje om vervolgens door te reizen naar Italië. Aan boord geen artsen of verpleegkundigen, maar wel kratten vol medische hulpmiddelen: honderdduizenden mondkapjes, overalls en desinfecteermiddelen. Op sommige kratten stonden in het Italiaans, Spaans en Turks de woorden van een Perzische dichter uit de dertiende eeuw: “Er is hoop na wanhoop en er zijn vele zonnen na de duisternis”.

Ankara reageerde daarmee op een hulpverzoek dat Spanje en Italië bij het Navo-centrum voor hulp bij rampen hadden neergelegd. Navo-secretaris-generaal ens Stoltenberg reageerde verheugd: “Ik ben trots dat Navo-bondgenoten elkaar helpen”, twitterde hij.

Stickets met 'From Russia with love' op Russische hulpgoederen bestemd voor Italië. Beeld EPA

Polen: de leeuw in de bek kijken

Vijftien Poolse artsen helpen momenteel in een veldhospitaal in de stad Brescia in het zwaar getroffen Lombardije. De medici werken bij het het militair instituut voor geneeskunde en bij een reddingsteam van het Poolse centrum voor internationale hulp. Met hun hulp hopen ze de Italiaanse artsen die overladen zijn met werk even op adem te laten komen, zei een van hen, Paweł Szczucinski, tegen de Poolse radiozender 24. 

Maar de hulp van de Poolse artsen kan ook een tweede doel dienen, vervolgde hij voor zijn vertrek eind vorige maand. “We willen in de bek van de leeuw kijken, voordat hij in ons land verschijnt. Misschien kunnen we ons op deze manier beter voorbereiden op de komst van de epidemie in Polen.” Inmiddels zijn in Polen meer dan 4000 besmettingen vastgesteld en zijn ruim honderd mensen aan de ziekte overleden.

Rusland: from Russia with love

Voorzien van een eigen logo – een hart ingekleurd met de Italiaanse vlag en een tweede met de Russische vlag – stuurt Moskou hulp naar Italië. Aan de hulp zou een telefoontje tussen de Russische president Poetin en de Italiaanse premier Conte vooraf zijn gegaan. Maar liefst vijftien militaire vliegtuigen landden onlangs in Italië, met onder andere ontsmettingsunits aan boord. 

Ook stuurde Rusland een groep van ongeveer honderd artsen en experts naar Italië. Ze zijn gestuurd door het ministerie van defensie, niet door het ministerie van gezondheidszorg. Het zou onder meer om medische militaire specialisten gaan met verstand van chemische, biologische en nucleaire zaken.

Daar zitten ook mensen van de Russische militaire inlichtingendienst GRU tussen, suggereerde La Stampa. Een voormalige Navo-expert zei tegen de Italiaanse krant er niet aan te  twijfelen dat zij zullen proberen in Italië inlichtingen te verzamelen. Het lokte een boze reactie uit vanuit het Russische ministerie van defensie dat La Stampa verweet ‘nepnieuws’ te verspreiden en ‘anti-Sovjetpropaganda‘. De Italiaanse regering liet daarop weten dankbaar te zijn voor de hulp, maar sommige uitdrukkingen vanuit Moskou ‘ongepast‘ te vinden. 

La Stampa meldde bovendien op basis van een bron binnen de Italiaanse overheid dat 80 procent van de gestuurde hulp door Moskou onbruikbaar zou zijn. 

Lees ook: 

In Italië kunnen de crematoria het niet meer aan

In het noorden van Italië gaan zoveel mensen dood, dat de autoriteiten niet meer weten waar ze de lijken moeten laten. Uitvaartceremonies zijn er niet meer bij.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden