Hongarije

Viktor Orbán trekt zich nu écht niets meer aan van uitspraken Europees Hof van Justitie

Protesten tegen Viktor Orbán tijdens het bezoek van de Hongaarse premier aan Polen, afgelopen november. Beeld AP
Protesten tegen Viktor Orbán tijdens het bezoek van de Hongaarse premier aan Polen, afgelopen november.Beeld AP

De Hongaarse regering legt uitspraken van het Europees Hof van Justitie naast zich neer. Premier Orbán daagt Brussel uit om de tanden te laten zien.

Tien maanden nadat het Europees Hof van Justitie oordeelde dat een Hongaarse wet in strijd is met Europese verdragen en rechten, is de wet nog altijd niet ingetrokken. Dat is iets nieuws: in het verleden sprak premier Viktor Orbán zich weliswaar vaak negatief uit over dit soort berispingen uit Luxemburg – volgens hem een vorm van ‘liberaal imperialisme’ – maar zijn land schikte zich er wel altijd naar.

Nu dus niet. Het gaat om de ‘ngo-wet’ uit 2017, die van maatschappelijke organisaties eist dat ze zich registreren en aanduiden als ‘door het buitenland gefinancierde organisaties’ als ze geld uit het buitenland ontvangen. Het Europees Hof bepaalde vorig jaar juni dat Hongarije de wet moet terugdraaien: die is in strijd met een Europees verdrag waarin het vrije verkeer van kapitaal is vastgelegd, en met fundamentele rechten als vrijheid van vereniging en de bescherming van persoonsgegevens.

Toch is de wet nog altijd niet ingetrokken of aangepast. Sinds september wordt hij zelfs voor het eerst in de praktijk toegepast. Overeenstemming met de ngo-wet wordt nu voor ngo’s als voorwaarde gesteld om EU-subsidies te kunnen aanvragen.

‘Regering-Orbán komt al tien jaar met van alles weg’

Ook meer recente uitspraken van het Hof worden vooralsnog genegeerd door de Hongaarse regering. Vorig jaar oktober bepaalde het Hof dat Hongarije een wet rond hoger onderwijs terug diende te draaien, en afgelopen december bepaalden de Europese rechters dat de regering-Orbán moet stoppen met pushback-operaties, waarbij asielzoekers terug de grens met Servië over gestuurd worden.

“Het lijkt erop dat Hongarije kijkt hoever het kan gaan in het niet-navolgen van deze uitspraken”, zegt Laurent Pech, hoogleraar Europees publiekrecht aan Middlesex University London. “De regering-Orbán weet dat de Europese instituties zwak zijn: ze komt immers al tien jaar met van alles weg. De Europese Commissie reageert jammer genoeg maar al te vaak met: ‘Too little, too late’.”

De Hongaarse premier Viktor Orbán ageert tegen een West-Europees netwerk, dat volgens hem specifieke manieren van denken over familiewaarden en migratie wil opdringen aan landen die ‘anders denken’. Beeld Reuters
De Hongaarse premier Viktor Orbán ageert tegen een West-Europees netwerk, dat volgens hem specifieke manieren van denken over familiewaarden en migratie wil opdringen aan landen die ‘anders denken’.Beeld Reuters

De nieuwe houding van de regering-Orbán lijkt vooral op de eigen bevolking gericht – wellicht met het oog op de verkiezingen die volgend jaar plaatsvinden. Orbán profileert zich al jaren als een leider die zijn bevolking beschermt tegen boosaardige invloeden van buitenaf. Van de Hongaars-Amerikaanse filantroop George Soros tot aan de instituties van de Europese Unie: volgens Orbán maken ze allemaal deel uit van een West-Europees netwerk dat specifieke manieren van denken over familiewaarden en migratie wil opdringen aan landen die ‘anders denken’, zoals zijn Hongarije. “Internationale rechtbanken maken vaak deel uit van dat netwerk”, zei de premier vorig jaar juni in reactie op de uitspraak van het Europees Hof van Justitie.

Waarschuwingsbrief

Toen er een half jaar na de uitspraak nog altijd niets gebeurd was, kwam dat de Europese Commissie afgelopen winter op kritiek te staan: zij dient in de gaten te houden of dergelijke uitspraken wel echt worden nageleefd. In februari kwam de Commissie wat de ngo-wet betreft eindelijk toch met een concrete stap: Hongarije kreeg een waarschuwingsbrief. Als de wet voor 18 april niet is aangepast, dan stapt de Commissie wederom naar de Europese rechter – ditmaal met een voorstel voor een boete voor Hongarije, wegens het niet naleven van een uitspraak van het Hof.

Een land voor de rechter slepen wegens het niet naleven van een uitspraak van diezelfde rechter lijkt misschien niet een heel sterke zet, maar in de praktijk blijkt het dat toch te zijn. “Er komt dan een boete, die toeneemt per dag dat de uitspraak niet geïmplementeerd is. Dat creëert wat druk”, zegt Pech. “Bovendien zullen er politieke consequenties zijn als ze het zover laten komen, die zich kunnen vertalen in het stopzetten van Hongaarse EU-fondsen via het nieuwe rechtsstaatmechanisme. Dit is de juiste stap, volgens mij – het heeft alleen veel te lang geduurd voordat hij genomen werd. Het gaat hier wel om het beschermen van de rechtsorde van de EU.”

Lees ook:

Orban grijpt de coronacrisis aan om het Hongaarse parlement buitenspel te zetten

De Hongaarse premier Viktor Orbán lijkt de coronacrisis aan te grijpen om zijn macht verder uit te breiden. Een wetsvoorstel zet het parlement voor onbepaalde tijd buitenspel.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden