Charlie Hebdo

Vijf jaar na de aanslag op Charlie Hebdo begint het proces

Een herdenking in 2016 van de aanslag een jaar eerder op het satirische blad Charlie Hebdo.Beeld REUTERS

In Parijs opent woensdag het proces over de islamistische aanslagen van januari 2015. Voor Charlie Hebdo reden om de cartoons die het blad tot doelwit maakten weer te publiceren.

De rechtszaak in het imposante glazen Paleis van Justitie aan de rondweg van Parijs wordt die van het tweede plan. De veertien verdachten die de komende twee maanden terechtstaan, verleenden volgens de aanklager logistieke hulp, leverden wapens of moeten iets geweten hebben. De drie daders van de aanslagen, die een lange serie van jihadistisch geweld in Frankrijk inluidden, zijn dood.

Saïd en Chérif Kouachi, die op 7 januari 2015 het bloedbad op de redactie van Charlie Hebdo aanrichtten, kwamen twee dagen later om in een drukkerij waar zij zich hadden verschanst. Amedy Coulibaly werd op dezelfde dag gedood, bij de bestorming van de Joodse supermarkt waar hij klanten gegijzeld hield.

De broers Kouachi en Coulibaly vermoordden zeventien mensen, vijftien raakten ernstig gewond. De Kouachi’s rekenden zichzelf tot Al-Qaida, Coulibaly had trouw gezworen aan Islamitische Staat.

Op het eerste gezicht niet ideologisch gedreven

Op het eerste gezicht lijken tien van de veertien verleners van hand- en spandiensten niet ideologisch gedreven. Zij zullen zeker benadrukken dat zij betrokken raakten bij iets waar ze geen weet van hadden.

De overige vier kwamen uit de entourage van Coulibaly. Drie van hen staan bij verstek terecht. Het gaat om zijn vriendin, Hayat Boumeddiene, en de broers Mohamed en Mehdi Belhoucine. Tegen dit trio dat mogelijk sneuvelde in het vroegere kalifaat van Islamitische Staat loopt nog steeds een arrestatiebevel. Het vierde personage is Ali Riza Polat, een Turkse Fransman die sinds maart 2015 vastzit. Polat kocht met Coulibaly wapens, explosieven en ‘accessoires’ zoals messen en een kogelvrij vest.

Maar het belang van het proces ligt volgens sommige betrokkenen niet in de chronologie van de gebeurtenissen en de precieze verantwoordelijkheden van de verdachten. De advocaat die sinds jaar en dag de belangen verdedigt van Charlie Hebdo, Richard Malka, hoopt dat er aandacht is voor het motief van de moorden. “Men wilde de kritiek op God verbieden, het was dus een aanslag op de vrijheid van meningsuiting en daarmee een aanslag op de vrijheid zelf, op het fundament van onze beschaving”, verklaarde Malka tegen het magazine Le Point.

'Lafheid, blindheid en opportunisme’

Van dit feit is zeker niet iedereen doordrongen, meent Malka, die sinds vijf jaar met bewakers over straat moet. Veel media, politici en intellectuelen hebben de zaak van de vrijheid uit ‘lafheid, blindheid of opportunisme’ verraden. “Dezelfden die het prachtig vonden als Charlie de katholieke kerk op de korrel nam, verweten ons racisme.”

De vorige minister van justitie presteerde het begin dit jaar om de zestienjarige scholiere Mila tot de orde te roepen omdat zij op Instagram iets onvriendelijks had gezegd over de islam. Het meisje werd massaal bedreigd met de dood en verkrachting, maar moest volgens de bewindsvrouw weten dat zíj iets heel ernstigs had gedaan. Mila moest haar school verlaten, haar bedreigers zitten er nog.

Het voorbeeld toont volgens Malka, die ook de advocaat van Mila was, dat de terroristen hebben gewonnen: kritiek hebben op, of spotten met de God van de moslims is de facto verboden. “Sinds vijf jaar is in Frankrijk niet één boek of film verschenen dat de islam bekritiseert. En wie zou nu karikaturen van Mohammed afdrukken?”

En omdat niemand het doet, doet de redactie van Charlie het dus woensdag zelf. Het blad publiceert een serie die eerder in 2006 verscheen en die daarvoor in de Deense krant Jyllands Posten stond. “Er is ons na januari 2015 vaak gevraagd of we Mohammed nog een keer zouden tekenen”, licht hoofdredacteur Riss de actie toe. “Dat hebben we nooit gedaan omdat er een goede reden voor moet zijn. Nu lijkt het ons van essentieel belang. Wij zullen nooit buigen, nooit opgeven.”

Lees ook:

Charlie Hebdo: vijf jaar nadat de mannen in het zwart hun geweer trokken

De één durfde lang niet meer op de foto, zo erg was zijn gezicht gehavend. De ander blijft maar woedend. Twee van de slachtoffers van de aanslag op het Franse satirische tijdschrift Charlie Hebdo, vandaag vijf jaar geleden, schreven een boek over dat moment.

Vijf jaar na ‘Charlie’ dwalen de overlevenden nog steeds in een nachtmerrie rond

Vijf jaar na dato is het leven van de overlevenden van het bloedbad nog steeds een nachtmerrie, schrijft columnist Sylvain Ephimenco. Niet alleen door de trauma’s, maar ook door de vrijheid die ze kwijt zijn sinds ze zwaar worden beveiligd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden