Analyse Migratie

Vietnamezen trotseren vele gevaren op weg naar Europa

De moeder van de waarschijnlijk in Engeland omgekomen Vietnamese jongen Hoang Van Tiep toont een foto van haar zoon. Beeld AFP

Onder de 39 dode migranten in een koelwagen in Engeland zijn waarschijnlijk ook Vietnamezen. Hun zware reis naar Europa eindigt vaak in moeilijke omstandigheden. 

Ze had hem nooit moeten laten gaan, zegt Hoang Thi Ai nu. Ze vreest dat haar 18-jarige zoon Hoang Van Tiep is omgekomen in een koelwagen in Essex. Daar werden vorige week de lichamen ontdekt van 39 mensen, waarschijnlijk vooral Vietnamezen en Chinezen die in Groot-Brittannië een nieuwe toekomst zochten. Hoang deed haar verhaal deze week aan persbureau Reuters, nadat de Vietnamese autoriteiten DNA-onderzoek deden naar de slachtoffers.

Ook in Londen kwam het nieuws over de dode migranten hard aan. Een jonge Vietnamese vrouw in de Britse hoofdstad was diep geschokt toen ze hoorde over de slachtoffers in de truck, vertelt Debbie Beadle. Zij is Vietnam-expert bij de Britse organisatie Ecpat UK, die zich inzet voor jeugdige slachtoffers van mensenhandel. “Die Vietnamese in een van onze hulpgroepen zei: zo ben ik ook naar Engeland gekomen.”

Migranten komen vaker in koelwagens, weet Beadle. “Dan zijn ze moeilijker te ontdekken door politie en douane, die met warmtesensoren zoeken naar mensen in containers.”

Schuldslavernij

Beadle heeft met andere onderzoekers de route van Vietnamezen naar Europa in kaart gebracht. Uit het rapport ‘Precarious Journeys’ (hachelijke reizen) komt een divers beeld naar voren van mensen die, gedreven door armoede en onvrijheid in hun eigen land, via grote omwegen uiteindelijk vaak in slechte arbeidsomstandigheden terechtkomen, vaak zelfs in een vorm van schuldslavernij.

De meest gebruikte route van Vietnam naar Europa loopt via Moskou. “Daar kunnen ze relatief gemakkelijk heen met een vervalst paspoort”, vertelt Beadle. “Rusland werkt met een quota-systeem van 50.000 visa voor Vietnamezen per jaar.” Nadat ze daar een tijd hebben gewerkt, gaan ze over land naar West-Europa, met de bus of vrachtwagen, soms per trein of zelfs te voet.

De Vietnamees Bui Phan Chinh vreest dat zijn zoon BuiPhan Thang een van de 39 doden is die in een vrachtwagen in Groot-Brittannië werden gevonden. Beeld AFP

Bij deze reis zijn mensensmokkelaars betrokken, die ver uiteenlopende bedragen vragen om kandidaten van Vietnam naar Europa te brengen: van ongeveer 10.000 tot meer dan 30.000 euro. Bij hogere bedragen beloven zij vaak een veilige reis, per vliegtuig of in een auto. Maar getuigen in het rapport beschrijven dat die beloften niets waard blijken, ook degenen die veel betalen komen soms in een container terecht.

Veel illegale migranten worden niet op eigen verzoek naar Europa gesmokkeld, maar tegen hun wil verhandeld en uitgebuit. Criminelen nemen het grootste deel van hun inkomsten af. De Europese autoriteiten maken volgens Beadle vaak geen onderscheid tussen mensensmokkel en -handel en vervolgen daardoor ook degenen die vooral slachtoffer zijn. De status van de migranten kan ook onderweg veranderen van vrijwillig naar gedwongen, bijvoorbeeld doordat de smokkelaars hoge reiskosten in rekening brengen die terugbetaald moeten worden.

Het kind van Bui Phan Tang bekijkt een foto van zijn vader. Beeld AFP

Vrouwen verkocht

Mensenhandel kan al dicht bij huis beginnen, vertelt Beadle. “Wat vaak voorkomt, is dat Vietnamese vrouwen verkocht worden om met Chinese mannen te trouwen. Zij kunnen daarna weer verhandeld worden om in Europa te werken.” 

Dat verklaart deels de onduidelijkheid over de nationaliteit van de slachtoffers in de truck: kwamen zij uit Vietnam of China? “We weten dat Vietnamezen vaak reizen met vervalste Chinese paspoorten, omdat de smokkel via China loopt.” Er zijn wel Vietnamezen die legaal naar Europa komen, vooral met een studentenvisum. “Maar die route is moeilijk en ook duur.”

Eenmaal in Europa vallen twee sectoren op waarin veel Vietnamezen illegaal werken: nagelsalons en de productie van drugs. In de nagelsalons worden vooral vrouwen gedwongen om tegen een zeer laag loon te werken. In de drugsproductie gaat het om wietplantages, maar er zijn ook Vietnamezen gevonden in laboratoria waar methamfetaminen worden gemaakt, de basis voor crystal meth.

Een foto van de 20-jarige Nguyen Dinh Luong, ook een vermoedelijk slachtoffer, op een altaar in zijn woning. Beeld AFP

“Bendes uit allerlei landen organiseren dat werk”, zegt Beadle. “Vietnamese mensenhandelaars werken samen met onder meer Britten en Albanezen.” In de zaak van de doden in de koelwagen is een Noord-Ierse chauffeur aangehouden op verdenking van moord.

De Britse politie is nog op zoek naar twee broers, ook uit Noord-Ierland, die de reis geregeld zouden hebben. De bendes buiten migranten uit omdat ze schulden moeten afbetalen en zo belanden vrouwen ook in de prostitutie. Veel Vietnamese vrouwen vertellen dat ze onderweg al seksueel geïntimideerd en misbruikt zijn.

Bij de smokkel en handel zijn ook landgenoten betrokken die al langer in het Westen wonen. “In heel Europa is er een grote Vietnamese diaspora”, vertelt Beadle. “Dat kunnen mensen zijn die de afgelopen jaren legaal of illegaal zijn gekomen, maar soms ook langer geleden.” Zo leven er Vietnamezen in het voormalige Oostblok, die daar kwamen in de tijd dat er banden waren tussen communistische landen.

Ook in Nederland

Uit het rapport blijkt niet dat het probleem in Groot-Brittannië groter is dan in andere Europese landen. “Ik heb niet de indruk dat ze per se naar het Verenigd Koninkrijk willen”, zegt Beadle, al erkent ze dat dat beeld wel bestaat. “Er zijn ook veel illegale Vietnamezen in Frankrijk, Duitsland en Nederland. Wij maken er hier een issue van, maar als je in andere landen gaat zoeken, vind je ze daar ook.”

Familieleden van Nguyen Dinh Luong komen samen. Beeld EPA

De oversteek naar Engeland is wel een flessehals, waar wanhopige migranten alle mogelijkheden aangrijpen om hun bestemming te bereiken. Zo had de jonge Hoang Van Tiep iemand gevonden die hem een veilige overtocht beloofde voor 4000 euro, vertelt zijn moeder. “Het is nog een geluk dat niet meer mensen sterven”, zegt Beadle over de tragedie in de koelwagen. “Daarom zijn wij ervoor dat er een veilige route komt voor mensen die in Europa willen werken, bijvoorbeeld met een tijdelijk contract. Maar met de huidige politieke situatie zit dat er niet in.”

Vietnamezen in Groot-Brittannië

Van de ongeveer 60.000 Vietnamezen in Groot-Brittannië verblijft naar schatting een derde niet legaal in het land. Van de circa 7000 slachtoffers van mensenhandel die vorig jaar door de Britse politie ontdekt werden, was ongeveer 10 procent Vietnamees. In de afgelopen tien jaar zijn er volgens het rapport ‘Precarious Journeys’ in Groot-Brittannië 3187 Vietnamezen opgespoord die mogelijk slachtoffer waren van mensenhandel.

Lees ook: 

De economische opmars van Vietnam kent geen grenzen

Twee keer probeerde de Vietnamees Binh Vo tevergeefs een bedrijfje te beginnen, de derde keer is het raak. Hij is een van de velen die rijk wordt door de economische opmars van het land.

‘Een kilo coke kun je maar één keer verkopen, een mens kun je meerdere malen uitbuiten’

In Nederland worden duizenden mensen uitgebuit. Veelal in de seksindustrie, maar een grote groep wordt ook als moderne slaven ingezet. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden