In memoriamThulani Maseko (1970 – 2023)

Verzoenende mensenrechtenadvocaat Thulani Maseko riep de koning ter verantwoording

Mensenrechtenactivist en advocaat Thulani Maseko uit Eswatini. Beeld Jeroen van Loon
Mensenrechtenactivist en advocaat Thulani Maseko uit Eswatini.Beeld Jeroen van Loon

Mensenrechtenadvocaat Thulani Maseko werd afgelopen weekend doodgeschoten in zijn huis in Eswatini (voormalig Swaziland). Kort daarvoor waarschuwde de autocratische koning Mswati III nog dat diens huurlingen zouden afrekenen met ieder die opriep tot democratie.

Andrea Dijkstra

Mensenrechtenadvocaat Thulani Maseko was een luis in de pels van koning Mswati III, de autocratische koning van het tussen Zuid-Afrika en Mozambique ingeklemde bergstaatje Eswatini (het vroegere Swaziland). Maar de activist was ook een toegewijd vader. “Ik vind het pijnlijk dat ik ruim een jaar in het leven van mijn zoontje heb gemist”, vertelde de kalme en opvallend bescheiden Maseko toen ik hem in 2016 voor een interview opzocht in zijn huis op een van de groene heuvels van, toen nog, Swaziland.

De mensenrechtenactivist verwees naar de vijftien maanden die hij in de cel had gezeten, nadat hij samen met een journalist een artikel had gepubliceerd over machtsmisbruik door een rechter van het hooggerechtshof. Daarvan bracht hij 21 dagen door in een isoleercel, als ‘straf’ voor de open brief aan de toenmalige Amerikaanse president Barack Obama die hij in augustus 2014 vanuit de gevangenis naar buiten had laten smokkelen en die de Britse krant The Guardian publiceerde.

In die brief vroeg hij de Amerikaanse leider om koning Mswati III sancties op te leggen die hem zouden dwingen tot democratisering. Door Amnesty International werd Maseko uitgeroepen tot gewetensgevangene. Uiteindelijk sprak de rechter hem vrij.

Verzoenend karakter

Maseko zette zich jarenlang in voor de rechten van de 1,18 miljoen inwoners van Eswatini, waarbij hij ook mensen bijstond die door het autocratische regime van hun land waren gezet. “Door zijn verzoenende karakter speelde hij tevens een cruciale rol binnen de oppositiebeweging waar hij conflicten wist te sussen en ons verenigde”, vertelt Siboniso Mkhabela, internationaal secretaris van oppositiebeweging Pudemo.

Zijn tijd in de cel brak Maseko allerminst. Zo richtte hij zijn pijlen ook daarna nog regelmatig op koning Mswati III, de laatste absolute monarch in Afrika. De koning is in het buitenland vooral bekend vanwege de zogeheten ‘Reed Dance’, een ceremonie waar hij ieder jaar een nieuwe vrouw mag kiezen uit duizenden dansende meisjes. Minder bekend is dat de chiefs – die net als de koning onschendbaar zijn – alle inwoners opdragen hun dochters aan de ceremonie te laten deelnemen. “Wie dit weigert, moet een fikse boete betalen”, vertelde Maseko in 2016.

In 2018 sleepte de inmiddels internationaal befaamde mensenrechtenactivist de koning zelfs voor de rechter omdat die van de ene op de andere dag Swaziland omdoopte in Eswatini. De koning had volgens de grondwet eerst het volk en het parlement moeten raadplegen, bepleitte Maseko. De kosten van de naamsverandering konden, volgens de activist, beter worden ingezet om de leefsituatie van het volk te verbeteren. Terwijl de koning jaarlijks meer dan 45 miljoen euro aan salaris opstrijkt, leeft 69 procent van de bevolking nog onder de armoedegrens.

“Maseko werd gezien als een bedreiging voor de koninklijke autoriteiten vanwege zijn intellect, zijn onverschrokken toewijding aan de democratie, en de band die hij had met mede-inwoners”, stelt de Amerikaanse mensenrechtenactivist Jeffrey Smith die dikwijls met Maseko samenwerkte. “De impact van zijn dood zal daarom nog lang voelbaar zijn.”

Afgelopen zaterdagavond werd de 52-jarige Maseko voor de ogen van zijn vrouw en twee kinderen door onbekende mannen thuis doodgeschoten. De regering van Eswatini ontkent elke betrokkenheid en zegt de zaak tot de bodem uit te zoeken. Mensenrechtenactivisten en journalisten in Eswatini hebben weinig vertrouwen in een lokaal onderzoek en vragen de Southern African Development Community (SADC) en de Afrikaanse Unie om een internationaal onderzoek naar de moord.

Lees ook:

De koning van Eswatini beantwoordt protesten met kogels

In het voormalige Swaziland komt de bevolking in opstand tegen de feodale koning Mswati III, de enige absolute vorst in Afrika. Maar nu lijkt het tijd voor een echte democratie.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden