Verenigd Koninkrijk

Vertrek Liz Truss maakt de chaos compleet

Liz Truss kondigde donderdagmiddag haar vertrek aan.  Beeld REUTERS
Liz Truss kondigde donderdagmiddag haar vertrek aan.Beeld REUTERS

De Britse premier Liz Truss kondigde donderdag haar aftreden aan. Na niet meer dan 45 dagen. Niemand lijkt erg verrast.

Niels Posthumus

Liz Truss gaat de geschiedenisboeken in als de kortst regerende premier van het Verenigd Koninkrijk. Al op haar 45ste dag als leider van het land kondigde zij haar aftreden aan. Dat ze vertrekt verrast bijna niemand. Al kwam het nieuws donderdagmiddag wel eerder dan menigeen had verwacht, nadat Truss woensdag nog had gezegd dat ze ‘een vechter, geen opgever’ was.

Maar haar positie bleek onhoudbaar. Haar mandaat was simpelweg nooit echt groot. Het begon al slecht toen ze begin september door de leden van de Conservatieve Partij – nog geen half procent van het totale Britse electoraat – met een onprettig kleine meerderheid werd gekozen. Daar kwam bij dat uit eerdere stemrondes was gebleken dat de meerderheid van de Conservatieve parlementsleden eigenlijk liever een andere premier had gezien. En uit opiniepeilingen bleek tot overmaat van ramp dat de meerderheid van de Conservatieve kiezers de twijfel van de fractie deelde.

Eigenlijk geen geld voor

Ondanks dit wankele politieke fundament ging Truss juist met radicale plannen van start. Bij monde van haar minister van financiën Kwasi Kwarteng stelde zij verregaande belastingverlagingen voor en een peperduur ondersteuningspakket om de energieprijzen in het land kunstmatig te verlagen. Dat daar eigenlijk geen geld voor was, hinderde haar niet. Dat kon eenvoudig worden geleend.

Daar dachten de financiële markten anders over. Het pond duikelde, de hypotheekrente schoot juist omhoog. De Britse centrale bank, de Bank of England, moest met miljarden ponden ingrijpen om de waarde van Britse staatobligaties enigszins op peil te houden en het kapitaal van pensioenfondsen te beschermen. Truss ontsloeg Kwarteng, maar tekende met die beslissing indirect ook haar eigen politieke doodvonnis. Want Kwartengs opvolger Jeremy Hunt schrapte meteen nagenoeg alle belastingverlagingen, kortte de energiesteun drastisch in en waarschuwde voor pijnlijke bezuinigingen.

Van Truss’ beloftes was daarmee niets meer over. Maar de verwachting was dat zij nog wel even zou blijven zitten. Want de Conservatieve Partij lijkt simpelweg geen idee te hebben wie haar nu moet opvolgen. Truss kondigde donderdag aan dat een nieuwe interne partijverkiezing voor eind volgende week een nieuwe premier moet opleveren. Tot dan blijft zij nog aan. Haar opvolger zal alweer de derde Conservatieve premier van dit kalenderjaar worden, en de vijfde in de afgelopen zes jaar.

Schreeuwen om een stabiele regering

De oppositie roept op tot parlementsverkiezingen. Niet voor het eerst. Maar alleen de Conservatieve Partij kan daartoe beslissen. Zij heeft een meerderheid in het parlement. En gezien haar enorme achterstand in de peilingen zou die partij wel gek zijn. Al riskeert zij in dat geval het verwijt partijbelangen te verkiezen boven het nationale belang. Want de oorlog in Oekraïne en de diepe economische crisis in eigen land zijn problemen die werkelijk schreeuwen om een stabiele en effectieve regering.

Stabiliteit lijkt van de Conservatieve Partij voorlopig nauwelijks nog te verwachten. Van oudsher is zij een diverse politieke beweging, met meer radicale en gematigde neoliberale en rechtse stromingen. De kunst is altijd geweest om een leider te kiezen die de verschillende kampen weet te verenigen. Maar de interne tegenstellingen lijken vooral sinds de brexit dieper geworden. Alleen Boris Johnson lukte het sinds 2016 nog enige tijd om de Conservatieve neuzen dezelfde richting op te krijgen. Niet voor niets gaan er nu zelfs stemmen op om hem als premier te laten terugkeren.

Tijdlijn premierschap Liz Truss

7 juli: Boris Johnson treedt af

Na weken van harde kritiek treedt Boris Johnson af als Britse premier. De feestjes op Downing Street tijdens de coronapandemie domineren wekenlang het nieuws, maar uiteindelijk is het een schandaal rond de benoeming van Chris Pincher hem de das om.

5 september: Liz Truss wint leiderschapsverkiezing Tories

Een harde leiderschapsstrijd binnen de Britse Conservatieve Partij mondt uit in een tweestrijd tussen Truss en Rishi Sunak. Met 47 procent van de stemmen wint Truss, maar haar partij is verdeeld. Een dag later wordt ze als premier beëdigd.

8 september: Elizabeth II overlijdt

Twee dagen nadat Truss tot premier is benoemd, overlijdt koningin Elizabeth II. In heel Groot-Brittannië geldt een rouwperiode van tien dagen. Tijdens de begrafenis leest Truss voor uit de Bijbel.

23 september: Kwarteng presenteert mini-begroting

Kwasi Kwarteng, de nieuwe minister van financiën, presenteert een ‘mini-begroting’ met plannen waarmee Truss campagne voerde, zoals belastingverlaging voor hoge inkomens. Direct na het presenteren van de plannen raakt de pond in vrije val.

3 oktober: eerste U-turn

Na dagen van financiële chaos, waarin het IMF en de Bank of England kritisch zijn over de plannen van Truss en Kwarteng, maakt het duo een eerste U-bocht: de belastingverlaging voor de hoogste inkomensschijf wordt geschrapt.

5 oktober: toespraak op Tories-congres

Op een beladen partijcongres spreekt Truss de tory’s toe. Velen van hen zijn ontevreden over de gang van zaken onder Truss.

14 oktober: Truss ontslaat Kwarteng

Kwarteng moet halsoverkop terugvliegen vanuit de Verenigde Staten. Na aankomst in Engeland wordt hij door Truss ontslagen als minister van financiën. De plannen voor bedrijfsbelasting gaan op de schop.

19 oktober: Suella Braverman ontslagen

Minister van binnenlandse zaken en conservatieve hardliner Suella Braverman verstuurt vanaf haar persoonlijke e-mailaccount vertrouwelijke documenten en moet daarom opstappen. Bij haar aftreden zegt Braverman ‘serieuze zorgen’ te hebben over de regering.

20 oktober: Liz Truss dient ontslag in

Een dag eerder zei Truss nog een ‘vechter’ te zijn die door zal gaan, maar 24 uur later is ze van gedachte veranderd. ‘Gezien de situatie kan ik mijn beloftes niet waarmaken’, aldus Truss.

Lees ook:

Truss zegt ‘sorry’, maar de financiële chaos zal lang nadreunen in het Verenigd Koninkrijk

De Britse premier Liz Truss probeert politiek te overleven, terwijl haar regering tracht het verloren vertrouwen terug te winnen. Maar de aangerichte schade kan nog lang doorwerken.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden