Diplomatieke impasse

Vermoedelijke sabotage Iraanse kerncentrale brengt Iran-akkoord in gevaar

De onderhandelingen over een herleving van het Iran-akkoord spelen zich af in het Grand Hotel Wien in Wenen. Het is de vraag of een vermoedelijke aanval op een nucleaire installatie zondag in Iran invloed zal hebben op de onderhandelingen.  Beeld AP
De onderhandelingen over een herleving van het Iran-akkoord spelen zich af in het Grand Hotel Wien in Wenen. Het is de vraag of een vermoedelijke aanval op een nucleaire installatie zondag in Iran invloed zal hebben op de onderhandelingen.Beeld AP

Eindelijk leek er vooruitgang in de diplomatieke impasse rond het Iran-akkoord, via onderhandelingen in Wenen. Maar een vermoedelijke aanval op een nucleaire installatie in Iran brengt deze vooruitgang in gevaar.

De mogelijke aanval op Irans belangrijkste nucleaire installatie in Natanz had voor de voorstanders van een nieuw Iran-akkoord op geen slechter moment kunnen komen. Na maanden van geringe vooruitgang in de onderhandelingen was de aankondiging van het overleg in Wenen, dat vorige week van start ging, een diplomatieke doorbraak. Maar door het wantrouwen dat de mogelijke sabotage op Natanz nu zaait, staat dit bescheiden succes alweer op losse schroeven.

Het oude akkoord uit 2015, waarin Iran instemde met het inperken van het nucleaire programma in ruil voor het opheffen van Amerikaanse sancties tegen Iran, wordt door beide landen niet meer nageleefd. Oud-president Trump trok de VS in 2018 op onconventionele wijze terug uit het akkoord en legde het land opnieuw sancties op. Sindsdien heeft Iran steeds vaker nucleaire afspraken naast zich neergelegd.

De onderhandelingen in Wenen moeten deze terugval tenietdoen en het akkoord nieuw leven inblazen. Maar sinds het nieuws van de stroomstoring in de Natanz-centrale, mogelijk het resultaat van een Israëlische operatie, is de vraag hoe Iran hierop zal reageren.

Niet zo gek dat Israël wil saboteren

Volgens Iran zit Israël achter de explosie die de stroomstoring in de kerncentrale veroorzaakte. Het is een conclusie die verschillende bronnen uit de Amerikaanse en Israëlische geheime diensten delen. Israël is altijd al tegen een Iran-akkoord geweest: het wantrouwen tegen de aartsvijand is groot, en Netanyahu gelooft niet dat Iran onder een akkoord geen kernwapen zal ontwikkelen. Het Iran-akkoord uit 2015 noemde hij nog een ‘historische vergissing’.

Het vermoeden dat Israël nu een aanval op Natanz heeft uitgevoerd om de gesprekken in Wenen te saboteren is daarom ook niet zo gek, vertelt Sico van der Meer, nucleair deskundige aan het Instituut Clingendael. “Het is erg toevallig dat precies wanneer de onderhandelingen een beetje zijn gaan lopen, deze aanval plaatsvindt”, vertelt hij. Het zal deze week dan ook zeker zijn weerklank hebben in Wenen.

Met name het opgebouwde vertrouwen tussen de VS en Iran loopt een deuk op. Vooral omdat het land – vaak in samenwerking met Israël – met eerdere aanvallen op Irans atoomprogramma in verband wordt gebracht. Van der Meer: “De Verenigde Staten zullen nu niet alleen door Iran, maar ook door de andere partijen in de onderhandelingen wat schuin aangekeken worden. Wisten zij hiervan? Je zou kunnen redeneren dat dit de positie van de VS versterkt; dat deze aanval voor Iran nog meer noodzaak kweekt om een akkoord te sluiten. Maar in de praktijk versterkt dit de positie van de VS niet, het schaadt het vertrouwen alleen maar.”

Krimpend draagvlak

Daarnaast zal het voor de Iraanse president Hassan Rohani een stuk moeilijker worden om het akkoord in eigen land te verkopen, want wat is het voordeel van een deal als er geen garantie is dat de aanvallen op Irans nucleaire programma een halt worden toegeroepen? “Ondanks dat Iran nu aan de onderhandelingstafel zit, gaan deze aanvallen dus gewoon door”, legt Van der Meer uit. “Dit maakt het vooral moeilijk voor president Rohani om in eigen land draagvlak te vinden voor het akkoord.”

En dat draagvlak is krimpende. Zo is er een sterk tegengeluid van hardliners in de Iraanse politiek die redeneren dat de VS sowieso niet te vertrouwen zijn. Het is een sentiment dat niet totaal ongegrond is, concludeert Van der Meer. “Trump heeft in 2018 enorme schade aangericht op diplomatiek vlak door de Verenigde Staten zomaar uit het Iran-akkoord terug te trekken. De hardliners hebben op zich een punt wanneer ze zeggen dat de handtekening van een Amerikaanse president onder een akkoord niet per se zoveel waard is.”

Hoe Iran zich zal opstellen in Wenen zal gauw duidelijk worden; woensdag begint de tweede onderhandelingsronde.

Lees ook:

Nieuwe onderhandelingen Iran-akkoord moeten impasse doorbreken

De VS en Iran beginnen dinsdag aan een reeks indirecte onderhandelingen over het opnieuw naleven van het Iran-akkoord. Het is een stap in de goede richting, maar de tijd dringt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden