Nieuws Turkije

Verlies van Istanbul plaatst Erdogan voor lastige keus: hervormen of autoritair doorgaan?

De hoofden van president Recep Tayyip Erdogan (beneden) en zijn burgemeesterskandidaat en vertrouweling Binali Yildirim (links) op een bus en een poster. Yildirim verloor de burgemeestersverkiezingen van Istanbul. Beeld AFP

President Erdogan moet kiezen na de verkiezings­nederlaag in Istanbul: hervormen of autoritair doorgaan? Zijn AK Partij is verdeeld en de nieuwe burgemeester van de grootste stad van het land reikt hem de hand.

De nacht van de overwinning veranderde grote delen van Istanbul in een straatfeest. In de seculiere wijk Besiktas stonden stomdronken jongeren tot in de kleine uren te dansen op de tafels van stampvolle kroegen. Om de tien minuten brulden ze samen de slogan van hun vers gekozen burgemeester: alles komt goed!

De volgende ochtend was de vraag vooral: hoe dan? Burgemeester Ekrem Imamoglu beloofde verzoening, maar het moet nog blijken of die boodschap sterker is dan de overwinningsroes van de oppositie of de gekrenkte trots van de AKP-regering. En vooral: of president Erdogan die verzoening zal toestaan.

Eén ding is zeker: de Turkse kiezer heeft afgelopen zondag een rode lijn getrokken. Imamoglu’s ruime overwinning is een afstraffing voor het ongeldig verklaren van zijn eerste, nipte overwinning in maart. Ook AKP-kiezers lieten dit keer weten: met de stembus wordt niet gesjoemeld. Zelfs in AKP-bolwerken als de wijken Fatih, Üsküdar en Eyüp haalde Imamoglu een meerderheid.

Frustratie

Maar voorbij dat signaal eist Erdogans achterban verdere verandering. In conservatieve kranten die doorgaans aan de kant van de AKP staan, klonk gisterochtend voorzichtige maar breed gedeelde frustratie. Interne critici uitten hun hoop dat Imamoglu’s overwinning een tijdperk inluidt waarin naar hen zal worden geluisterd.

“Iedereen moet opnieuw nadenken”, schreef columnist Abdurrahman Dilipak in de islamistische krant Yeni Akit. “Als de AK Partij zo doorgaat, vertrekt ze zoals ze gekomen is: via de gemeenten. De AKP moet naar deze waarschuwing luisteren en degenen die dat niet doen uit de partij zetten.”

Aanhangers van Ekrem Imamoglu (CHP) gaan 's avonds de straat op om diens overwinning bij de burgemeestersverkiezingen van Istanbul te vieren. Beeld Photo News

De eerste reacties binnen de partijtop wijzen op gepaste bescheidenheid. AKP-burgemeesterkandidaat Binali Yildirim erkende onmiddellijk zijn verlies en feliciteerde Imamoglu. Kort daarna volgden ook de felicitaties van president Erdogan. Het lijkt erop dat de president de behoefte aan interne hervormingen zal erkennen. In dat geval heeft hij met name een hartig woordje te spreken met zijn schoonzoon en minister van financiën Berat Albayrak, die volgens partij-insiders heeft aangestuurd op de herverkiezing.

Gül en Davutolgu

Maar hoe vind je de rust voor hervormingen in een partij die tot op het bot verdeeld is? Achter de schermen lopen voormalige AKP-zwaargewichten als oud-president Abdullah Gül en oud-premier Ahmet Davutoglu al jaren warm om munt te slaan uit die verdeeldheid. Zo hintte Davutoglu er begin deze maand zelfs op een nieuwe partij te zullen beginnen. Die mogelijkheid maakt het moeilijker om te schuiven in de gevoelige machtsbalans binnen de AKP.

Bovendien bedreigt het verlies van Istanbul het belangrijkste bindmiddel dat de partij nog tot haar beschikking heeft: geld. De burgemeester van Istanbul beschikt over een miljardenbudget voor gemeentelijke diensten en infrastructurele projecten. Door die fondsen uit te besteden in ruil voor politieke loyaliteit wist de AKP jarenlang belangrijke zakenpartners en lokale politici aan zich te binden.

Ex-premier Ahmet Davutoglu (AKP) werd eerder door de president aan de kant geschoven, maar zou weer in beeld komen mocht Erdogan hervormingen toestaan. Beeld AFP

AKP blijft dominant

Imamoglu’s eerste campagne­belofte is juist om daar korte metten mee te maken. In de praktijk zal dat lastiger gaan. De AKP beschikt in de gemeenteraad nog altijd over een meerderheid, waardoor de nieuwe burgemeester zijn plannen niet zonder meer kan uitvoeren.

Daar is Imamoglu zich goed van bewust. In zijn overwinningstoespraak benadrukte hij onmiddellijk dat hij alle partijen wil dienen. Ook richtte hij zich direct tot Erdogan: “Ik ben klaar om in harmonie met u te werken. Geen enkel politiek probleem is belangrijker dan de rust, blijdschap en vrede van de burger.”

Maar juist dat vooruitzicht van samenwerking plaatst Erdogan voor een klassieke patstelling. Kiest hij voor hervorming en verzoening, dan opent hij een doos van Pandora aan interne kritiek en schaadt hij zijn controle over de machtsnetwerken, die de AKP nog bij elkaar houdt. Doet hij dat niet, dan zal Turkije de autoritaire koers doorzetten die de kiezer zondag keihard heeft afgestraft.

Jonge Turkse kiezers op de verkiezingsdag, 23 juni, wandelen door het Europese deel van Istanbul. Beeld Photo News

Lees ook:
Imamoglu weet Erdogans AKP opnieuw af te troeven in Istanbul. Oppositiekandidaat Ekrem Imamoglu heeft na het tellen van ruim 95 procent van de stemmen de burgemeestersverkiezing in Istanbul gewonnen. Erdogan kan niet meer om hem heen.

Lees ook:
Exclusief interview met CHP-politicus Ekram Imamoglu.
‘De oppositiekandidaat in Istanbul gebruikt nu de methode-Erdogan’. Istanbul kiest zondag opnieuw een burgemeester.
De winnaar van de vorige, geschrapte stembusronde heeft goed naar zijn voorganger gekeken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden