Azerbeidzjan

Verkiezingsfraude en 16 villa's in Dubai: Azerbeidzjaanse president Aliyev voldoet aan alle clichés van een alleenheerser

De Azerbeidzjaanse president Ilham Aliyev en zijn echtgenote Mehriban Aliyeva op 11 november in Bakoe.Beeld EPA

In Azerbeidzjan wordt president Ilham Aliyev gevierd nu hij aartsvijand Armenië op de knieën heeft gekregen met een akkoord over de betwiste regio Nagorno-Karabach.

Terwijl de Armeense premier Nikol Pasjinijan zijn wonden likte na het tekenen van het akkoord over Nagorno-Karabach, kwam de Azerbeidzjaanse president Ilham Aliyev woorden tekort om de ‘overwinning’ op de aartsvijand te duiden. Dankzij de deal die de buurlanden op de Kaukasus vorige week sloten en die een einde maakte aan een bloedige strijd van zes weken over de betwiste regio, komen grote delen in en rondom de enclave weer onder Azerbeidzjaans gezag te staan. Reden genoeg voor Aliyev om, gehuld in militair uniform, zijn landgenoten op tv te bedanken en de ‘capitulatie’ van Armenië te vieren. Vuist in de lucht, borstelige snor vooruit.

Die jubelstemming sloeg over op de bevolking. In de straten van hoofdstad Bakoe ontstond na de ondertekening van het akkoord een waar volksfeest. Toeterende auto’s, dansende menigtes, tromgeroffel, wapperende vlaggen, de mensen konden hun geluk niet op. Ook het portret van president Aliyev was niet weg te denken uit het straatbeeld. Want, zo menen veel Azeri’s, deze ‘overwinning’ is grotendeels aan hem te danken.

Aliyev is Azerbeidzjan en Azerbeidzjan is Aliyev

Dat Aliyev zo in het centrum van de aandacht staat tijdens de straatfeesten in Azerbeidzjan, is niet zo verwonderlijk. De president is naar goed gebruik in de voormalige Sovjetrepublieken in de loop der jaren samengesmolten met zijn land. Aliyev is Azerbeidzjan en Azerbeidzjan is Aliyev. Niet zo gek ook, de 58-jarige leider is al sinds 2003 aan de macht en de naam Aliyev grensde ook daarvoor al aan het onsterfelijke.

Kaviaardiplomatie

Dat westerse politici wel eens een oogje dichtknijpen als het Azerbeidzjan betreft, kwam op pijnlijke wijze aan het licht in 2012, toen bleek dat de Azerbeidzjaanse regering er een wel heel onorthodoxe lobbystrategie op nahield.

Deze zogenaamde ‘kaviaardiplomatie’ richtte zich op de leden van de Raad van Europa, een internationale organisatie die zich veelal bezighoudt met kwesties rondom democratie en mensenrechten. Op uitnodiging van Aliyev en co streken de ambtenaren en politici neer in vijfsterrenhotels in Bakoe voor een ‘diplomatiek’ bezoek.

In werkelijkheid werden de functionarissen van het instituut – dat overigens niets met de Europese Unie te maken heeft – gefêteerd en ontvingen ze peperdure cadeaus, waaronder zijden tapijten, horloges, goud, contant geld en, een van de gebruikelijkste geschenken, twee kilo kaviaar. In ruil voor de exclusieve reisjes verdwenen kritische rapporten over de democratie en mensenrechtentoestand in Azerbeidzjan in de doofpot. Het schandaal leidde in 2017 tot het aftreden van de voorzitter van de Raad van Europa, Pedro Agramunt.

In totaal zouden er tussen 2012 en 2014 voor zeker 2,5 miljard euro aan omkopingen hebben plaatsgevonden. In diezelfde periode verdwenen er in Azerbeidzjan bijna honderd journalisten, activisten en oppositiepolitici achter de tralies.

Voordat de huidige president de troon besteeg, maakte zijn vader Heydar Aliyev namelijk 34 jaar de dienst uit in het land. Eerst vanaf 1969 als leider van de Sovjetrepubliek Azerbeidzjan en later, vanaf 1993, als president van de onafhankelijke republiek Azerbeidzjan. Toen Aliyev senior in 2003 ernstig ziek werd, droeg hij het stokje over aan zijn zoon, waardoor het land inmiddels al ruim een halve eeuw door de Aliyevs wordt geregeerd. Een moderne dynastie waar niemand in dit gedeelte van de wereld echt van opkijkt.

Ilham Aliyev en de Russische president Vladimir Poetin schudden elkaar de hand.Beeld Reuters

Aliyev junior voldoet sowieso aan veel clichés waar menig potentaat uit de regio aan beantwoordt. Zo boekte hij bij alle verkiezingen een verpletterende overwinning op de concurrentie. In 2003, 2008, 2013 en 2018 haalde hij respectievelijk 75, 87, 85 en 86 procent van de stemmen. Volgens internationale waarnemers vonden er in Azerbeidzjan nog nooit eerlijke verkiezingen plaats en was er altijd sprake van grootschalige fraude.

Olie en gas

Door de jaren heen verstevigde Aliyev zijn positie ook op andere manieren. Met dank aan twee referenda wist hij bijvoorbeeld achtereenvolgens een einde te maken aan de beperking van het maximale aantal ambtstermijnen van een president, en werd diezelfde ambtstermijn verlengd van vijf naar zeven jaar. Een slimmigheidje dat in de landen van de voormalige Sovjet-Unie nog maar amper de originaliteitsprijs verdient. Als ultieme consolidatie van de macht benoemde Aliyev in 2017 zijn vrouw als vicepresident.

Ondanks dat gebrek aan democratische fijngevoeligheid levert hem dat internationaal gezien vrijwel geen kritiek op. Dat heeft een eenvoudige reden: olie en gas. Azerbeidzjan ligt aan de Kaspische zee die een van de grootste gas- en oliereserves ter wereld herbergt. Die grondstoffen stromen door diverse pijpleidingen via Azerbeidzjan richting Europa. De Bakoe-Tiblisi-Ceyhan-oliepijpleiding alleen al is dagelijks goed voor zeker één miljoen vaten olie.

Coup- en moordpoging voorkomen in Armenië

De nationale veiligheidsdienst van Armenië maakte zaterdag bekend dat ze een couppoging en moordaanslag op premier Nikol Pasjinijan heeft weten te voorkomen. Pasjinijan staat in eigen land onder grote druk sinds hij het akkoord met Azerbeidzjan sloot over Nagorno-Karabach dat Armenië dwingt tot grote territoriale concessies. Sinds vorige week dinsdag gaan er dagelijks duizenden mensen de straat op om te protesteren tegen wat zij zien als een capitulatie.

De veiligheidsdienst heeft in verband met de verijdelde coup en aanslag drie mensen opgepakt: de voormalig directeur van de veiligheidsdienst zelf, de oud-leider van de Republikeinse Partij van Armenië en een oorlogsveteraan.

Spijtig genoeg voor de lokale bevolking verdwijnen de olie- en gasdollars die dat oplevert grotendeels in de zakken van Aliyev en consorten. Twee jaar terug kwam bijvoorbeeld naar buiten dat de twee dochters van Aliyev ten minste zestien villa’s in Dubai bezitten. Geschatte waarde: een slordige 75 miljoen euro. Daarnaast hebben zijn nazaten grote belangen in goudmijnen, banken en telecombedrijven in Azerbeidzjan.

Maar niet ál het geld gaat op aan het warm houden van de familiebanden. De mede door de EU duur betaalde olie- en gascenten kwamen de afgelopen jaren ook ten goede aan de modernisering van het leger. Dit jaar geeft Bakoe bijvoorbeeld bijna 2,3 miljard dollar uit aan de strijdkrachten. Ter vergelijking: het defensiebudget van Armenië komt in 2020 uit op 450 miljoen dollar.

Geen wonder dus dat de Azeri’s de Armeniërs in Nagorno-Karabach militair de baas waren. Dat de bevolking dat militaire succes toeschrijft aan de almachtige leider is evenmin verrassend en zelfs grotendeels terecht. Maar of het ze buiten een massaal volksfeest werkelijk iets oplevert, dat valt te betwijfelen.

Lees ook:

Armenië staat er alleen voor en de Armeniërs weten dat, dus vechten ze samen

Door middel van een Azerbeidzjaanse blitzkrieg zou verovering van Nagorno-Karabach in tien dagen gepiept zijn, maar de Armeniërs houden al anderhalve maand stand.

Wordt het nu opeens vrede in Nagorno-Karabach?

Azerbeidzjan en Armenië hebben een deal gesloten om het geweld in de betwiste regio Nagorno-Karabach te stoppen. Waar komt dat akkoord opeens vandaan en zal het standhouden?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden