AnalyseBrussel & AstraZeneca

Verbijstering alom over Brusselse brexit-blunder

Voorzitter Ursula von der Leyen van de Europese Commissie na afloop van een ingelaste virtuele EU-top van regeringsleiders over de pandemie op 21 januari.  Beeld EPA
Voorzitter Ursula von der Leyen van de Europese Commissie na afloop van een ingelaste virtuele EU-top van regeringsleiders over de pandemie op 21 januari.Beeld EPA

De Europese Commissie trekt schielijk een plan in om zwaarbevochten brexit-afspraken over Noord-Ierland buiten werking te stellen. Verbazing in Londen, Dublin, Belfast en Brussel zelf.

Het was een uitglijder die zelfs de fanatiekste EU-adepten de wenkbrauwen deed fronsen. Waar was de Europese Commissie in vredesnaam mee bezig? Het dagelijkse bestuur van de Europese Unie is het mikpunt van hoon geworden na een misstap waarin de Europese vaccincrisis en de brexit-nasleep in elkaar samenvloeiden. De geloofwaardigheid die de commissie jarenlang had opgebouwd in het brexit-proces − met name als pleitbezorger van het openhouden van de grens op het Ierse eiland − lag binnen luttele uren compleet aan diggelen.

Het gebeurde op vrijdagavond. Na een toch al rommelige week, overschaduwd door onvrede over tegenvallende leveringen van Covid-19-vaccins, presenteerde de Europese Commissie een export-controle-maatregel. Daarmee komen vaccinzendingen die op weg zijn naar afnemers buiten de EU onder strenger toezicht te staan en worden ze zo nodig zelfs tegengehouden.

In de loop van de avond bleek dat de commissie in het verlengde daarvan ook artikel 16 had geactiveerd van het Noord-Ierland-protocol, onderdeel van het brexit-terugtrekkingsakkoord van 2019. Met dat artikel kan zowel de EU als het Verenigd Koninkrijk bepaalde afspraken tijdelijk buiten werking stellen in geval van ‘ernstige economische, maatschappelijke of milieutechnische moeilijkheden’.

Het kwam erop neer dat Brussel ook de eventuele vaccinexport van Ierland naar Noord-Ierland wilde controleren. Kortom: weer nieuwe blokkades opwerpen langs die (enige) landsgrens tussen EU en VK, precies dat angstbeeld dat alle brexit-onderhandelaars maandenlang uit de slaap heeft gehouden.

Erger nog: Brussel had Londen, Dublin en Belfast niet geraadpleegd over deze stap. Die vaststelling leidde vrijdagavond tot boze telefoontjes van de Britse premier Boris Johnson en zijn Ierse ambtgenoot Micheál Martin naar EU-commissievoorzitter Ursula von der Leyen. Die kon niet anders dan de artikel 16-maatregel ongedaan maken. Om de chaotische week in stijl af te sluiten, werd dat terugdraaien kort voor middernacht bekend.

Onder Juncker was dit nooit gebeurd, wordt er gefluisterd

Niet alleen de Britten en de Ieren waren verbijsterd. Ook binnen de Europese Commissie zelf heerste ongeloof. Volgens diverse bronnen tegenover onder meer Bloomberg en Politico Europe wisten de meeste Eurocommissarissen en brexit-experts van niets, en zou het gaan om een solo-actie van Von der Leyen. Die heeft toch al de reputatie dat ze weinig mededeelzaam is, zowel intern als naar de pers. Onder voorganger Jean-Claude Juncker zou dit nooit zijn gebeurd, wordt gefluisterd.

De Ierse Eurocommissaris Mairead McGuinness (financiële diensten) bevestigde zondag tegenover de Ierse omroep RTE dat ze niet was geraadpleegd. “Het was een fout”, noemde ze het activeren van artikel 16. “Een normale en behoorlijke controle ontbrak.”

Volgens de Ierse minister van buitenlandse zaken Simon Coveney moet de Europese Commissie beter op haar tellen passen. “Hieruit moeten lessen worden geleerd. Het protocol is niet iets om lichtvaardig mee te knoeien. Het is een essentieel, moeilijk bereikt compromis dat voor velen vrede en handel beschermt.”

Anderen gaven tegengas aan de woede-uitbarsting richting Brussel. Zo dreigde Boris Johnson op 13 januari ook met het activeren van artikel 16, maar daar kraaide toen nauwelijks een haan naar. Bovendien herstelde de Europese Commissie de vergissing onmiddellijk. 

“Misschien was dit EU-moment van waanzin uitzonderlijk juist omdat het uitzonderlijk was”, tweette de Britse tv-producent en scenarioschrijver Dominic Minghella. “We verwachten beter van hen. Het VK daarentegen zal in een willekeurige week de status van de EU-ambassadeur ontkennen, oorlogsschepen klaarzetten om ‘vis te beschermen’ of plannen aankondigen om internationale wetten te overtreden.”

Lees ook:
De EU blijkt wel degelijk recht te hebben op Britse AstraZeneca-vaccins

Het veelbesproken contract is eindelijk openbaar gemaakt. Intussen wordt de export van vaccins vanuit de EU vanaf zaterdag nauwlettend in de gaten gehouden.

Een getergde EU wil vaccins op eigen bodem houden, en daarmee weg van de Britten

Wantrouwen tegen AstraZeneca zet Europese Commissie aan tot stevige maatregelen. Vaccins die klaar liggen voor export naar bijvoorbeeld het VK kunnen worden tegengehouden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden