EU-aanpak coronacrisis

Verbazing over royale EU-cheque aan Hongarije in coronacrisis

De Hongaarse premier Viktor Orbán.Beeld Reuters

De Europese Commissie bedoelde het zo goed, met een razendsnelle actie, half maart. Nu zwelt de kritiek aan: waarom krijgt Boedapest 5,6 miljard en Rome slechts 2,3 miljard?

Deze week zal Brussel weer het virtuele toneel zijn van een politiek gevecht om honderden miljarden aan coronasteun – donderdag is er een videotop van regeringsleiders – maar in de aanloop is er al ophef en vertier genoeg. Zo zijn veel EU-landen (en hun burgers) verontwaardigd over de rare verdeelsleutel die de Europese Commissie gebruikt voor een van de eerste, acute steunpakketten in de coronacrisis. Daarin krijgen Polen en Hongarije (samen 11.437 geregistreerde besmettingen, volgens de Johns Hopkins University) veel meer geld dan Italië en Spanje (379.182 besmettingen).

Met name de 5,6 miljard euro aan EU-gelden voor Hongarije (tegen 2,3 miljard voor Italië) valt slecht, gezien de corona-noodmaatregelen die de regering-Orbán heeft afgekondigd. Die worden door critici gezien als een impliciete staatsgreep. Denktank European Stability Initiative (ESI) kwam afgelopen weekeinde met een kritisch rapport over de overbedeling van Hongarije in het EU-pakket en wees op het pijnlijke feit dat beide gebeurtenissen – definitieve goedkeuring van de EU-steun en de noodtoestand van Orbán – allebei op 30 maart hun beslag kregen.

Over de Hongaarse maatregelen bleef de Europese Commissie opvallend stil. Intussen draait ze vrolijk de geldkraan naar Boedapest nog verder open, zo luidt de kritiek van onder meer het ESI.

Beeld Louman & Friso

Gereserveerd geld voor de armere regio’s

De ophef gaat over slechts een klein deel van de honderden miljarden euro’s aan steunmaatregelen waarover de Europese politici nog steeds aan het kibbelen zijn. Nog voordat de meeste landen in lockdown gingen, presenteerde de Europese Commissie op 13 maart het Coronavirus Respons Investeringsinitiatief (CRII). Dat bestaat uit ‘oud’ geld dat al was gereserveerd voor lopende subsidieprogramma’s voor met name armere regio’s.

Daarvan is bijna 30 miljard euro ongebruikt, bij gebrek aan projecten. Normaal gesproken verliest een land uiteindelijk aanspraak op die subsidies als er geen bestemming is gevonden. Nu heeft de Commissie bepaald dat dit geld direct kan worden besteed, zonder verdere vragen. In totaal komt het CRII uit op 37 miljard.

De Europese Commissie had er de beste bedoelingen bij. Een andere manier om zó snel zó veel geld vrij te maken om de lidstaten te hulp te schieten, zag ze even niet. Probleem is dat deze hulp met handen en voeten is gebonden aan de oude verdeelsleutel voor deze subsidies, omdat ze nog vallen onder de aflopende meerjarenbegroting (2014-2020). Daarin krijgen Polen en Hongarije nu eenmaal meer dan Italië en Spanje.

Nederland krijgt ‘maar’ 25 miljoen

Daar komt bij dat veel landen aan de oostkant van de EU vaker dan voorheen moeite hebben om bestemmingen aan te wijzen voor de subsidies, zodat er een grote pot blijft staan. Een land als Nederland krijgt weliswaar minder, maar weet wel raad met het Europese geld: het is bijna allemaal al uitgegeven. Dat verklaart ook de schamele 25 miljoen die Nederland (ook zwaar getroffen) nu aan CRII-geld binnenkrijgt.

Een nieuwe verdeling, over nieuw geld, zou unanieme goedkeuring vereisen van alle 27 lidstaten en het Europees Parlement. Hoe moeilijk dat is, hebben we de afgelopen weken wel gezien in de eurogroep, het gezelschap van financiën-ministers van de eurolanden.

Los van deze technische verklaringen en goede bedoelingen blijft het beeld hangen van een Europese Unie die vastgeroest zit in oude gewoonten en de regering-Orbán de hand boven het hoofd lijkt te houden. Hoog tijd om het hele EU-begrotingssysteem overhoop te gooien, vindt denktank ESI. “Als dit geen alarmbellen doet afgaan, is de EU suïcidaal”, aldus ESI-baas Gerald Knaus in de Financial Times.

Lees ook:
EU-ministers alsnog akkoord met miljardenpakket corona-steun

Een groepje kernlanden, waaronder Nederland en Italië, kwam er op 9 april uit. Daarna konden alle ministers een zucht van opluchting slaken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden