Chinese mijnwerkers sorteren brokken steenkool in een mijn in het noorden van China. De afgelopen vier jaar daalde het aandeel steenkool in de elektriciteitsopwekking van 69 naar 57,5 procent. China meldde onlangs ernaar te streven om in 2060 klimaatneutraal te zijn.

Energietransitie

Verandert China van grootste vervuiler ter wereld in het braafste jongetje van de klas?

Chinese mijnwerkers sorteren brokken steenkool in een mijn in het noorden van China. De afgelopen vier jaar daalde het aandeel steenkool in de elektriciteitsopwekking van 69 naar 57,5 procent. China meldde onlangs ernaar te streven om in 2060 klimaatneutraal te zijn.Beeld AFP

China streeft ernaar om in 2060 klimaatneutraal te zijn, maakte president Xi Jinping eind september bekend tijdens de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties. Hoe realistisch zijn de beloftes van China? 

Wat heeft Xi precies gezegd en hoe bijzonder is dat?

Het sneeuwde een beetje onder doordat veel aandacht uitging naar de agressieve anti-Chinatoespraak van Donald Trump, maar de Chinese president Xi Jinping deed in zijn eigen rede tot de VN een opmerkelijke toezegging. China streeft ernaar om in 2060 klimaatneutraal te zijn. Dat was een primeur: eerder beloofde China in het Klimaatakkoord van Parijs (2015) dat de uitstoot van CO2 rond 2030 zijn piek bereikt zou hebben. Een einddatum voor de fossiele uitstoot noemde Peking niet eerder.

China is niet het eerste land dat naar klimaatneutraliteit streeft. Meer dan zestig andere landen met een kleinere uitstoot, waaronder de Bahama’s en de Marshalleilanden, lieten al eerder weten dat zij ernaar streven om in 2050 klimaatneutraal te zijn.

In het verleden beriep China zich altijd nog op zijn positie als ‘ontwikkelingsland’. Daardoor zou het minder hoeven doen aan klimaatbeleid dan ontwikkelde landen, die immers heel lang hebben geprofiteerd van onbeperkte CO2-uitstoot.

Dat wil niet zeggen dat China zich niet al langer bezighoudt met het klimaat. Het dertiende vijfjarenplan, met daarin doelstellingen van 2016 tot 2020, was duidelijk gericht op groenere ambities. Het land investeerde vanaf 2016 jaarlijks 90 miljard dollar in hernieuwbare bronnen en schrapte de plannen voor de bouw van ruim honderd kolencentrales, om zo de uitstoot binnen de perken te houden. Door deze maatregelen daalde het aandeel van steenkool in de stroomvoorziening van China van 69 naar 57,5 procent.

Waarom heeft Xi Jinping dit juist nu gezegd?

Vóór de toespraak van de Chinese president, sprak Trump de leden van de Verenigde Naties toe. In zijn speech was de Amerikaanse president zeer kritisch over het Klimaatakkoord van Parijs en over China’s klimaatprestaties. In de toespraak verweet hij China dat het land verantwoordelijk is voor miljoenen tonnen plastic in de zee. “De mensen die Amerika’s uitzonderlijke milieuprestaties aanvallen terwijl ze de buitensporige vervuiling van China negeren, zijn niet geïnteresseerd in het milieu”, aldus president Trump.

Vlak daarna presenteerde Xi in zijn toespraak de ambitieuze klimaatdoelen van China. “Op deze wijze benadrukte de Chinese president dat het land een belangrijke partner is op het gebied van klimaatverandering, en dat je voor het oplossen van het klimaatprobleem niet op de Amerikanen hoeft te rekenen”, stelt Frank Pieke, hoogleraar modern China studies aan de Universiteit Leiden.

Wat is China concreet van plan?

Dat is de grote vraag; tijdens zijn toespraak kondigde Xi geen verdere maatregelen aan en in feite is er nog niks vastgelegd. De belofte valt wel samen met het nieuwe vijfjarenplan dat de Chinese regering binnenkort zal publiceren. Volgens persbureau Bloomberg wil China het aandeel van steenkool in het energieverbruik laten dalen van de huidige 57,5 procent naar 52 procent in 2025. Momenteel haalt China 32 procent van de elektriciteit uit hernieuwbare bonnen en kernenergie. Volgens Bloomberg zal dit aandeel met 10 procent stijgen.

Wat zijn de potentiële valkuilen en problemen?

Om een limiet te stellen aan de bouw van nieuwe kolencentrales, werd er vanaf 2016 een plafond voor fossiele energieopwekking ingesteld. Dat hield in dat de capaciteit van alle kolencentrales in China in 2020 niet boven de 1100 gigawatt uit mocht komen (ter vergelijking: Nederland heeft vier kolencentrales, met een totale capaciteit van 4 gigawatt). Om de bouw van nieuwe centrales een halt toe te roepen werd er een stoplichtsysteem gehanteerd. Nog maar drie van de drieëndertig energieregio’s in China kregen groen licht voor de bouw van nieuwe kolencentrales.

Dit bleek echter niet lang effectief. Toen het minder ging met de Chinese economie stimuleerde de regering de industriële groei weer. In 2018 signaleerde milieuorganisatie CoalSwarm op grond van onder meer satellietbeelden dat veel van de stilgelegde bouwwerkzaamheden alweer waren opgepakt. Door deze ontwikkeling verwachtte Coalswarm dat China eind 2020 ver boven het plafond van 1100 gigawatt uit zou komen.

Het land is dus geneigd om bij economische tegenwind de milieumaatregelen terug te draaien. En er zit nog een addertje onder het gras. Momenteel investeert China nog steeds in de fossiele energiesector van vooral Afrikaanse landen: het levert er technologie en steenkool en geneert zo wel inkomsten maar is niet belast met de vervuilende uitstoot. Europa heeft er bij Peking al op aangedrongen dat het deze uitstoot-export stopt.

Moeten we toch blij zijn?

De haalbaarheid van het klimaatdoel valt te betwisten maar het feit dat de grootste vervuiler ter wereld aangeeft in 2060 klimaatneutraal te willen zijn, geeft wel een signaal af naar andere landen. “Je kunt nu niet meer stellen dat China zijn kop in het zand steekt op het gebied van klimaatverandering. Op korte termijn geeft deze uitspraak dus wel een positieve draai aan de klimaatproblematiek”, zegt Wouter Peters, hoogleraar atmosferische samenstelling aan de Rijksuniversiteit Groningen en de Wageningen Universiteit. Naar verwachting zullen alle landen die het Klimaatakkoord van Parijs in 2015 hebben ondertekend, eind dit jaar met nieuwe doelstellingen komen.

Lees ook:

Trump in toespraak VN: Het is allemaal de schuld van China

Donald Trump gebruikte zijn toespraak tot de Verenigde Naties om flink uit te halen naar China. Daarmee loopt de spanning tussen de twee wereldmachten verder op.

Het succes van de Chinese aanpak van fijnstof

De smog in Chinese steden werd in 2013 zo adembenemend, dat de overheid wel moest ingrijpen met draconische middelen: minder steenkool, minder auto’s, minder fijnstof. Dat werkt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden