Vaccinaties

Veel moeders in Kenia worstelen met de keuze: een poliovaccinatie, of voedsel en water

Elizabeth Nduku en PendoBeeld Ilona Eveleens

Tijdens de coronacrisis zijn veel vaccinatieprogramma’s gestopt. Dat levert in landen als Kenia nieuwe risico’s op voor kinderen. 

De zes maanden oude Joy-Blessing slaapt in de armen van haar grootmoeder in de donkere eenkamerwoning, opgetrokken uit roestige golfplaten. Ramen zijn er niet in het 2 bij 4 meter-huis waar Leah Owuor (39) woont met haar vier kinderen, een neefje dat wees is en de baby. De jonge moeder van Joy-Blessing ligt achter een groezelig gordijn te slapen. “De baby moet voor haar tweede ronde inentingen, maar ik heb er geen geld voor. Voordat het coronavirus hier de kop opstak, verdiende ik geld met de was te doen voor anderen. Nu wil niemand dat vreemden aan hun kleren komen uit angst besmet te raken.”

Het huisje van Owuor staat tussen flatgebouwen in Embakasi, een wijk van de Keniaanse hoofdstad Nairobi, die grenst aan het internationale vliegveld. Hier wonen vooral mensen met vaste overheidsbanen die matig betaald worden. “Ik ben erg bang voor het coronavirus, maar nog grotere angst heb ik voor polio, als de baby niet gevaccineerd wordt”, merkt de grootmoeder op. De eerste ronde inentingen kreeg Joy-Blessing gratis, maar de volgende kost een euro. Owuor en haar gezin lukt het slechts te overleven op voedselschenkingen van omwonenden. “Het is me altijd gelukt om mijn kinderen te laten vaccineren tijdens campagnes, als inentingen gratis waren.”

WHO-rapport: Leven van 80 miljoen kinderen onder 1 jaar in gevaar

Wereldwijd zijn vaccinatiecampagnes op advies van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) gestaakt, omdat het een risico meebrengt van verdere verspreiding van het coronavirus. Tegelijkertijd brengt de onderbreking van inentingen tegen ziekten zoals polio, mazelen en cholera wereldwijd het leven van bijna 80 miljoen kinderen onder 1 jaar in gevaar, stelt een recent rapport van diezelfde WHO. 

Joachim Osur, arts en docent aan het Amref-opleidingsinstituut voor zorgverleners, vreest dat na de huidige pandemie Kenia en andere Afrikaanse landen te maken krijgen met epidemieën zoals polio. “Alles is nu gericht op corona. De immuniseringscampagnes liggen niet alleen stil uit angst voor verspreiding, maar ook omdat alle beschikbare fondsen naar de bestrijding van het virus gaan.”

Leah Owuor en Joy-BlessingBeeld Ilona Eveleens

Ziekten die met vaccinaties zijn te voorkomen, steken regelmatig de kop op in Afrika. Zo stierven vorig jaar in Congo ruim tweeduizend mensen aan ebola en meer dan zesduizend aan mazelen. Kenia is momenteel weliswaar poliovrij, maar de WHO bestempelt het als een risicoland. Twee jaar geleden werd het poliovirus nog gevonden in de riolering van Eastleigh, een dichtbevolkte wijk van Nairobi. 

Tussen de wal en het schip

Elizabeth Nduku (21) woont met haar man en acht maanden oude Pendo in een eenkamerflat in Embakasi. Het is een kleine ruimte, maar er staat wel een tv, en een raam zorgt voor veel daglicht. Aan voedsel is geen gebrek omdat Nduku’s echtgenoot in een supermarkt werkt. 

“Wij laten Pendo niet inenten omdat je juist in gezondheidscentra besmet kunt raken met het coronavirus”, vertelt de moeder van de goedlachse baby. “Toch ben ik net zo bang voor polio, want ik zie nogal eens leeftijdsgenoten van mij die erdoor zijn getroffen. Gehandicapten krijgen geen banen en zijn veroordeeld tot bedelen. Dat is toch geen leven.”

10 kilometer verderop ligt Kibera, Kenia’s grootste sloppenwijk, waar ouders worstelen met dezelfde afwegingen. “De meeste bewoners van Kibera zitten tussen wal en schip”, concludeert Julia Bwamula (38). Ook zij heeft de jongste van haar drie kinderen niet ingeënt. “Voor mij is het heel simpel: een keuze tussen vaccinatie of voedsel en water.” 

Elizabeth Nduku en PendoBeeld Ilona Eveleens

‘Als de dood’

Stromend water is er niet in Kibera. Bewoners kopen het per jerrycan. Met de komst van het coronavirus en de oproep handen vaak te wassen hebben waterhandelaren de prijzen verhoogd. Een jerrycan van 20 liter kost nu 50 eurocent, terwijl dat eerder dit jaar 20 eurocent was. “Ik kan me alleen genoeg permitteren om te koken en ons een beetje te wassen”, klinkt het gedempt achter het gezichtsmasker van Bwamula.

Zij werkte voorheen als hulp in de huishouding maar haar werkgever is bang dat ze het coronavirus in huis brengt en heeft haar ontslagen. Tot overmaat van ramp is ze onlangs uit haar kamer gezet omdat ze de 30 euro huur niet kon opbrengen. Ze woont nu met haar gezin in een krot opgetrokken uit twee lemen muren, plastic en karton. “Ik ben als de dood voor al die besmettelijke ziekten die overal op de loer liggen. Maar ik kan niets anders dan bidden dat corona en polio ons bespaard blijven.”

Julia BwamulaBeeld Ilona Eveleens

Dokter Osur, die deel uitmaakt van een adviesgroep over corona, hamert op een andere aanpak in Afrika. “Parallel aan de bestrijding van het coronavirus moet ook gewerkt worden aan het voorkomen van andere besmettelijke ziekten, anders is de ramp hier straks niet te overzien. Er moeten nieuwe manieren worden gevonden om kinderen op een veilige manier, gratis in te enten.”

Polio kan de kop opsteken in Afrika

Polio is een besmettelijke virusziekte die van mens op mens wordt overgedragen. Zo’n 90 tot 95 procent van de geïnfecteerden merkt er niets van. Bij de rest treedt een blijvende verlamming op, meestal aan de benen of armen. Van de patiënten met verlammingen overlijdt 2 tot 10 procent omdat het virus de zenuwen van slik- of ademhalingsspieren aantast.

Polio is bijna overal in de wereld uitgeroeid, maar komt nog altijd voor in Nigeria, Pakistan en Afghanistan. De meeste landen in Afrika lopen bovendien nog altijd het risico dat polio weer de kop opsteekt omdat onvoldoende wordt gevaccineerd. De laatste polio-epidemie in Nederland vond plaats in 1992 en 1993.

Lees ook:

‘Na de coronapandemie dreigt de hongerpandemie’

Na de uitbraak van de coronapandemie dreigt een nieuwe pandemie: die van de honger. David Beasley, directeur van het World Food Programme, kijkt met angst en beven naar de toekomst.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden