De Democratische presidentskandidaat Joe Biden (77) tijdens een bijeenkomst in Noord Carolina vorige week, waar hij op campagne was.

ProfielJoe Biden

Van stotteraar naar presidentskandidaat: dit is het verhaal van Joe Biden

De Democratische presidentskandidaat Joe Biden (77) tijdens een bijeenkomst in Noord Carolina vorige week, waar hij op campagne was.Beeld Reuters

De Democratische presidentskandidaat werd niet rijk geboren, hij erkent fouten en hij is een mensenmens. Dinsdagavond debatteert hij voor het eerst met Donald Trump.

Joe Biden zal een jaar of twaalf geweest zijn. Hij zat op een katholieke lagere school en hij stotterde. Bij een leesoefening had hij het woord gentleman verkeerd uitgesproken. De non van wie hij les kreeg, vroeg: “Wat was dat woord, mijnheer buh-buh-buh-Biden?” En zo jong als hij was, en hoeveel respect zijn Iers-Amerikaanse familie hem ook had bijgebracht voor religieuzen, Joe Biden stond op en liep de klas uit. Toen hij thuis kwam, kreeg hij tot zijn verbazing geen straf, maar zette zijn moeder hem in de auto, en op school foeterde ze de non uit omdat die haar zoon voor schut had gezet. “Als je dat nog een keer doet, sla ik die verdomde bonnet van je hoofd!”

Nu is Joe Biden bijna 78 jaar oud en heeft hij een carrière achter de rug die van praten, smoezen, oreren en bezweren aan elkaar hangt. En nog is die niet voorbij: na advocaat, senator en vicepresident is hij nu de Democratische kandidaat voor het presidentschap van de VS. Een baan waarvoor je, om hem te krijgen, niet alleen veel toespraken moet houden, maar ook overeind moet blijven in een serie debatten met je tegenstander van de andere partij. Vanavond treedt Biden in de eerste van drie zulke vuurproeven aan tegen Donald Trump.

Joe Biden is de Democratische uitdager van Donald Trump, de zittende Republikeinse president. Dinsdag gaan zij voor het eerst met elkaar in debat tijdens de campagnes voor de Amerikaanse presidentsverkiezingen in november.Beeld AP

Als de spanning oploopt zul je hem misschien weer horen stotteren, al kreeg hij zijn aandoening er goeddeels onder, met het reciteren van poëzie voor de spiegel. Een kenner zou kunnen aanwijzen hoe hij het soms vermijdt door snel een ander woord te kiezen. Best mogelijk dat een oppervlakkige luisteraar dan denkt dat hij vreemde zinnen bouwt. Of zelfs de verwarde geest meent te ontwaren die Donald Trump hem toedicht.

Maar daar zit hij niet mee, zei hij onlangs in een openhartig interview met zo’n kenner, een verslaggever van tijdschrift The Atlantic, die zelf stottert. “Het is een tikje lastig om een vicepresident sneu te vinden.”

Dat Barack Obama hem voor die rol koos, en dus om te beginnen met hem als running mate de verkiezingen van 2008 in wilde, lag ook al niet voor de hand. Senator Joe Biden uit Delaware leek net een maatje te klein voor de eredivisie van de politiek. Hij deed in 1988 een gooi naar de Democratische nominatie voor het presidentschap. Dat zag er veelbelovend uit, totdat bleek dat hij een paar mooie zinnen uit een verkiezingsrede van de Britse Labour-leider Neil Kinnock (over hoe die de eerste was ‘in duizend generaties’ die naar de universiteit was gegaan) in zijn eigen speeches en uitspraken had verwerkt, gaandeweg zonder Kinnock als inspiratie te noemen. En dat hij tijdens zijn rechtenstudie ook al iets te weinig aan bronvermelding had gedaan.

Een officieel portret van Joe Biden als vicepresident in zijn kantoor in het Witte Huis in 2013.Beeld Het Witte Huis

’Het is een sprookje, man!’

In 2008 had hij het voor de tweede keer geprobeerd, maar hij stond in de schaduw van Barack Obama en Hillary Clinton en maakte bij de kiezers niet veel los. Bij de pers wel, toen hij in een poging iets aardigs te zeggen over zijn medekandidaat Obama kwam met: “Hier doet voor het eerst een normale Afro-Amerikaan mee die welbespraakt is en intelligent en schoon, en er leuk uitziet – het is een sprookje, man!”

Het was een schoolvoorbeeld van de versprekingen die een politicus de das om kunnen doen en waar de media voortdurend op loeren. En Biden grossiert er al zijn hele loopbaan in.

Ook in de 36 jaar dat hij senator was, zijn momenten aan te wijzen waardoor in 2008 een zwarte presidentskandidaat, of vandaag de dag een zwarte kiezer, zou kunnen twijfelen over Joe Biden. Zo was hij de voortrekker bij het aannemen door de Senaat van de ‘Wet op het beteugelen van gewelddadige misdaad’, aangenomen in 1994 en ondertekend door president Bill Clinton. Die wet is nu berucht als het startsein voor een periode waarin steeds meer Amerikanen in de gevangenis belandden, zwarte Amerikanen voorop. Maar de zwarte afgevaardigde James Clyburn uit South Carolina, die dit jaar de presidentiële aspiraties van Biden een beslissende zet gaf door zijn steun voor hem uit te spreken, verwijt hem dat niet. Die herinnerde er onlangs in een interview nog aan dat zwarte Amerikanen destijds zelf riepen om een harde aanpak van het geweld in hun wijken. Hijzelf stemde ook voor.

Wanneer hem naar die wet wordt gevraagd, begint Biden graag over een andere wet die datzelfde jaar werd aangenomen: de Wet op het geweld tegen vrouwen. Die maakte geld vrij voor het opsporen en berechten van daders, regelde verplichte schadevergoeding en maakte een contactverbod dat in een staat was uitgesproken afdwingbaar in heel de VS.

Niet zo vrouwvriendelijk, en dat vindt hij nu zelf ook, was Bidens optreden in 1991 als voorzitter van de Senaatscommissie voor justitie, toen daar de benoeming werd behandeld van Clarence Thomas tot lid van het Hooggerechtshof. Een vroegere medewerkster, Anita Hill, beschuldigde Thomas van seksuele intimidatie. Tijdens haar getuigenis, voor een commissie die geheel uit witte mannen bestond, kreeg ze vernederende vragen. En Biden stond als voorzitter niet toe dat enkele andere vrouwen getuigden met hun eigen verhaal.

Thomas kwam in het Hooggerechtshof en zit daar nog steeds. Hill is nu hoogleraar aan Brandeis University, bij Boston – en vast van plan op Biden te stemmen.

Een politicus is meer dan de vergaderingen die hij voorzat of de stemmen die hij uitbracht – al moeten we hier nog wel even zijn stem in 2002 voor de rampzalig afgelopen inval in Irak noemen. Een van de redenen dat Biden dit jaar wel door de Democratische kiezers in de armen werd gesloten – zij het vooral door degenen die Bernie Sanders een te groot risico vonden – is dat hij in zoveel opzichten de anti-Trump is: hij werd niet rijk geboren, hij geeft het gewoon toe als hij iets fout heeft gedaan en vooral: hij is een mensenmens.

Waar Trump volmondig toegeeft dat hij handen schudden maar een vieze gewoonte vindt, kon Biden pre-corona geen genoeg krijgen van handen geven, schouders kloppen en ruggen wrijven als hij mensen ontmoette op campagne. Vrouwen ongevraagd een kus geven doet hij tegenwoordig minder, hij heeft moeten accepteren dat de wereld wat dat betreft veranderd is.

Nare gebeurtenissen

Empathie is in feite een van Bidens programmapunten, even belangrijk als het vakkundig bestrijden van het coronavirus, het behouden van Obamacare en het aanpakken van het klimaatprobleem. Tijdens toespraken verwijst hij, om zijn gehoor er van te overtuigen dat hij hun moeilijkheden begrijpt, vaak naar de nare gebeurtenissen in zijn eigen leven.

Joe Biden met zijn eerste vrouw Neilia, en hun zoons Beau en Hunter. Neilia overleed in 1972 door een auto-ongeluk, toen zij met de kinderen een kerstboom was gaan kopen. Ook hun 1-jarige dochtertje Naomi overleefde het niet. Beau en Hunter kwamen met zware verwondingen uit het ongeluk.

Die liegen er ook niet om. In 1972 deed Biden een overmoedige gooi naar een senaatszetel. Zijn tegenstander was een Republikein die electoraal vast in het zadel leek te zitten, geen enkele andere Democraat durfde het aan. Biden won en kon zijn geluk niet op. Maar terwijl hij in Washington zijn kantoor aan het inrichten was, kreeg hij een verpletterend bericht: zijn vrouw Neilia was met de kinderen een kerstboom gaan kopen. Op weg naar huis werd haar auto geraakt door een vrachtwagen. Neilia en hun 1-jarige dochtertje Naomi overleefden het niet. Zijn zoontjes Beau en Hunter kwamen met zware verwondingen uit het ongeluk.

Een gebroken Joe Biden twijfelde of hij zijn werk nog zou kunnen doen. “Ik beloof één ding”, zei hij bij zijn beëdiging naast de ziekenhuisbedden waarin zijn zoontjes lagen. “Als over een maand of zes blijkt dat een goede vader zijn niet samengaat met een goede senator zijn, wat ik niet hoop, dan beloof ik dat ik naar de gouverneur zal stappen en zeggen: wij kunnen altijd wel een andere senator vinden, maar zij niet een andere vader.”

En zo werd hij ‘Joe Amtrak’: hij kwam elke werkdag naar Washington om senator te zijn, een treinreis van anderhalf uur vanuit Wilmington in Delaware, en reed elke dag weer terug om als alleenstaande vader met zijn jongens te eten. En hij bleef dat doen, ook nadat hij in 1975 Jill Jacobs leerde kennen, met wie hij in 1977 trouwde. Ze kregen samen een dochter, Ashley.

Van de twee zoons was Beau zijn oogappel. Hij noemde hem zijn evenbeeld, maar dan zonder zijn fouten. Beau studeerde rechten, deed een jaar dienst in Irak en werd verkozen tot attorney general, een combinatie van hoofdaanklager en minister van justitie, in de staat Delaware.

En hij leek nog verder te kunnen komen, senator als zijn vader, of gouverneur van Delaware. Maar een hersentumor werd hem in 2015 fataal. Het immense verdriet deed Biden besluiten om in 2016 niet te proberen de Democratische presidentskandidaat te worden.

Een jonge Joe Biden. Nu is hij in veel opzichten de anti-Trump: hij werd niet rijk geboren, hij geeft het gewoon toe als hij iets fout heeft gedaan en vooral: hij is een mensenmens.

Bidens andere zoon, Hunter, leidde geen modelleven. Hij kampte met verslaving aan alcohol en drugs. Hij is jurist, en heeft een aantal functies gehad in de top van bedrijven in binnen- en buitenland. Vaak leek hij daarbij te profiteren van de naam en wie weet de voorspraak van zijn vader. Een van zijn eerste banen was bij een bank die ook geld had gegeven aan Joe Bidens campagnes. President George W. Bush benoemde hem in de directie van Amtrak, het staatsspoorbedrijf dat elke dag zijn vader van en naar huis bracht. Hij was ook een lobbyist die de belangen van bedrijven bepleitte bij het Congres – volgens Joe Biden spraken ze af niet over die activiteiten te praten.

Zoeken naar modder

Helemaal berucht werd Hunters functie in de raad van bestuur van Burisma, een Oekraïens energiebedrijf waar een geur van corruptie omheen hing. Het ligt voor de hand dat hij die baan vooral vanwege zijn achternaam kreeg. Zijn vader was op dat moment vicepresident, en door president Obama belast met het helpen van Oekraïne bij het opbouwen van de democratie en het bestrijden van corruptie.

Hunters functie bij Burisma bood Donald Trump, nadat die Obama was opgevolgd, de kans om Joe Biden zelf in verband te brengen met corruptie. Pogingen van zijn afgezanten om de Oekraïense regering officieel een onderzoek daarnaar te laten aankondigen, lekten uit. Ze leidden tot een afzettingsprocedure door het Huis van Afgevaardigden tegen Trump wegens machtsmisbruik. Hij werd vrijgesproken door de Senaat.

Het vicepresidentschap had de kroon op Bidens carrière kunnen zijn. Toen Obama hem vroeg, stelde hij als voorwaarde dat hij altijd ‘de laatste in de kamer’ zou zijn, de adviseur die dan wel niet het laatste woord zou hebben over de zware beslissingen die een president moet nemen, maar wel het een na laatste. Tussen de twee ontstond een vertrouwensband. Biden hoefde niet werkeloos op de reservebank te zitten, hij kreeg belangrijke opdrachten. En na een jaar onder Obama erkende hij tegen adviseur David Axelrod dat Obama hem in de voorverkiezingen terecht verslagen had. “Ik ben trots bij hem te mogen horen”, zei hij volgens weekblad The New Yorker.

Spijt

Dat hij in 2016, nog in rouw, niet knokte om Obama’s vrijgekomen plek te mogen innemen was ‘voor mij en mijn gezin de goede beslissing, maar ik betreur het nog elke dag’, zei hij begin dat jaar in een tv-interview.

Daarna, tijdens het presidentschap van Donald Trump, werd die spijt alleen maar erger. Naar zijn zeggen besloot Biden dat het dan maar de volgende keer moest gebeuren toen hij in 2017 demonstranten in Charlottesville zag rondlopen met fakkels onder het roepen van ‘Joden zullen ons niet vervangen’, en de president van de VS daarna hoorde zeggen dat er onder hen ook ‘prima mensen’ waren.

Het was dus vanwege Donald Trump dat Joe Biden, 76, zich op 25 april 2019 kandidaat stelde voor het presidentschap. Prominent in zijn lijst met plannen: een economisch pakket met een fijn allitererende naam die klinkt als een levensmotto. En die ook doet denken aan zijn gestotter een mensenleven geleden, en die eerdere keer dat een misselijke opmerking Joe Biden tot daden bracht: ‘Build Back Better’.

Lees ook: 

Joe Biden is als katholiek vooral pragmatisch

De Democratische kandidaat voor het Amerikaanse presidentschap Joe Biden is rooms-katholiek en maakt daar geen geheim van. Toch maakt dit hem niet automatisch aantrekkelijk voor al zijn geloofsgenoten. ‘Het natuurlijke bondgenootschap tussen de Democraten en de Amerikaanse katholieken bestaat niet meer.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden