ReportageMigratie

Van ellende in kamp Moria naar ellende op een plein in Athene. ‘Had ik dat asiel maar nooit gekregen’

Een migrantenfamilie op het Victoriaplein in Athene. Het plein is een verzamelplaats voor statushouders die niet weten waar ze heen moeten.Beeld AP

Vluchtelingen die in Griekenland asiel krijgen, moeten de kampen op de eilanden verlaten. Maar op het vasteland worden zij nauwelijks opgevangen. 

Met behulp van het licht van zijn telefoon kijkt Mohammed Mihreyn (24) in het aluminium bakje in zijn hand. Als hij ziet dat er nog wat rijst in zit, prikt hij er een plastic vork in. Zijn vrouw Golnesa (19) legt intussen een blauw dekentje over hun dochter Mira, negen maanden oud. Het gezin komt uit Afghanistan en zat meer dan een jaar in vluchtelingenkamp Moria, maar woont sinds drie dagen op de tegels van het Victoriaplein in het centrum van Athene.

Oorzaak is een nieuwe Griekse wet die in juni van kracht werd. Vluchtelingen die asiel krijgen, moeten sindsdien binnen een maand Moria en de kampen op de andere eilanden verlaten. Ook verliezen ze hun uitkering, en mogen ze geen gebruik meer maken van de faciliteiten in de kampen. Voorheen was die termijn zes maanden. De maatregel is bedoeld om de opvang op de eilanden, die ernstig overbevolkt is, te ontlasten. Die is alleen bedoeld voor asielzoekers, redeneert de Griekse overheid. Wie eenmaal een status heeft, moet zijn eigen weg zoeken.

Verzamelplek voor vluchtingen

"Waar moeten we heen?", vraagt Golnesa, via een 12-jarig meisje dat in Moria op Lesbos Engels heeft geleerd en als tolk fungeert. Ze aait haar slapende dochter, die in Moria geboren werd. "Eten krijgen we van een Pakistaans restaurant. Als we naar de wc moeten, betalen we een euro. Maar ons geld is op." Om haar heen bivakkeren deze avond nog tientallen anderen vluchtelingen die in hetzelfde schuitje zitten. Net als vaker de afgelopen jaren fungeert het Victoriaplein als verzamelplek voor vluchtelingen in Athene die niet weten waar ze heen moeten. Nu zijn het vooral gezinnen. Peuters rennen rond, hun ouders zitten op stukken karton en dekens en wiegen baby's in slaap. Aan de rand zitten Griekse cafébezoekers aan het bier, sommigen kijken een voetbalwedstrijd.

Het gezin Mihreyn loopt tegen het probleem aan dat er vrijwel niets is geregeld na het verkrijgen van asiel, net als 11.000 andere vluchtelingen die de kampen uit moeten. Statushouders moeten zelf zorgen voor een sofinummer, werk, woning en onderwijs. Maar ga dat, zonder geld en terwijl je de taal niet spreekt, maar eens regelen in de bureaucratische molen waar zelfs de gemiddelde Griek hoorndol van wordt. En in een land waar één op de zes mensen werkloos is. 

Vluchtelingen, hulpverleners maar ook VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR slaan alarm. "We begrijpen en steunen natuurlijk het idee om de eilanden te ontlasten. Maar het antwoord is niet om het probleem daarvandaan naar het vasteland te verplaatsen", zegt Stella Nanou, UNHCR-vertegenwoordiger in Griekenland. "Deze mensen hebben een asielstatus, dus de Griekse autoriteiten erkennen dat ze kwetsbaar zijn en bescherming nodig hebben. Nu zetten ze ze op straat en duwen ze ze verder de armoede in." Volgens Nanou moet de toegang tot onderwijs, overheidsvoorzieningen en werk eerst beter geregeld worden, voordat mensen uit de kampen worden weggestuurd. 

Corona in Moria

In kamp Moria op Lesbos is de eerste coronabesmetting gemeld. Het gaat om een 40-jarige Somaliër. Volgens de Griekse regering had hij het kamp verlaten op 17 juli, nadat hij asiel had gekregen. De afgelopen dagen verbleef hij echter weer in een tent in het deel buiten de hekken van het kamp, waar de meeste vluchtelingen zitten. De autoriteiten doen nu contactonderzoek, en Moria gaat twee weken op slot. In augustus gebeurde dat al op Chios, nadat daar meerdere besmettingen waren vastgesteld.

Achterstanden

De Griekse regering, die niet kon reageren, verwijst steevast naar een integratieproject van de Internationale Organisatie voor Migratie (IOM), ook van de Verenigde Naties. Dat draagt bij aan, maar is zeker niet de héle oplossing, benadrukt de IOM. Bovendien loopt het programma, nog in een proeffase, tegen zijn grenzen aan. 

"Het is bijvoorbeeld ontworpen voor een geleidelijke, maandelijkse instroom. In juni kregen we ineens drie keer zoveel aanvragen als normaal. Zo ontstaan er achterstanden", zegt Gianluca Rocco, die de IOM in Griekenland leidt. Daarnaast ziet hij dat vrijwel alle statushouders, zo'n 50.000 inmiddels sinds 2015, in de steden worden gevestigd. Scholen en de gezondheidszorg, die toch al niet in beste staat verkeren, raken daardoor verder overbelast. Door bureaucratische beslommeringen komt het onderdeel waarin de statushouders geholpen worden met het zoeken van werk niet van de grond.

Intussen hebben de Griekse autoriteiten de bankjes op het Victoriaplein deze zomer weggehaald, in wat lijkt op een poging het plein onaantrekkelijker te maken als overnachtingsplek. Om de paar dagen, als het er te vol dreigt te raken, transporteert de politie groepjes naar kampen in de omgeving van Athene, maar ook die puilen inmiddels uit. "Ik wou dat ik die asielstatus niet gekregen had", verzucht Tahmina Rahimi (22) op een stuk karton onder een boom, naast haar tante Firuza Saburi (55). "In Moria was het afschuwelijk, smerig en onveilig. Maar hier heb ik helemaal niets."

Lees ook:

Dit zijn de ruim 5000 alleen reizende minderjarige asielzoekers die nu in Griekenland verblijven

Wie zijn de ruim 5000 alleen reizende minderjarige asielzoekers die nu in Griekenland verblijven? Correspondent Thijs Kettenis ging eerder dit jaar op zoek naar hun verhalen. Negen van de tien zijn in ieder geval jongens, en ook ouder dan 14 jaar. “Vrijwel allemaal hebben ze een levensgevaarlijke reis van jaren achter de rug.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden