Ideeën over de grens

Van coronamaatregelen naar een ware dictatuur

Beeld Trouw

Inzichten, geselecteerd uit internationale media en sites

CNN

Dankzij de vergevorderde medische wetenschap bevinden we ons waarschijnlijk in een betere situatie dan ooit in de geschiedenis om met een virusuitbraak om te gaan, meent de Israëlische futuroloog Yuval Harari. Tot zover het goede nieuws. Het slechte nieuws is dat het komt op een moment dat we kampen met een ander soort epidemie, die van het nepnieuws. Het vertrouwen in ons leiderschap en het internationale stelsel is tanende, populisme en nationalisme vieren hoogtij. Juist nu, meent hij, zijn vertrouwen en geloofwaardigheid, het delen van nauwkeurige informatie, essen­tieel. “Het is een illusie om te denken dat je jezelf op de lange termijn kunt beschermen tegen dat virus door simpelweg de grenzen van je land te sluiten. Als je je echt wilt isoleren, moet je terug naar het Stenen Tijdperk, en dat kan niemand. De ware grens is die tussen de menselijke wereld en de virussfeer. De mens is omgeven door een enorme verscheidenheid aan virussen in allerlei dieren en op veel plaatsen. Als een virus ergens ter wereld deze grens overschrijdt, dan brengt het de hele menselijke soort in gevaar. Dit is de grens waar het om gaat.”

Als we niet oppassen, waarschuwt Harari, leidt deze epidemie tot een versnelde ontwikkeling van totalitaire regimes.

De huidige epidemie zal extreme maatregelen rechtvaardigen, zoals biometrische bewaking. We hebben al de technologie om de hele bevolking te monitoren en bijvoorbeeld het uitbreken van een nieuwe ziekte waar te nemen wanneer die nog maar net begint. Het is heel gemakkelijk alle geïnfecteerde mensen te volgen en precies te weten waar ze zijn en wat ze doen. Maar zo’n bewakingssysteem kan dan ook worden gebruikt om andere dingen te moni­­- toren: wat mensen denken, wat ze voelen. Het echte gevaar, stelt Harari, is dat voortdurende controle op biometrische signalen ook na de noodsituatie van kracht blijft. Het kan de basis vormen voor een extreem totalitair regime.

Mensen zijn zelf ook snel geneigd hun gezondheid als hoogste goed te zien. “Ik denk dat ons een grote strijd tussen privacy en gezondheid te wachten staat, waarbij mensen uiteindelijk ervoor kiezen hun privacy op te geven ten bate van hun gezondheid.”

New Statesman

Hoe beginnen trends, epi- demie­ën en ideeën, hoe verspreiden ze zich, hoe eindigen ze? In zijn boek ‘The Rules of Contagion’ (‘De Wetten van Besmettelijkheid’) vergelijkt Adam Kucharski epidemieën, politieke bewegingen die in een stroomversnelling raken en weer verdwijnen, paniek op de beurs en nepnieuws dat viraal gaat. Biostatisticus Kuchar­s­ki, bekend om zijn modellen over epidemieën (zoals ebola), beschrijft hoe die doorgaans een vast patroon volgen, dat ook berekenbaar is als je de stadia en mate van besmettelijkheid van het ‘virus’ weet.

De populatie bestaat uit drie soorten mensen: vatbaar, besmet en hersteld. Naarmate het aantal vatbare mensen kleiner wordt en het herstel toeneemt, verkleint het risico dat de overgebleven vatbare personen een besmettelijk persoon ontmoeten. Zo kan een schijnbaar niet te stoppen epidemie afvlakken en wegebben.

Elke vorm van besmetting is in wezen een sociaal proces, stelt Kucharski. Vandaar de gelijkenis met recessies, ‘hypes’ of (nep)nieuws dat viraal gaat. “In die zin staat het hard aanpakken van nepnieuws gelijk aan vaccinatie.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden