null

AnalyseBrusselse agenda voor 2021

Vacant in 2021: de Europese troon van Merkel, en Rutte kan haar opvolger inwerken

Beeld illustratie Tom Janssen

Dit jaar staat in het teken van het vertrek van Angela Merkel en van (gehoopt) coronaherstel. Ook houdt een van de grootste EU-landen belangrijke verkiezingen: Nederland.

Het doen van jaarprognoses is sinds het begin van 2020 een hachelijke zaak. Maar als we alleen voor Europa in de glazen bol kijken, zijn er wel een paar zekerheden voor 2021. De grootste is misschien wel dat Angela Merkel na de Duitse Bondsdagverkiezingen van september (misschien oktober) geen bondskanselier meer zal zijn – al neemt ze, bij het uitblijven van een snelle regeringsvorming, volgend jaar om deze tijd die taak misschien nog even waar.

Met Merkels vertrek eindigt een tijdperk van zestien jaar, waarin zij meer dan welk EU-kopstuk dan ook de baas van Europa was. Dat zal ook stevig te voelen zijn in Brussel, waar zij het meest ervaren en gezaghebbende lid was van de Europese Raad.

Deze maand wordt op een CDU-congres haar opvolger als partijleider gekozen, en daarmee de grote favoriet om de nieuwe regeringsleider te worden: Armin Laschet, de veel conservatievere Friedrich Merz of out­sider Norbert Röttgen.

Een kansje voor Macron

Maar misschien ziet de Franse president Emmanuel Macron zijn kans schoon om de Europese kroon van Merkel over te nemen, al is het maar tijdelijk, mocht de aankomende Duitse bondskanselier minder bekwaam zijn in het Europese leiderschap, of daarin helemaal geen zin hebben.

Macrons gedachten dwalen dit jaar ook langzaamaan af naar de stembus, want de Franse presidentsverkiezingen zijn in de lente van 2022. Eind dit jaar zal ongeveer duidelijk zijn wie Macrons uitdagers worden. In maart dit jaar zouden er al regionale verkiezingen zijn, maar die worden vanwege corona waarschijnlijk verplaatst naar juni.

We blijven nog even in electorale sferen, want ook de Tweede Kamerverkiezingen van 17 maart zijn veel meer dan een nationale gebeurtenis. Heel Europa kijkt toe hoe die verkiezingen aflopen in een van de grootste landen van de EU – ja, echt waar, na het vertrek van het Verenigd Koninkrijk is Nederland in grootte de vijfde van de 27 EU-economieën, en qua inwonertal het zevende land.

De Duitse bondskanselier Angela Merkel op 16 december in de Bondsdag.  Beeld EPA
De Duitse bondskanselier Angela Merkel op 16 december in de Bondsdag.Beeld EPA

Mocht de premiers- (en corona-) bonus van Mark Rutte inderdaad geldig blijven tot en met maart, dan wordt hij de grote senior in de Europese Raad naar wie velen in Brussel nog meer zullen opkijken dan nu al het geval is. Hij kan daar de nieuwe Duitse bondskanselier bij de hand nemen.

Terugstuiterende economie

Intussen probeert de Europese Commissie, het dagelijkse bestuur van de EU, onverstoorbaar door te werken. Het nieuwe jaar zal in het teken staan van economisch coronaherstel. Prognoses zijn in deze nog immer voortwoekerende pandemie dagkoersen geworden, maar de laatste verwachtingen zijn dat de EU-economie als geheel, na een krimp van zo’n 7,5 procent in 2020, in het nieuwe jaar met ongeveer 5 procent zal terugstuiteren.

Behalve de corona-slag-om-de-arm bij dit cijfer moeten we ook even afwachten hoe het eerste echte brexit-jaar voor de EU verloopt. Dat kan ons weleens voor onaangename verrassingen stellen.

Het wordt een beslissend jaar voor het veelbesproken corona-herstelfonds van 750 miljard euro, waartoe de EU-regeringsleiders afgelopen ­zomer besloten. Het geld dient als aanvulling op de nationale herstelplannen. Uiterlijk dit voorjaar moeten de lidstaten hun projectideeën voor het Europese fonds indienen. Als alles volgens plan verloopt, zouden in de zomer de eerste uitbetalingen moeten plaatsvinden, deels subsidies, deels leningen. Zal het fonds het verschil kunnen maken, en daarmee de toegevoegde waarde van de EU aantonen?

Ook voor de Green Deal van Eurocommissaris Frans Timmermans is het spel op de wagen. Nu de klimaatdoelen zijn vastgelegd – 55 procent minder broeikasgasuitstoot in 2030 (vergeleken met 1990), nul uitstoot in 2050 – moet het beleid concreet worden. Verwacht vooral in juni een wagonlading wetsvoorstellen, met als motto ‘fit for 55’. De commissie zet onder meer in op grondige hervorming van de hele Europese klimaat- en energiewetgeving. Dat heeft onder meer gevolgen voor de inzet van hernieuwbare energiebronnen, landgebruik, energiebelasting en de onderlinge verdeling (tussen de landen) van de inspanningen.

Wat niet gaat lukken

Om enigszins in mineur te eindigen: 2021 dreigt opnieuw een besluiteloos jaar te worden wat betreft het asiel- en migratiebeleid. Afgelopen september presenteerde de Europese Commissie eindelijk voorstellen voor een grondige hervorming van dat totaal vastgelopen systeem.

Maar de migratiestandpunten binnen de EU liggen te ver uit elkaar om op korte termijn overeenstemming te bereiken. Het Duitse EU-voorzitterschap wist dit dossier het afgelopen half jaar al niet vlot te trekken. Van de roulerende voorzitters van dit jaar, Portugal en Slovenië, hoeven we wat dat betreft ook geen wonderen te verwachten. Daarna is het de beurt aan Frankrijk.

Lees ook:
Dit zijn de grootste uitdagingen voor de Europese Commissie in 2020

Onze jaarprognose van 2 januari 2020 zag - we geven het eerlijk toe - één bepaalde ontwikkeling over het hoofd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden