Oekraïne

Uitruil van krijgsgevangenen Marioepol is zeer onzeker

Voor het gebombardeerde theater in Marioepol laden achtergebleven bewoners hun telefoons op. Na de val van de Azovstal-staalfabriek os de Oekraïense havenstad is sinds enkele dagen geheel in handen van het Russische leger en pro-Russische separatisten. Beeld ANP / EPA
Voor het gebombardeerde theater in Marioepol laden achtergebleven bewoners hun telefoons op. Na de val van de Azovstal-staalfabriek os de Oekraïense havenstad is sinds enkele dagen geheel in handen van het Russische leger en pro-Russische separatisten.Beeld ANP / EPA

Duizenden Oekraïense strijders uit Marioepol bevinden zich nu in krijgsgevangenschap. Oekraïne hoopt op een ruil, veel Russische politici roepen om berechting.

Seije Slager

Sinds Oekraïne vorige week het verzet in Marioepol staakte, kwamen er dagenlang nieuwe plukjes strijders uit de gigantische metaalfabriek Azovstal. Inmiddels is het terrein echt leeg, en heeft Rusland, als de cijfers van het ministerie van defensie kloppen, 2439 Oekraïense strijders gevangen genomen.

Het zwaartepunt van de strijd ligt nu definitief in de Donbas, waar de afgelopen dagen hevige gevechten gemeld werden. Maar elders in Oekraïne maakt men zich ook zorgen om het lot van de krijgsgevangenen. “We hebben onze helden levend nodig”, gaf president Zelenski als rechtvaardiging voor de Oekraïense beslissing om de strijd te staken. Oekraïne hoopt de strijders te kunnen ruilen.

Onduidelijkheid over gevangenenruil

Moskou ontkent dat daar afspraken over zijn gemaakt. Eerder besloten Rusland en Oekraïne wel al eens tot zo’n ruil. Maar dat ging, voor zover er ruchtbaarheid aan werd gegeven, dan om kleinere aantallen. In maart werden bijvoorbeeld tien Russen tegen tien Oekraïners uitgeruild, later liet Rusland nog eens 41 Oekraïners vrij. President Zelenski bood onlangs aan om Viktor Medvedtsjoek, een oligarch die warme banden heeft met de Russische president Poetin en die onlangs werd opgepakt, uit te ruilen tegen Oekraïense krijgsgevangenen.

Een begrafenis in een buitenwijk van Marioepol.  Beeld ANP / EPA
Een begrafenis in een buitenwijk van Marioepol.Beeld ANP / EPA

Dat ging niet door, Medvedtsjoek zit nog steeds gevangen. Maar zaterdag opperde het invloedrijke Russische parlementslid Leonid Sloetski, lid van de officiële Russische onderhandelingsdelegatie, dat Medvedtsjoek onderdeel zou kunnen vormen van een ruil voor de strijders van Marioepol.

Retoriek

Sloetski trok die suggestie, na kritiek in eigen land, alleen snel weer in. Eerder had hij de gevangenen ook al ‘beesten’ genoemd, en gezegd dat “Oekraïense nationalisten slechts executie verdienen”. Zulke retoriek is momenteel courant onder Russische politici, die oproepen tot berechting van de gevangen Azovstal-strijders. Sommigen van hen behoorden tot het Azov-bataljon. Dat vond zijn oorsprong in een rechts-nationalistische militie, maar was volgens Oekraïne inmiddels hervormd tot een normaal legeronderdeel. Het Azov-bataljon speelt een belangrijke rol in de Russische pogingen om Oekraïne als een oord vol nazi’s af te schilderen.

Rusland bombardeerde Marioepol in drie maanden tijd volledig kapot. Volgens Denis Poesjilin, de leider van de pro-Russische separatisten, is 60 procent van de huizen beschadigd, waarvan 20 procent ook niet meer hersteld kan worden. Of die cijfers kloppen kan niet uit onafhankelijke bron bevestigd worden.  Beeld ANP / EPA
Rusland bombardeerde Marioepol in drie maanden tijd volledig kapot. Volgens Denis Poesjilin, de leider van de pro-Russische separatisten, is 60 procent van de huizen beschadigd, waarvan 20 procent ook niet meer hersteld kan worden. Of die cijfers kloppen kan niet uit onafhankelijke bron bevestigd worden.Beeld ANP / EPA

Denis Poesjilin, de leider van de separatistische Volksrepubliek Donetsk, waar sommige strijders uit Marioepol overgebracht zijn, wil dat er een ‘tribunaal’ komt. Het Russische parlement werkt aan een wet die het verbiedt om leden van het Azov-bataljon in een gevangenenruil te betrekken. ‘Dit zijn oorlogsmisdadigers, en we moeten alles doen om ervoor te zorgen dat ze berecht worden”, aldus parlementsvoorzitter Vjatsjeslav Volodin vorige week.

Niet zomaar bestraft

Volgens de Geneefse Conventie kunnen krijgsgevangenen niet zomaar bestraft worden voor deelname aan de strijd. Ze kunnen wel berecht worden voor specifieke oorlogsmisdaden als daarvoor bewijs bestaat, dat openbaar gemaakt wordt. Het Internationale Rode Kruis, dat in dit soort situaties normaal onder de radar werkt, maakte bekend dat het een paar honderd mensen als krijgsgevangen had geregistreerd, een teken dat Rusland nog wel meewerkt aan de gebruikelijke procedures.

Maar het internationaal oorlogsrecht is een opportunistisch veld. Zo zitten er tot op de dag van vandaag mensen gevangen in Guantánamo Bay, die door Amerika niet als normale krijgsgevangenen erkend worden. Op 26 mei oordeelt het Russische Hooggerechtshof over een besluit om het Azov-bataljon tot terroristische organisatie te bestempelen. Die beslissing zou de status van de gevangen strijders kunnen raken.

Lees ook:

De Russische zege in Marioepol is vooral van symbolische waarde

Na de overgave van Oekraïense militairen is Marioepol in Russische handen. Maar wat heeft Moskou hier nu mee gewonnen?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden