Ursula von der Leyen staat er beteuterd bij als blijkt dat er voor haar geen stoel is klaargezet. Beeld AFP
Ursula von der Leyen staat er beteuterd bij als blijkt dat er voor haar geen stoel is klaargezet.Beeld AFP

Het WereldtoneelDiplomatieke valkuilen

Uitglijders, beledigingen en terechtwijzingen: het ‘stoelincident’ en het mijnenveld van de officiële ontvangst

In Brussel en Ankara werd deze week nog lang nagepraat over het ‘stoelincident’. Op bezoek in Turkije kreeg voorzitter Charles Michel van de Europese raad een stoel naast president Erdogan, terwijl commissievoorzitter Ursula von der Leyen, tot haar zichtbare ongenoegen, gedegradeerd werd tot een plekje op een bank verderop.

Was het een welbewuste provocatie van de Turken? Een ongelukkige uitglijder? Nooit aan kwaadwillendheid toeschrijven wat adequaat door geklungel verklaard kan worden, is een beroemde les, die zeker in de wereld van de internationale diplomatie opgeld doet. Officiële ontvangsten zijn namelijk een mijnenveld: hoe meer regels er zijn, hoe meer kans op een misstap. Zo is er al decennia geen Amerikaanse president meer in geslaagd om bij een bezoek aan de Queen alles helemaal volgens het boekje te doen. Dit tot genoegen van de Britse tabloids, die de inbreuken op het protocol vervolgens breed kunnen uitmeten.

Naast dit ‘stoelincident’ is de internationale diplomatie vergeven van de volkslied- en vlagincidenten. Zo werd in 2018 de Oostenrijkse kanselier Kurz in Macedonië ontvangen met een fier wapperende Letse vlag - die, toegegeven, een heel klein beetje op de Oostenrijkse lijkt. En schrok de Spaanse koning Felipe VI toen Italiaanse schoolkinderen hem in 2019 toezongen met de tekst van het Spaanse volkslied uit de fascistische Franco-tijd.

‘Schöne Maid, hast Du heut’ für mich Zeit?’

Helemaal hilarisch werd het toen de Duitse bondskanselier Angela Merkel een paar jaar geleden Senegal bezocht, en de militaire blaaskapel van dat land, strak in het gelid, de verzamelde hoogwaardigheidsbekleders trakteerde op een schlager die in Duitse kroegen over het algemeen pas ergens na middernacht lallend wordt aangeheven: ‘Schöne Maid, hast Du heut’ für mich Zeit?’. Merkel leek er wel geamuseerd over; hoezeer de wereld van de officiële ontmoetingen ook tot in de puntjes in formele regels is vervat, soms leidt de culturele afstand nu eenmaal tot misverstanden.

Maar zulke culturele verschillen kunnen ook ontaarden in een gevecht om status en eer. Bekend is de ruzie tussen Iran en Frankrijk in 2015. President Rohani kwam op bezoek in Parijs, en werd door president Hollande op een lunch uitgenodigd. De Iraniërs verzochten dat er geen wijn zou worden geschonken. Dat was onbespreekbaar voor de Fransen, voor wie wijn een zaak van nationale eer is. In plaats daarvan nodigden ze de Iraniërs uit voor een ontbijt, wat door de Iraniërs weer als beneden hun stand werd afgewezen. Er werd uiteindelijk niet gegeten.

In 2010 moest de Turkse ambassadeur in Israël tijdens een ontmoeting met een staatssecretaris op een laag stoeltje plaatsnemen. Beeld AFP
In 2010 moest de Turkse ambassadeur in Israël tijdens een ontmoeting met een staatssecretaris op een laag stoeltje plaatsnemen.Beeld AFP

Want uiteindelijk zijn diplomatieke ontmoetingen niet alleen bedoeld om tot elkaar te komen, maar ook om de pikorde vast te stellen, en ja, dat zit hem soms in subtiliteiten als wie welke stoel krijgt. Daar kunnen de Turken zelf ook over meepraten. In 2010 werd de ambassadeur in Israël op het matje geroepen bij de staatssecretaris van buitenlandse zaken, die de ambassadeur voor het oog van alle camera’s op een beduidend lagere stoel plaats liet nemen dan zijn eigen, terwijl er wel een Israëlische, maar geen Turkse vlag op tafel stond.

Dat was te weinig subtiel: Turkije eiste, en kreeg, excuses van Israël. Dan wist de Amerikaanse president Trump zijn bezoekers de afgelopen jaren effectiever te intimideren: met een dusdanig gespierde en wilde handdruk dat veel van zijn buitenlandse ambtsgenoten op vernederende wijze door elkaar geschud werden.

Donald Trump schudde zijn gesprekspartners graag door elkaar. In de Franse president Macron ontmoette hij een gelijke. Beeld AFP
Donald Trump schudde zijn gesprekspartners graag door elkaar. In de Franse president Macron ontmoette hij een gelijke.Beeld AFP

Maar wie het slachtoffer is van een stevige handdruk of een vernederende tafelschikking moet zich maar troosten met de gedachte dat het altijd nog een stuk erger kan. De ruwste belediging uit de geschiedenis van de diplomatie dateert uit 1939, toen de Tsjechoslowaakse president Emil Hácha door Adolf Hitler werd uitgenodigd in Berlijn. Hitler liet Hácha urenlang wachten, terwijl hij zelf een film keek; pas om half twee ’s nachts mocht Hácha naar binnen, waar hij te horen kreeg dat Duitse troepen klaar stonden om Praag in de as te leggen. De president kreeg tijdens het onderhoud een hartaanval, en tekende uiteindelijk voor de overgave van zijn land.

Wat brengt het theater van de geopolitiek ons deze week? In ‘Wereldtoneel’ houdt de buitenlandredactie van Trouw het bij. Dit is de eerste aflevering, met vandaag: de diplomatieke ontvangst.

Lees ook:

Het stoelincident in Ankara verpest humeur in Brussel

Net in een periode dat het wat beter lijkt te gaan met de betrekkingen tussen de Europese Unie en Turkije, heeft een even gênant als ordinair incident de aandacht van die ontwikkelingen afgeleid.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden