Mensenrechtenschendingen

Uitgezette journalist: Niemand heeft de situatie in Noord-Mozambique nog onder controle

Ontheemden in de noordelijke regio Matuge wachten in de rij bij een voedseluitdeling van de Verenigde Naties.  Beeld AFP
Ontheemden in de noordelijke regio Matuge wachten in de rij bij een voedseluitdeling van de Verenigde Naties.Beeld AFP

In het noorden van Mozambique woedt al vier jaar een strijd vol grove mensenrechtenschendingen. De Britse journalist Tom Bowker helpt erover te berichten. Hij werd onlangs het land uitgezet.

Het conflict in de noordelijke provincie Cabo Degado veranderde alles in Mozambique, zegt de Britse journalist Tom Bowker. Sinds 2014 werkte hij in hoofdstad Maputo. Hij zette er de website Zitamar News op, die uitgroeide tot het belangrijkste Engelstalige medium over Mozambique. “We zijn de regering al vaak tot last geweest”, zegt hij. “Maar nooit heeft er iemand geprobeerd ons tegen te houden. Pas toen we hielpen om verslag te doen van de oorlog in het noorden, kregen we problemen.”

In Cabo Delgado woedt sinds 2017 een strijd tussen islamitische terroristen die zich Al-Shabaab noemen (niet gelieerd aan de gelijknamige organisatie in Somalië), het overheidsleger en een door de regering ingehuurd privaat militair bedrijf uit Zuid-Afrika. Amnesty International publiceert dinsdag een nieuw rapport, dat buitenrechtelijke executies, grootschalige verwoestingen en andere mensenrechtenschendingen in de regio documenteert. De organisatie benadrukt: die misdaden zijn begaan door alle betrokken partijen. Naar schatting zijn er 1300 burgers omgekomen. Meer dan een half miljoen mensen sloegen op de vlucht.

Aardgas en sharia

Cabo Delgado is straatarm, maar voor de kust van de provincie liggen enorme aardgasvelden. Oliebedrijven ontwikkelen er al een paar jaar winningsprojecten met een waarde van tientallen miljarden euro’s. Al-Shabaab, die soms ook de naam Ahlu Sunnah Wa-Jama draagt, wil in de regio via een ‘gewapende jihad’, de sharia invoeren, het islamitisch recht.

De regering laat journalisten van buiten de provincie al zo’n drie jaar het gebied niet meer in. Maar Zitamar News heeft, in samenwerking met de organisaties Acled en Mediafax, tot nu toe via lokale verslaggevers altijd verslag weten te doen via de wekelijkse Cabo Ligado-nieuwsbrief.

Bowker vertelt het via de telefoon vanuit Europa, want op 16 februari werd hij met zijn vrouw en twee kinderen Mozambique uitgezet. Officieel vanwege een bureaucratisch probleem: de regering erkende Zitamar News niet meer als nieuwsorganisatie, waardoor Bowkers persaccreditatie niet langer geldig was. Maar er bestaat weinig twijfel dat de regering met de uitzetting probeert de berichtgeving via Cabo Ligado Weekly te bemoeilijken. Bowker mag tot 2031 het land niet meer in.

Geen pottenkijkers

De Mozambikaanse regering wil niet dat journalisten verslag doen van het conflict in Cabo Delgado, omdat zij de indruk wil wekken dat ze controle heeft over de regio, denkt Bowker. De regering vreest anders externe bemoeienis, zoals van de Verenigde Naties. En ook wil zij geen pottenkijkers bij de misdaden die haar leger er begaat, aldus Bowker.

Maar volgens Bowker heeft niemand de controle in Cabo Delgado. “Het ene moment vallen de rebellen aan en lijken zij de overhand te hebben, het andere moment slaat het leger terug.” Maar de belangrijke havenstad Mocímboa da Praia, in maart vorig jaar ingenomen door Al-Shabaab, veroverde het leger niet meer terug. De stad is volgens Bowkers bronnen uitgestorven.

Oorlogsmisdaden van alle kanten

De inwoners van Cabo Delgado zitten gevangen tussen de strijdende partijen, stelt Deprose Muchena van Amnesty International. Geen van de partijen “respecteert het recht op leven of het oorlogsrecht”. Zowel de islamitische rebellen als het overheidsleger als de Zuid-Afrikaanse private militairen hebben “oorlogsmisdaden gepleegd waarbij honderden burgers om het leven kwamen”. Vooral de misdaden van Al-Shabaab halen regelmatig internationaal het nieuws, omdat die zo wreed zijn. Zij gaan gepaard met onthoofdingen van burgers, die daarna soms in stukken worden gesneden.

Maar de regeringstroepen die de burgers moeten beschermen, voerden volgens Amnesty International ook wrede aanvallen uit, waarbij ze ook burgers executeren. En vrouwen vertellen over verkrachtingen door veiligheidstroepen op een nabijgelegen legerbasis.

Bowker is vast van plan met Zitamar News te blijven bijdragen aan de zo noodzakelijke verslaggeving over het conflict. De redactie in de Mozambikaanse hoofdstad Maputo werkt gewoon door. Hij leidt zijn nieuwsorganisatie nu op afstand. Toch zijn er in de nabije toekomst meer beren op de weg. Zo ligt er een nieuwe mediawet ter beoordeling bij het parlement. Bowker: “En die lijkt, zo op het oog, niet veel goeds te betekenen voor de persvrijheid in het land.”

Lees ook:

Er dreigt een humanitaire ramp in het noorden van Mozambique

Het noorden van Mozambique stevent af op een enorme humanitaire crisis, zo laat de vluchtelingenorganisatie van de Verenigde Naties, UNCHR, weten. Zij wordt daarbij gesteund door het World Food Programme en de VN-landbouworganisatie, FAO.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden