Polen

Uit nood wordt Jaroslaw Kaczynski de Poolse vicepremier

Midden, zonder mondkapje, de Poolse premier Mateusz Morawiecki, met links naast hem nieuwe vicepremier Jaroslaw Kaczynski.Beeld REUTERS

In Warschau woedt in de wandelgangen van het parlement een machtsstrijd binnen de regering. Daarom grijpt Jaroslaw Kaczynski nu in. De PiS-partijbaas wordt vicepremier.

Jaroslaw Kaczynski wordt deze week beëdigd als vicepremier. De machtigste politicus van Polen treedt toe tot de regering om te voorkomen dat zijn sociaal-nationalistische blok uit elkaar valt door stammentwisten. Tot nu toe stuurde Kaczynski de regering vanachter de schermen aan. Alle touwtjes van de macht kwamen samen op zijn bureau op het hoofdkwartier van Recht en Rechtvaardigheid (PiS). Deze partij regeert Polen sinds vijf jaar met een absolute meerderheid in het parlement. 

Die meerderheid kwam onlangs op de tocht te staan. Minister van justitie Zbigniew Ziobro stemde tegen een wet op dierenbescherming, een wet waarvoor partijleider Kaczynski hoogstpersoonlijk stemdiscipline had afgekondigd. 

Het resultaat was ruzie en een patstelling. Zonder Ziobro en zijn satelliet-partijtje heeft Kaczynski geen meerderheid in het parlement. Omgekeerd maken Ziobro cum suis geen schijn van kans om terug te keren in het parlement als Kaczynski ze bij de volgende verkiezingen geen plek gunt op de kieslijst van PiS. 

Wie wordt de kroonprins?

Brengen nertsen Kaczynski ten val, vroegen veel Polen zich vol ongeloof af. In werkelijkheid gaat het conflict niet over nertsen of slachtkoeien, maar over macht. Justitieminister Ziobro is een bikkelharde strijd verwikkeld met premier Mateusz Morawiecki. De inzet: wie wordt de kroonprins van de 71-jarige Kaczynski? 

Ziobro vaart een rechts-radicale koers. Hij was de drijvende kracht achter het harde optreden tegen homo’s en transgenders waarmee Polen de afgelopen maanden het internationale nieuws haalde. Hij is tevens initiatiefnemer van wetten die Poolse rechters afhankelijk maken van politici, in de eerste plaats van Ziobro zelf. Dit leidde tot een hooglopend conflict met de Europese Commissie. 

Ziobro boycotte al maanden kabinetsvergaderingen. Hij weigert premier Morawiecki – die geldt als iets gematigder – te erkennen als zijn chef. Om de kemphanen uit elkaar te halen treedt Kaczynski nu zelf toe tot de regering. Hij wordt vicepremier en voorzitter van een ‘comité voor staatsveiligheid’ dat toezicht gaat houden op defensie, binnenlandse zaken en justitie. Minister Ziobro hoeft voortaan alleen Kaczynski boven zich te dulden. 

Kleiner maar machtiger

De ene exotische constructie vervangt zo de andere. In plaats van ‘backseat driver’ wordt Kaczynski chef van een ‘parallelle ministerraad’, zoals oud-minister van binnenlandse zaken Bartlomiej Sienkiewicz het formuleerde, ‘kleiner, maar machtiger’. 

Kaczynski wordt de hoogste baas van politie, justitie, leger en veiligheidsdiensten. Deze concentratie op ‘geweldsministeries’ riep bij veel commentatoren een déjà vu op uit het communisme. Niet voor het eerst. De krant Rzeczpospolita – niet de grootste criticus van Kaczynski – concludeerde eerder: ‘De PiS-leider regeert het land als de eerste secretaris van de communistische partij’. De eerste secretaris controleerde, net als Kaczyński de afgelopen vijf jaar, de uitvoerende macht via het partijapparaat. 

De media-aandacht voor de regeringscrisis werd afgeleid door de benoeming van een nieuwe, controversiële minister van onderwijs, Przemyslaw Czarnek. Homo’s en transgenders zijn volgens de nieuwbakken minister ‘niet gelijkwaardig aan normale mensen’. “We moeten niet langer luisteren naar idioot geklets over mensenrechten of gelijkheid.”

Lees ook:

Jaroslaw Kaczynski, een autoritaire Poolse leider met een voorliefde voor katten

De leider van de nationaal-katholieken heeft dankzij een nipte meerderheid in het parlement de afgelopen vijf jaar alles gedaan waar liberale, progressieve en linkse Polen van gruwen. Maar afgelopen week liet hij een heel ander gezicht zien. Kaczynski wil dat Polen een diervriendelijk land wordt. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden