Abortus

Uit angst voor bevolkingskrimp wint anti-abortusbeweging in Rusland aan kracht

President Vladimir Poetin sprak in februari met kinderen tijdens een bezoek aan een nieuw attractiepark in Moskou.  Beeld Getty Images
President Vladimir Poetin sprak in februari met kinderen tijdens een bezoek aan een nieuw attractiepark in Moskou.Beeld Getty Images

De anti-abortusbeweging wint aan kracht in Rusland, ook in de politiek. Het zijn met name de niet-religieuze argumenten die aanslaan in het Kremlin.

“Het lot van Rusland hangt af van hoeveel van ons er zijn. Het hangt af van hoeveel kinderen er in Russische gezinnen worden geboren over één jaar, vijf jaar en tien jaar.” Met deze woorden sprak Vladimir Poetin begin dit jaar zijn volk toe tijdens zijn jaarlijkse televisietoespraak. Volgens de president is het de ‘historische plicht’ van Rusland om een antwoord te vinden op de demografische crisis in het land.

Rusland telt vandaag de dag iets meer dan 144 miljoen inwoners, terwijl dat er in 1991 nog ruim 148,5 miljoen waren. Sinds de val van de Sovjet-Unie kromp de bevolking gestaag en het lukt maar niet om die neerwaartse spiraal te doorbreken. Dit jaar alleen al schat de overheid de bevolkingskrimp op ruim 350.000.

Lage levensverwachting

Die krimp is voornamelijk te danken aan de beroerde economische situatie en de lage levensverwachting van de gemiddelde Rus. Voor vrouwen ligt die op ruim 77 jaar, voor mannen op nog geen 68 jaar. Jaarlijks sterven er meer mensen dan dat er baby’s bijkomen; jonge koppels krijgen relatief weinig kinderen.

Met name dat laatste is de afgelopen jaren onderwerp van debat. Het lage geboortecijfer is koren op de molen van de Russische ‘For Life’-beweging, een overkoepelende organisatie van 160 anti-abortusgroepen die langzaam maar zeker aan kracht wint in het publieke domein. Dat laatste is opvallend. Rusland kent al decennia een van de meest liberale abortuswetgevingen wereldwijd. In 1920 was de Sovjet-Unie zelfs het eerste land ter wereld dat abortus legaliseerde onder alle omstandigheden.

De huidige regels, die sinds 2011 gelden, zijn grotendeels een voortzetting van die progressieve traditie. Alle Russische vrouwen mogen binnen het verplichte zorgverzekeringsstelsel onder alle omstandigheden gratis een abortus laten uitvoeren in de eerste twaalf weken van de zwangerschap. In het geval van een verkrachting is dat 22 weken en indien er medische complicaties zijn, kan het op elk willekeurig moment.

Toch gaan er steeds meer stemmen op om de abortuswetgeving aan banden te leggen. Vond in 1998 nog maar 12 procent van de Russen abortus ‘onacceptabel’, in 2018 was dat al 35 procent, zo bleek uit onderzoek van het onafhankelijke Levada Centrum.

Wie veel kinderen krijgt, is een echte Rus

Die toename is deels te wijten aan de groeiende politieke invloed van de orthodoxe kerk, maar zeker ook aan de manier waarop de anti-abortusbeweging de demografische crisis uitbuit. Steeds vaker beroepen For Life-activisten zich op patriottische argumenten in plaats van op religieuze motieven. Want, zo is de redenatie, wie veel kinderen krijgt, is niet alleen een goede christen, maar ook een echte patriot. Of nog preciezer: een echte Rus.

Die boodschap slaat meer en meer over op de Russische regering. Hoewel de overheid voorlopig niets moet weten van een verbod op abortus, beginnen ook politieke leiders langzaam maar zeker te schuiven in hun standpunt over het vroegtijdig afbreken van een zwangerschap.

Adviesgesprek

In de voorbije jaren introduceerde de regering bijvoorbeeld regelgeving die het abortusbeleid steeds ietsje strenger maakt. Zo geldt er sinds 2011 een verplichte wachttijd van twee tot zeven dagen tussen een verzoek om abortus en de ingreep zelf. Sommige regio’s verplichten vrouwen tot een ‘adviesgesprek’ met een psycholoog of priester. Daarnaast zijn Russische artsen bij wet verplicht om vrouwen die abortus overwegen een echografie inclusief hartslag te tonen en moeten klinieken 10 procent van het budget dat ze uitgeven aan advertentiekosten, spenderen aan informatie over de ‘gevaren van abortus’.

Mede door deze strengere regelgeving nam het aantal abortussen in Rusland de afgelopen vijf jaar met 30 procent af, meldde het ministerie van volksgezondheid onlangs. Eind oktober gaf president Poetin het kabinet opdracht om die dalende trend verder door te trekken door nieuwe strategieën voor abortuspreventie te formuleren.

Want de abortuscijfers zijn nog altijd hoog: Rusland staat al jaren bovenaan in het lijstje landen waar de meeste abortussen plaatshebben, ook al is er sinds de jaren negentig een neerwaartse trend ingezet. In 2016 werden er bijvoorbeeld meer dan 830.000 zwangerschappen afgebroken, circa 23 per 1000 vrouwen. Ter vergelijking: in Nederland waren dat er ruim 30.000, of 8,5 per 1000 vrouwen.

Dure anticonceptie

Dat die cijfers zo hoog zijn, heeft volgens Russische vrouwenrechtenorganisaties te maken met een gebrek aan alternatieve opties. Zij benadrukken dat de pil vaak duur en zeer slecht verkrijgbaar is. In feite hebben Russische vrouwen die niet zwanger willen raken daardoor twee opties: een condoom of voor het zingen de kerk uit. Beide werken in theorie, maar blijken in de praktijk toch minder effectief.

Geen wonder dus dat het abortuscijfer in Rusland nog altijd zo hoog ligt, concluderen vrouwenrechtenorganisaties. De ingreep is te vaak een verlengde van anticonceptie in plaats van een laatste redmiddel. De regering zou daarom meer tijd en geld moeten besteden aan seksuele voorlichting in het onderwijs en de promotie van alternatieve voorbehoedsmiddelen.

De framing van abortus als een patriottische strijd voor volk en vaderland berust bovendien op valse aannames, stellen zij. Abortus dient slechts als bliksemafleider voor de werkelijke oorzaken van de demografische crisis: een belabberd zorgstelsel, armoede en overmatige alcoholconsumptie.

Lees ook:

‘Dit is oorlog!’ Een vrijwel volledig verbod op abortus zet Polen in vlam

De strenge Poolse abortuswetgeving is nog verder aangescherpt.Critici denken dat premier Kaczynski zo de aandacht wil afleiden van de coronacrisis en de economische malaise. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden