Libanon

Twee jaar na de explosie in Beiroet is er nog altijd geen gerechtigheid

De langzame ineenstorting van de graansilo’s in de haven wordt door veel Libanezen gezien als een bewuste actie van Libanese politici.  Beeld AP
De langzame ineenstorting van de graansilo’s in de haven wordt door veel Libanezen gezien als een bewuste actie van Libanese politici.Beeld AP

Nabestaanden van de rampzalige explosie in de haven van Beiroet richten zich nu wanhopig tot de VN-Mensenrechtenraad. ’Dit is geen Libanese kwestie, maar een internationale kwestie.’

Isabel Bolle

Telkens als de nacht valt is de gloed van het vuur in de graansilo’s goed te zien. Al weken staan delen van de torenhoge cilinders in de haven van Beiroet in brand, veroorzaakt door het fermenterend graan dat blootgesteld wordt aan de zomerse hitte. De brand zorgt ervoor dat de silo’s op een nog hoger tempo verzakken dan ze al deden, en zondag was het zover: een deel van de constructie stortte in. Het noordelijke deel van de silo’s – dat nog overeind staat – loopt ook het gevaar te bezwijken.

De silo’s zijn de stille getuigen van een van de grootste niet-nucleaire explosies ter wereld, die precies twee jaar geleden plaatsvond in de haven van Beiroet. Om 18.08 uur lokale tijd kwam een lading van 2750 ton ammoniumnitraat tot ontploffing door een brand in loods 12 van de haven, de plek waar de chemische lading al jaren op een onveilige manier lag opgeslagen. De explosie die over de stad spoelde had minstens 220 doden tot gevolg, duizenden gewonden en honderdduizenden daklozen.

De graanopslag werd als eerste opengereten door de schokgolf. Dat deze nu, rondom de herdenking van de ramp, definitief dreigt in te storten zorgt voor een mengsel van woede en wantrouwen bij veel Libanezen. Helemaal doordat verschillende Libanese politici er al langer voor pleiten om de silo’s te slopen. Maar de silo’s houden de herinnering aan de ramp levend, vertelt Mireille Khoury. Haar 15-jarige zoon Elias werd gedood in de explosie op 4 augustus, een dag die volgens haar niet zomaar vergeten mag worden.

“We hebben herhaaldelijk gevraagd of de silo’s kunnen blijven staan om te dienen als een gedenkteken, dit is het beste monument”, vertelt ze vanuit Beiroet. “Daarnaast zijn er ook de havenmedewerkers en brandweerlieden die in de haven zijn omgekomen. Delen van hun lichamen liggen misschien nog in of bij de silo’s, dus voor veel ouders en dierbaren van de slachtoffers zijn ze van grote betekenis.”

Symbool

De afbrokkelende silo’s staan volgens veel slachtoffers en de families van slachtoffers symbool voor hoe de politiek de herinnering aan de ramp liever uitwist. Twee jaar na de explosie is er nog altijd niemand verantwoordelijk gehouden, hoewel bekend is dat verschillende hoge veiligheidsambtenaren en politici – onder wie president Michel Aoun – voorafgaand aan de explosie gewaarschuwd waren dat het ammoniumnitraat in de haven lag opgeslagen en een gevaar vormde voor de bevolking.

Familieleden van slachtoffers van de explosie demonstreren voor het huis van de minister van binnenlandse zaken, Mohamed Fehmi, vorig jaar. Fehmi weigerde rechter Tarek Bitar toestemming te geven twee hoge veiligheidsfunctionarissen te ondervragen voor zijn onderzoek.  Beeld AP
Familieleden van slachtoffers van de explosie demonstreren voor het huis van de minister van binnenlandse zaken, Mohamed Fehmi, vorig jaar. Fehmi weigerde rechter Tarek Bitar toestemming te geven twee hoge veiligheidsfunctionarissen te ondervragen voor zijn onderzoek.Beeld AP

Er liep een binnenlands onderzoek naar de ramp, maar dat is inmiddels gestrand. De eerste rechter die hier de leiding over had, Fadi Sawan, beschuldigde vier ministers wegens criminele nalatigheid maar werd van de zaak gezet nadat diezelfde ministers hem beschuldigden van ‘politieke vooringenomenheid’. De rechter die het van hem overnam, Tarek Bitar, wordt net zo hard tegengewerkt, waardoor het onderzoek nu stilligt.

Het maakt moeder Khoury boos. “Ik blijf het herhalen: dit incident, deze explosie, is uniek. Het is niet alsof we zomaar geraakt werden door een terroristische aanval, of door een oorlog – deze explosie vond plaats omdat autoriteiten in Libanon besloten om hier een voorraad ammoniumnitraat op te slaan en het voor zeven jaar te laten liggen, zonder enige zorgen over wat er kon gebeuren. Het werd opgeslagen in de haven, naast een snelweg, in bewoond gebied. Dat dit de bevolking kon raken? Het maakte ze niks uit.”

Onbeantwoord

Dat er vanuit Libanon iets van gerechtigheid zal komen, daar geloven veel nabestaanden niet meer in. Maar vanuit de internationale gemeenschap blijft het ook stil; herhaaldelijke oproepen aan de VN-Mensenrechtenraad om een onderzoek te openen blijven nog altijd onbeantwoord. Een groep van internationale en Libanese mensenrechtenorganisaties, waaronder Human Rights Watch en Amnesty International, hebben nu opnieuw een oproep gedaan aan de VN om een onderzoeksmissie naar Libanon te sturen om bewijs te verzamelen over de toedracht van de ramp. Die missie moet vervolgens vaststellen wie verantwoordelijk kan worden gehouden voor de explosie.

Een man kijkt uit over het havengebied, enkele dagen na de explosie.  Beeld REUTERS
Een man kijkt uit over het havengebied, enkele dagen na de explosie.Beeld REUTERS

Dat er uiteindelijk iemand aansprakelijk wordt gesteld is van groot belang, stelt Antonia Mulvey, directeur van Legal Action Worldwide, een van de organisaties die de Mensenrechtenraad oproept tot actie. Want zolang er niet wordt afgerekend met de cultuur van straffeloosheid onder politici, zegt ze in een verklaring, zal er onder burgers weinig vertrouwen zijn in de staat. “Het is van absoluut belang om gerechtigheid te behalen en de waarheid bloot te leggen, niet alleen voor de slachtoffers, overlevenden en hun families, maar ook voor Libanon. Libanon kan niet opgebouwd worden op een wankel fundament.”

Khoury hoopt dat er snel een antwoord komt vanuit de Mensenrechtenraad, of anders vanuit een ander land. “Ik vraag me soms af hoe het kan dat de internationale gemeenschap de blik afwendt”, vertelt ze. “Dit is geen Libanese kwestie; de slachtoffers komen uit allerlei verschillende landen. Dit is een internationale kwestie. En een Nederlandse kwestie, jullie hadden ook een slachtoffer te betreuren. Nederland zegt dat het zich inzet voor mensenrechten, dus moet het dit niet stilletjes laten gaan. Zoveel mensen zijn gedood, terwijl ze het recht hadden om te leven. De geschiedschrijving zal eerlijk zijn, daar zal worden vastgelegd wie niet opstond voor de mensenrechten, en wie geen verantwoordelijkheid nam.”

Lees ook:

Zes doden en tientallen gewonden bij hevigste gevechten in Beiroet in jaren

Gevechten in de Libanese hoofdstad Beiroet leidden tot zes doden en tientallen gewonden. De angst voor sektarisch geweld groeit.

Libanese politici kijken toe hoe het land te gronde gaat

Libanon verkeert in een van de ergste economische crises van de afgelopen 150 jaar. Maar de politiek lijkt geen haast te hebben om in te grijpen.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden