De Turkse president Erdogan spreekt in de Grote Nationale Assemblee. Beeld AFP
De Turkse president Erdogan spreekt in de Grote Nationale Assemblee.Beeld AFP

AnalyseTurkije

Turkije dwarsboomt Navo-lidmaatschap Zweden en Finland

Turkije heeft woensdag de start van het toetredingsproces van Zweden en Finland tot de Navo geblokkeerd. Wat wil de Turkse president Erdogan daarmee bereiken?

Ingrid Woudwijk

Als Zweden en Finland dachten dat ze zonder veel interne strubbelingen toe zouden kunnen treden tot de Navo, dan kwamen ze deze week van een koude kermis thuis. Turkije, dat net als alle huidige lidstaten een vetostem heeft, ligt dwars. President Erdogan noemde beide landen “een gasthuis voor terroristische organisaties”. Volgens hem is er voor dat soort landen geen plek binnen de militaire verdragsorganisatie.

Erdogans toorn treft met name Zweden, waar veel (Koerdische) politieke vluchtelingen asiel kregen. Dat maakt dat land volgens Ankara een vrijplaats voor leden van de Koerdische afscheidingsbeweging PKK en van de Syrisch-Koerdische militie YPG - allebei organisaties die de Turken als terroristisch beschouwen. (Overigens wordt de PKK binnen de EU ook als terroristisch aangemerkt; de YPG, die als bondgenoot van het Westen optrad in de strijd tegen Islamitische Staat, niet.)

Turkije ziet Rusland niet als grootste veiligheidsrisico

Ook aanhangers van de in de Amerika woonachtige prediker Fethullah Gülen worden in Turkije als terroristen beschouwd, omdat Ankara hem verantwoordelijk houdt voor de mislukte coup in 2016. Maandag bracht het Turkse ministerie van justitie nog naar buiten dat uitleververzoeken van PKK- en Gülen-aanhangers in Zweden en Finland de afgelopen jaren niet werden ingewilligd.

Erdogan ziet de Navo-uitbreiding als een goed moment om westerse landen van zijn zorgen te doordringen; anders de de rest van het bondgenootschap ziet hij niet Rusland als belangrijkste veiligheidsrisico, maar de Koerdische groeperingen aan de Turkse zuidgrens. De Turkse minister van buitenlandse zaken Mevlüt Cavusoglu sprak woensdag in New York met zijn Amerikaanse collega Anthony Blinken, en herhaalde de Turkse eis: de Navo-lidstaten moeten harder optreden tegen wat Turkije ziet als terroristen.

Maar de kans is klein dat Zweden en Finland daadwerkelijk mensen gaan uitleveren, denkt Merve Tahiroglu, Turkije-expert bij de organisatie Project on Middle East Democracy (POMED) in Washington. De definitie van een terrorist in Turkije is veel breder dan in Zweden of Finland, zegt ze via de telefoon: “Ankara gebruikt dit argument zo vaak dat het de eigen geloofwaardigheid heeft ondermijnd.” Tahiroglu verwacht dat Zweden en Finland hoogstens zullen aankondigen goed te gaan kijken naar de financiering van Koerdische organisaties, of dat ze de situatie gaan monitoren.

‘Wat Turkije echt wil, zijn F-16’s van Amerika’

Of Erdogan daarmee genoegen neemt, hangt ook af in hoeverre hij genoegdoening krijgt voor zijn tweede eis, die primair gericht is op de VS. Erdogan aast al tijden op afschaffing van wapenembargo’s door Navo-landen en sancties die Amerika instelde nadat Turkije in 2017 het S-400 raketafweersysteem van Rusland kocht. De Amerikanen zagen dit als een bedreiging voor de Navo en straften Ankara hard af.

Nu probeert Turkije zijn rol als dwarsligger optimaal uit te buiten in Washington, in de wetenschap dat een soepele toegang van Finland en Zweden tot de Navo daar heel belangrijk wordt gevonden. Tahiroglu: “Wat Turkije echt wil, zijn F-16’s van Amerika”. De gesprekken over deze gevechtsvliegtuigen zijn al een tijd bezig. Na lange tegenstand van het Amerikaanse Congres ziet Ankara via president Joe Biden nu mogelijkheden.

Die heeft al eerder laten zien dat hij vatbaar is voor Turkse druk. “We hebben gezien dat als Erdogan dreigt, de regering Biden hem tegemoetkomt”, aldus Tahiroglu. Als voorbeeld noemt ze een rel uit 2021 waarbij de Turkse president tien westerse ambassadeurs dreigde het land uit te zetten. Amerika was het eerste land dat een verzachtende verklaring op Twitter plaatste. De crisis werd afgewend en volgens de uitleg van Erdogan krabbelden de VS terug.

Hoog spel

Ook nu speelt Erdogan hoog spel, maar Tahiroglu ziet Turkije de toetreding uiteindelijk niet blokkeren. “Op dit moment is de Navo meer verenigd dan ooit, een veto zou de relatie zo erg beschadigen, zo ver zal Erdogan niet gaan.” Bij de Navo-partners lijken er ook niet veel zorgen te zijn, zo zei Joe Biden woensdag dat hij niet bij Turkije op bezoek zal gaan: “Ik denk dat we er wel uitkomen.”

Wat Turkije dan terugkrijgt? Een kleine toezegging op de wapenexporten of een kleine verlichting van de sancties die Erdogan kan opblazen tot een enorme overwinning op het Westen, denkt Tahiroglu: “Hij wil aandacht van de VS, zodat hij aan zijn binnenlandse publiek kan laten zien dat hij kan dreigen en daarmee ook iets gedaan krijgt.”

Lees ook:

Waarom de Navo het wild om zich heen slaande Turkije er toch bij wil houden

De relatie tussen de Navo en haar lidstaat Turkije staat al jaren op springen. Toch zal het militaire bondgenootschap de band met de Turken niet snel doorsnijden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden