ReportageTurkije

Turken zoeken manieren om de hyperinflatie te overleven

Kleine kraampjes in Eminonu. Beeld Ingrid Woudwijk
Kleine kraampjes in Eminonu.Beeld Ingrid Woudwijk

Volgens onafhankelijke experts is de inflatie in Turkije ruim tien keer zo hoog als in Nederland. Om hiermee om te gaan, vinden de Turken allerlei oplossingen. ‘Het vertrouwen in goud is nu het grootst.’

Ingrid Woudwijk

Op een klein festival net buiten Istanbul heeft Fikret Türker zijn auto pal naast de ingang geparkeerd. Terwijl de rest van de bezoekers luistert naar de muziek of in de rij staat voor een gevulde pannenkoek, haalt Türker een enorme drone uit zijn kofferbank en zet deze pontificaal langs het pad. Op de zijkant en het achterraam van de auto heeft de 44-jarige ondernemer enigszins slordig een affiche geplakt: een advertentie voor zijn dronediensten.

In zijn tanktop en met zijn zonnebril op het achterhoofd speurt Türker verder naar mogelijke klanten: boeren voor wie hij het land met zijn drone kan besproeien. “Ik kan in tien minuten een hectare aan gewas besproeien, dat is veel sneller en makkelijker dan met een trekker”, vertelt hij.

Prijzen stegen met 186 procent

Het is twijfelachtig of hij op dit festival veel klandizie gaat vinden, het publiek bestaat vooral uit jongeren uit de stad. Maar dat doet niets af aan het enthousiasme van de kersverse ondernemer: “Ik ben pas net begonnen, maar ik heb al drie klussen gehad: één akker met watermeloenen en ik heb nu twee keer een veld met tomaten besproeid”.

Dat Türker zich nu helemaal op zijn dronebedrijf stort, is eigenlijk uit noodzaak. Tot een paar weken geleden was hij nog boer en leefde hij van zijn schapen. “Helaas kon ik niet succesvol worden als schapenboer, het leverde niet genoeg geld op.” De kosten van het onderhoud en voer voor de schapen liepen erg op, maar de verkoopprijs niet. “Ik kon niet eens meer de verzekering betalen.”

Al enige tijd heeft Turkije te maken met gigantische prijsstijgingen. Volgens officiële cijfers was de inflatie in september 83 procent op jaarbasis, het hoogste niveau in 24 jaar. En de onafhankelijke onderzoekersgroep Enag berekende dat de prijzen in werkelijkheid zelfs met 186 procent stegen ten opzichte van een jaar geleden. Tegelijk verloor de lira dit jaar ook nog eens een kwart van zijn waarde ten opzichte van de dollar, nadat de Turkse munt vorig jaar ook al was ingestort.

Cryptomunten

Mensen klagen dan ook steen en been over de stijgende prijzen. Maar afgezien van een serie van stakingen in het begin van het jaar, bleef massale onrust tot nu toe uit. Volgens onderzoeker Ali Riza Güngen gaan veel Turken zelf op zoek naar oplossingen. “Je ziet bijvoorbeeld dat mensen hun heil zoeken in cryptomunten of aandelen om waardevermindering van hun financiële bezittingen te vermijden.”

Güngen, aan de York Universiteit in Canada gespecialiseerd in Turkse politiek en financiën, ziet de levensstandaard van een boel mensen hard dalen: “Ze kopen minder vlees, geen koffie meer van Starbucks, ze proberen alleen maar te overleven en ondernemen nauwelijks nog iets buiten de deur”.

Dat laatste is precies wat oud-schapenboer en droneondernemer Türker doet. “Vroeger gingen we nog weleens naar een bar, maar nu werken we, drinken we misschien eens een koffie, maar dat is het. We doen niks meer.”

Om zich tegen het wegzakken van de lira te beschermen zoeken intussen zoeken ook heel wat Turken hun heil in buitenlandse valuta, of in goud, bijvoorbeeld bij een van de vele goudzaakjes op de Grand Bazaar in Istanbul. Waar het grootste gedeelte van de overdekte marktplaats ingericht is op toeristen en de marktkoopmannen klanten aanspreken in het Russisch, Arabisch of Engels, is dat anders bij het hoekje waar goud wordt verkocht. Hier is het de juist de lokale bevolking die op zoek is naar de beste deal.

Goud en juwelen

Zo ook bij de piepkleine goudzaak van Mehmet Ali Yildirimtürk, die naast goud ook sieraden en juwelen verkoopt. Hij opereert al vijftig jaar in deze business. “De laatste vijf maanden zien we dat mensen steeds vaker goud kopen om zo hun bezit tegen waardevermindering te beschermen”, vertelt Yildirimtürk, die strak in het pak opvalt tussen de andere verkopers in vooral T-shirts. Cijfers laten zien dat in september de goudimport van Turkije met meer dan 500 procent steeg ten opzichte van een jaar eerder.

En eigenlijk is dit in Turkije niet opzienbarend, zegt Yildirimtürk die als specialist van de goudmarkt ook filmpjes over dit onderwerp op YouTube plaatst. Want zeker de oudere generatie Turken heeft meerdere economische crises meegemaakt en weet hoe hard de lira in waarde kan fluctueren. Yildirimtürk noemt de jaren tachtig en negentig als voorbeeld: “Burgers zetten hun eerdere gewoonte voort, een gewenning uit de tijd van hoge inflatie tijdens vorige regeringen”.

Zo weinig mogelijk lira’s op de bank

Yildirimtürk roemt de stabiele waarde van goud. Terwijl hij zijn verhaal doet, bestuderen twee vrouwen minutieus de verschillende glimmende munten in de collectie, en laten zich vervolgens uitgebreid adviseren. Het is in Turkije gebruikelijk om goud cadeau te doen tijdens bruiloften en andere feestelijke gelegenheden.

De bazaarhandelaren zelf proberen te midden van de inflatiecrisis eveneens zo weinig mogelijk lira’s op de bank te houden. “Het is ook een beetje een cultureel ding”, zegt Mahmut Bas, een 23-jarige medewerker van een zaak met gouden sieraden. “Maar het vertrouwen in goud is nu het grootst.” Wat hij met zijn eigen opbrengsten doet? “Alles wat we verdienen zetten we meteen weer om in goud.”

Lees ook:

Torenhoge inflatie of niet, in deze conservatieve wijk blijven ze Erdogan steunen

De gierende inflatie ondergraaft de steun voor president Erdogan. Maar in de conservatieve Istanbulese wijk Esenler wordt de president nog niet afgeschreven.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden