ReportageTurkije

Turken proberen slachtoffers van pushbacks te helpen: ‘Wat er ook gebeurt, iemand is een mens’

Het door Griekenland gebouwde hek aan de grens met Turkije, langs de Evros-rivier. Beeld AP
Het door Griekenland gebouwde hek aan de grens met Turkije, langs de Evros-rivier.Beeld AP

Vluchtelingen die door de Griekse grenswacht zijn teruggestuurd, worden in Turkse dorpen opgevangen. ‘We zetten ze voor de kachel en geven ze wat eten.’

Ingrid Woudwijk

Nieuwe schoenen, keurige colberts, een doos vol dekens en ondergoed. Dit zijn slechts een paar van de hulpgoederen die liggen opgeslagen in een rommelkamer naast het kantoor van dorpshoofd Mehmet Hamdi Aksoy. Deze spullen zijn niet bedoeld voor de inwoners van het Turkse grensdorpje Elçili, maar worden uitgedeeld aan vluchtelingen en migranten die illegaal worden teruggeduwd door Griekenland – de zogenoemde pushbacks.

Aksoy maakt een klein doosje open met daarin een voedselpakket. De inhoud: een pakje abrikozensap, voorverpakt brood, een mueslireep, een blikje met bonen en een plastic lepel voor wie honger heeft. Voor kinderen liggen er pakken Pampers en vrouwen kunnen een lang vest krijgen.

Mehmet Hamdi Aksoy is dorpshoofd van het Turkse grensdorpje Elçili. In een rommelkamer naast zijn kantoor liggen wat hulpgoederen voor migranten die door Griekenland worden teruggestuurd. Beeld Ingrid Woudwijk
Mehmet Hamdi Aksoy is dorpshoofd van het Turkse grensdorpje Elçili. In een rommelkamer naast zijn kantoor liggen wat hulpgoederen voor migranten die door Griekenland worden teruggestuurd.Beeld Ingrid Woudwijk

“We zien het zelf, ze zijn helemaal naakt en zonder schoenen”, zo beschrijft Aksoy de slachtoffers van deze pushbacks. “Sommigen zijn gewond geraakt, ze vertellen dat ze geslagen zijn door de Grieken.” Ze zijn er inmiddels zelfs een beetje gewend aan geraakt, zegt Aksoy. Hij wijst naar het café en het naastgelegen winkeltje. “We vangen ze hier op, zetten de kachel voor ze aan en geven ze wat te eten.”

Mishandelingen

Het boerendorp Elçili ligt aan de Evros-rivier, die in het Turks de naam Meriç draagt. Hier ligt de grens tussen Turkije en Griekenland. De rivier is niet het grootste obstakel, die is zo’n 30 meter breed en in de zomer op vele plekken doorwaadbaar. Daarna volgen de Griekse grenswachten, waarvan bekend is dat ze regelmatig alle kleding – inclusief ondergoed – en spullen afpakken en ook geweld niet schuwen. “Ze worden echt mishandeld”, zegt Aksoy daarover. “Het maakt ons verdrietig, iemand zo slaan en alles afpakken. Een schande.”

Dergelijke uitspraken controleren is moeilijk. Het grensgebied is militair terrein en ontoegankelijk voor journalisten, ngo’s en andere onafhankelijke waarnemers. Maar in elk dorp aan de grens vertellen de bewoners soortgelijke verhalen.

Bij het Turkse dorp Doyran kijkt een herder uit over de grensrivier Evros tussen Turkije en Griekenland. Beeld Ingrid Woudwijk
Bij het Turkse dorp Doyran kijkt een herder uit over de grensrivier Evros tussen Turkije en Griekenland.Beeld Ingrid Woudwijk

Zo ook in Doyran, dat nog dichter bij de rivier ligt. Vanaf de rand van het dorp, waar een herder rustig zijn schapen laat grazen, kijk je bijna recht in de ogen van de Grieken die een uitkijkpost bemannen. Het kloppend hart van het dorp zijn de drie theehuizen in het midden van het plaatsje, waar gepensioneerde mannen uit het dorp zich vermaken met een potje rummikub.

Gevoelig onderwerp

Dorpshoofd Tevabil Cevik is in eerste instantie een beetje argwanend. Het is niet dat hij iets verkeerd doet, ook hier helpen ze de pushback-slachtoffers waar ze kunnen, maar het onderwerp ligt gevoelig en het dorp ligt in een militaire zone. Terwijl er twee keer een Turkse militaire truck voorbijkomt, vertelt hij toch voorzichtig over de situatie in Doyran.

Ceviks ervaringen zijn ongeveer hetzelfde als die van zijn collega-dorpshoofd in Elçili: uitgehongerde vluchtelingen op blote voeten en migranten met wonden die om hulp en eten vragen. Van de regering krijgen ze hulpgoederen opgestuurd die ze uitdelen als het nodig is. Op fluistertoon: “We willen dat niemand met honger achterblijft”. Het is een pijnlijke situatie, zegt Cevik, maar hij weet ook niet wat hij verder kan doen.

Grenshek

De laatste tijd is het wel wat rustiger, vaak kiezen de migranten nu een meer zuidelijke oversteek. Aan de noordkant van de grens heeft Griekenland namelijk een 40-kilometer lange stalen grensmuur gebouwd, afgewerkt met prikkeldraad. Deze zomer kondigde de Griekse migratieminister aan dit hek met nog eens 80 kilometer te willen verlengen. De Grieken hebben voor de financiering EU-geld aangevraagd en volgens plan zou de bouw eind dit jaar moeten beginnen.

Het hek weerhoudt migranten er niet van toch een poging te wagen om hier de grens naar Europa over te steken. “Vroeger was het makkelijker, nu is er een hek met prikkeldraad, maar nog steeds proberen mensen het hier, met een trap, met dekens, maar het hek is heel hoog”, vertelt dorpshoofd Agah Korkan van de wijk Karaagaç, net buiten Edirne.

Een migrant (de man komt niet in dit verhaal voor) laat verwondingen zien die hij naar eigen zeggen heeft opgelopen tijdens een pushback. Beeld Ingrid Woudwijk
Een migrant (de man komt niet in dit verhaal voor) laat verwondingen zien die hij naar eigen zeggen heeft opgelopen tijdens een pushback.Beeld Ingrid Woudwijk

Deze wijk ligt aan de doorgaande weg naar de Griekse grens, en wie het juiste paspoort en de juiste papieren heeft, is vanaf hier in een mum in Griekenland. Agah Korkan heeft een visum voor Griekenland en vertelt honderduit over zijn bezoekjes aan het buurland en de goede vrienden die hij aan de andere kant van de grens heeft. Op hoog volume en met wilde handgebaren geeft hij zijn kijk op de situatie, af en toe onderbroken door dorpsbewoners die zijn kantoor binnenlopen en om hulp vragen.

Angst en irritatie

Dat er zoveel vluchtelingen door zijn wijk lopen maakt hem wel ongemakkelijk. “Als muhtar van Karaagaç ben ik tegen migranten.” Boeren of arbeiders op het land klagen dat vrouwen bang zijn als er opeens groepen mannen opduiken tussen de maisvelden, onderweg naar de grens. Korkan, die zelf ook landerijen heeft, baalt ervan dat migranten lopend over de akkers schade aanrichten aan zijn gewas.

Toch probeert hij de pushback-slachtoffers te helpen. Onlangs kwam hij ’s ochtends vroeg weer een groepje mannen tegen, zonder kleding en afgeranseld door de Grieken. Hij kocht brood, water en wat eten voor ze. “Wat er ook gebeurt, iemand is een mens.” Het is voor hem onbegrijpelijk hoe de Griekse grenspolitie met hen omgaat. “Als mens kan je dat toch iemand anders niet aandoen.”

Lees ook:

Syrische vluchtelingen zitten al dagen vast op Grieks eilandje: ‘Help ons alsjeblieft’

Een groep vluchtelingen zit gevangen op een eilandje in de grensrivier Evros tussen Griekenland en Turkije. Een meisje van vijf is omgekomen.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden