Beeld Trouw

ColumnBas den Hond

Trumps manipulatie van de volkstelling kan Republikeinen tot in 2028 helpen

“Uw antwoord is een wettelijke verplichting”, waarschuwt het kaartje dat deze week in m'n bus viel. Dus heb ik het, wat laat, toch maar gedaan: online de volkstelling ingevuld. Anders had de Amerikaanse overheid me toch niet met rust gelaten - er was iemand aan de deur gekomen.

Het was een klusje van niks. Hoeveel mensen wonen er op je adres? Hoe heten ze? Zijn ze huurders of eigenaars? Wat is hun ras?

Mmm... dat is altijd even slikken, maar in de VS een normale vraag van een overheidsinstantie. Afkomst, zouden we in Nederland zeggen, maar dat is nog een aparte vraag en je mag hem niet leeg laten. Twee extra ‘Dutch’ komen er dus bij in de statistieken die eind dit jaar officieel beschikbaar zijn.

Dat gaat de Nederlandse gemeenschap in de VS (officieuze slogan: “If you ain’t Dutch, you ain’t much!”) geen cent extra opleveren. Maar de staat waarin we wonen wel. Die deelt mee in allerlei federale financiële potjes naar rato van het inwonertal.

En zelfs de machtsverhoudingen in het Amerikaanse Congres kunnen we met die paar minuutjes invullen hebben beïnvloed. Elke staat mag naar het Capitool in Washington DC twee senatoren sturen, of het nu gaat om Wyoming (560.000 inwoners) of Californië (37,25 miljoen). Maar de delegaties van staten in het Huis van Afgevaardigden groeien mee met het aantal mensen dat er woont. Eén afgevaardigde is gegarandeerd, en daar blijft het bij voor Wyoming. Californië heeft een delegatie van 53 mannen en vrouwen.

Die ‘toedeling’ wordt elke tien jaar bijgesteld. Zo staat het in de Grondwet, die daarom ook een volkstelling verplicht stelt.

Trouw-correspondent Bas den Hond (standplaats Boston) schrijft wekelijks een column over de Amerikaanse politiek. Lees ze hier terug.

Een slaaf telde voor 3/5 mens

Daar gingen in de grondwetgevende vergadering in de achttiende eeuw interessante discussies aan vooraf. Want moest je bijvoorbeeld slaven meetellen? Dat hadden de staten in het zuiden, die driekwart miljoen Afro-Amerikanen dwongen te werken op hun plantages en in hun huizen, wel gewild. Het had ze meer macht gegeven in het Congres van het nieuwe land – waarin die slaven natuurlijk geen stemrecht hadden.

De staten in het noorden wezen dat af: waarom zou je mensen meetellen die je in elk ander opzicht niet als medeburgers behandelde?

Uiteindelijk werd een compromis gevonden waarvoor Amerika zich nog altijd schaamt, omdat het geboortebewijs van de staat daarmee het instituut slavernij in feite legaliseerde: een slaaf telde mee voor 3/5 van een mens. Pas in 1868, na de Burgeroorlog, maakte het veertiende amendement op de Grondwet daar een einde aan.

Sindsdien telt voor de machtsverhoudingen in het Congres iedere ‘persoon’ mee die in een staat woont, of hij nu burger is, Nederlands journalist met een visum, of illegaal.

Demonstranten protesteren in 2019 bij het 'Supreme Court' in Washington tegen het toevoegen van een vraag naar staatsburgerschap.Beeld AFP

Twee pogingen om de volkstelling te beïnvloeden

Geen wonder dus dat elke tien jaar met spanning wordt uitgezien naar de resultaten van de volkstelling. Maar 2020 is een extra spannend jaar, omdat de regering-Trump nu al twee pogingen heeft ondernomen om de uitslag te beïnvloeden.

De eerste poging werd ondernomen in 2018. Minister van handel Wilbur Ross, die over de volkstelling gaat, gaf opdracht een extra vraag aan de volkstelling toe te voegen: welke leden van het huishouden zijn Amerikaans staatsburger?

Dat lijkt op het eerste gezicht een redelijke vraag. Met naar schatting 11 miljoen buitenlanders zonder papieren in het land, kan het nuttig zijn te weten hoeveel het er precies zijn en waar ze wonen. Maar het volkstellingsbureau voelde er niet voor, en Democratische politici spraken er schande van.

De vraag was niet onder een steekproef van de bevolking uitgeprobeerd, zoals gebruikelijk. Maar het zat er dik in dat iemand die illegaal in de VS verblijft, met het beantwoorden van de volkstelling zou ophouden zodra dat onderwerp ter sprake kwam.

Daarmee zouden honderdduizenden, zo niet miljoenen, personen uit de telling verdwijnen, met alle gevolgen van dien voor staten waar veel mensen zonder papieren wonen.

Misschien was de regering-Trump er mee weggekomen, als ze niet had gelogen over de redenen voor de extra vraag. Volgens minister Ross had het ministerie van justitie hem erom gevraagd. Met de extra gegevens zou het ministerie beter kunnen toezien op het eerlijke verloop van verkiezingen.

Maar dat bleek een smoes. In werkelijkheid had Ross het ministerie van justitie gevraagd om hem zo’n verzoek te sturen. Die leugen liet het Hooggerechtshof niet passeren. En omdat het besluit daarmee geen heldere motivatie had, werd het vernietigd.

Maar wat was de motivatie dan? In zijn reactie op de uitspraak lichtte Donald Trump al een tipje van de sluier op, en afgelopen week maakte hij het zonneklaar duidelijk: hij wil niet dat niet-Amerikanen meetellen voor de samenstelling van het Congres. 

Flinke invloed op de Amerikaanse democratie

Dinsdag deed hij een tweede poging, door het volkstellingsbureau opdracht te geven de cijfers daarvoor te corrigeren. Omdat het aantal niet-Amerikanen niet blijkt uit de volkstelling, moeten er andere databestanden voor worden gebruikt.

Als het volkstellingsbureau die opdracht uitvoert, heeft dat een flinke invloed op de Amerikaanse democratie, en dat tien jaar lang. De uitslag van de volkstelling moet volgens de wet in december naar de president worden gestuurd. De uitkomst wordt toegepast bij de volgende verkiezingen voor het Huis van Afgevaardigden, in 2022.

Het onderzoeksbureau Pew rekende uit dat als gevolg van Trumps besluit Californië, Florida en Texas een afgevaardigde minder naar het Congres zouden mogen sturen. Die drie zetels gaan naar Alabama, Minnesota en Ohio.

En waarom zou Trump daar blij mee zijn? Omdat het per saldo in het Congres vermoedelijk iets meer Republikeinse afgevaardigden oplevert, analyseerde Philip Bump deze week in de Washington Post. En nog belangrijker: op basis van de samenstelling van het Congres wordt weer bepaald hoeveel leden elke staat krijgt in het kiescollege dat in 2024 en 2028 de president moet kiezen. Ook in dat college zal naar verwachting het bijstellen van de volkstelling gunstig uitpakken voor de Republikeinen.

Maar de kans dat Trumps opdracht om de cijfers bij te stellen in stand blijft, is niet groot. In het Huis van Afgevaardigden is de Democratische meerderheid bezig met een wet die het moet blokkeren. Die komt mogelijk niet door de Senaat, waar de Republikeinen een meerderheid hebben. Maar er is ook een proces op komst, aangespannen door de Amerikaanse unie voor burgerrechten, de ACLU. En een rechtszaak lijkt kansrijk. Om de president zijn zin te geven, zou het Hooggerechtshof moeten oordelen dat iemand die zonder Amerikaans identiteitsbewijs in een staat woont, omdat hij illegaal is, of te gast als correspondent, geen ‘persoon’ is voor de wet. Dat zal zelfs het meest conservatieve lid van het Hooggerechtshof toch niet uit zijn pen kunnen krijgen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden