null Beeld

ColumnBas den Hond

Trump wil geen pottenkijkers – en zelfs de Republikeinen vinden dat zorgelijk

Het was maar een kleine fik tussen de vele branden die in politiek Amerika dagelijks uitbreken rond de corona-crisis. Anthony Fauci, de immunoloog die samen met Deborah Birx het wetenschappelijke gezicht is van Donald Trumps inspanningen om de pandemie het hoofd te bieden, mag komende week niet getuigen voor een commissie van het Huis van Afgevaardigden.

Eerst zei het Witte Huis dat hij het te druk had. Daarna, dat het Huis van Afgevaardigden alleen maar een vage agenda had voor de hoorzitting, geen concrete vragen. En vervolgens dat het een slecht voorbeeld geeft als degenen die voortdurend oproepen tot afstand bewaren en thuisblijven, zich onder Congresleden mengen om hun verhaal te doen.

Al die argumenten leken een stuk minder serieus toen bekend werd dat Fauci een week later wel zal getuigen voor een commissie van de Senaat. Wat is het verschil?

Voornamelijk, zo lijkt het, dat in het Huis de Democraten de meerderheid hebben, maar in de Senaat de Republikeinen. Kennelijk worden Trump en zijn staf minder onrustig van het idee dat Fauci een commissie te woord staat met een Republikeinse voorzitter.

Vanuit hun standpunt is dat wel begrijpelijk. Een paar weken geleden, toen de pandemie in de VS op gang kwam, maar de rampzalige taferelen uit New York nog niet aan de orde waren, mocht een commissie van het Huis van Afgevaardigden Fauci nog wel ondervragen. Bij die gelegenheid bleek hij niet van plan zich te houden aan de door Trump en zijn mensen nadrukkelijk verspreide boodschap dat de regering de kwestie perfect aanpakte en dat alles goed zou komen. Gevraagd naar het gebrek aan goede testkits, zei hij: “Het systeem heeft niet de schaal die we nu nodig hebben. Dat is een misser.”

Dat Fauci nu uit die commissiekamer wordt weggehouden, was afgelopen week niet het enige signaal dat Trump geen zin heeft in pottenkijken door het Congres. Hij nam ook een paar beslissingen rond inspecteurs-generaal (IG) die opschudding wekten.

Zeventig IG’ers

Er zijn meer dan zeventig van die functionarissen bij allerlei ministeries en andere overheidsorganisaties. Het is hun taak onafhankelijk toezicht te houden op het functioneren daarvan. Beperken ze zich tot hun missie? Verwaarlozen ze onderdelen daarvan? Geven ze hun geld verantwoord uit?

IG’s zijn gewoon ambtenaar, en vallen dus uiteindelijk onder het gezag van de president. Maar net als ministers en hoge ambtenaren moet de Senaat met hun benoeming instemmen.

Vrijdag droeg Trump een nieuwe IG voor bij het ministerie van volksgezondheid. Dat betekent demotie voor Christi Grimm, de huidige IG. En het is niet moeilijk te raden waarom Trump iemand anders wil. Grimm bracht onlangs een rapport uit, waarin te lezen stond dat er een schrijnend gebrek aan, alweer, testkits was. Trump reageerde woedend. Niet over dat gebrek, maar over het rapport. Hij had er nog niet over gehoord toen journalisten hem ernaar vroegen, en zijn eerste reactie was dat hij wilde weten wie dat geschreven had. “Uit welke hoek komt die? Hoe heet hij?”

Niet uit een bepaalde ‘hoek’

Christi is een vrouw, en ze komt niet uit een bepaalde ‘hoek’. Tenminste, ze wordt geacht de politiek buiten haar werk te houden. Ze behoort niet tot de groep politieke ambtenaren die elke president benoemt en die met die president ook weer vertrekken. Haar carrière begon onder de Democraat Bill Clinton, en daarna maakte ze Republikein George W. Bush mee, Democraat Barack Obama, en nu alweer drie jaar Donald Trump.

Maar voor Trump telt na het uitkomen van haar kritische rapport alleen het laatste. “Waarom wilde de IG die acht jaar onder Obama werkte (en rapporteerde ze toen over het rampzalige H1N1 varkensgriep-debacle waarin 17.000 mensen omkwamen?) niet met admiraals, generaals, de vice-president en andere leidinggevenden spreken, voordat ze haar rapport uitbracht?”, twitterde hij.

Die verwijzing naar de varkensgriep onder Obama is trouwens een geval van nepnieuws dat door de president telkens opnieuw opgerakeld wordt. Volgens onafhankelijke factcheckers reageerde de regering-Obama snel en adequaat op het opduiken van dat virus in april 2009. Er was al een vaccin na zes maanden. Er stierven in de twaalf maanden daarna 12000 Amerikanen aan die griep. Dat is veel minder dan het huidige aantal doden door het coronavirus, en het was ook minder dan verwacht.

Een ongelukkige start

Dat de regering-Trump in het geval van de corona-epidemie een op zijn zachtst gezegd minder gelukkige start maakte, is een steeds terugkerend thema in de media en in het Congres. Geen wonder dat het Congres in het enorme steunpakket dat eind maart werd aangenomen, inbouwde dat er stevig toezicht zou worden gehouden. Niet alleen op de gewone manier door het Congres, via hoorzittingen en rapporten achteraf, maar ook al tijdens de uitvoering, door de inspecteurs-generaal. Die moesten samen iemand van hen aanwijzen die daar de leiding van zou hebben.

Nadat de wet door Donald Trump was ondertekend, gingen de IG’s aan het werk zoals geïnstrueerd. Ze kwamen bij elkaar en kozen de inspecteur-generaal van het ministerie van defensie, Glenn Fine, tot oppertoezichthouder.

Maar inmiddels is hij dat al niet meer. Trump heeft hem opzij geschoven. Hij kon of durfde niet direct verbieden dat Fine die taak op zich zou nemen, maar in plaats daarvan zette hij hem af als defensie-IG. In afwachting van een door de Senaat goedgekeurde vervanger zal voorlopig de IG van het Environmental Protection Agency, het milieu-ministerie, de defensie-klus erbij doen. Wie in plaats van Fine het toezicht op het corona-steunpakket gaat leiden, is nu nog onduidelijk.

Die zet maakte zelfs de Republikeinen in de Senaat onrustig. Twee senatoren, James Lankford en Rob Portman, hebben Trump gevraagd de IG’s met rust te laten en hun eventuele kritiek te aanvaarden zoals het bedoeld is, als advies hoe het beter kan. Maar of Trump daarvan erg zal schrikken is de vraag. Zijn grote angst is niet een brief van een senator, maar een kritisch rapport van een ambtenaar die niet aan zijn leiband loopt.

Trouw-correspondent Bas den Hond (standplaats Boston) schrijft wekelijks een column over de Amerikaanse politiek. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden