ColumnBas den Hond

Trump is om, dus de pratende hoofden op Fox News ook. Of was het omgekeerd?

Onder Amerikaanse artsen en epidemiologen, binnen en buiten overheidsdienst, is de opluchting groot dat Donald Trump de corona-epidemie eindelijk serieus neemt.

Er valt nog genoeg af te dingen op zijn optreden – zaterdag kondigde hij min of meer aan dat er een medicijn tegen de effecten van het virus was gevonden. Maar zijn toon is tenminste ernstig en als iemand hem tegenspreekt – zoals zaterdag zijn top-ambtenaar, immunoloog Anthony Fauci, die verzekerde dat zo’n medicijn er nog lang niet is – wordt die niet ontslagen of per tweet vernederd.

Even groot is de opluchting dat een van de belangrijkste communicatiekanalen naar de aanhang van Trump, Fox News, ook om is. In het meest bekeken deel van de avond, grofweg tussen acht en tien uur, schakelden in februari 3,5 miljoen mensen naar Fox News. Dat is meer dan de andere twee nieuwszenders, CNN en het linkse MSNBC, samen.

Drieëenhalf miljoen kijkers is niet heel veel op een bevolking van 330 miljoen, maar een veel groter aantal mensen kijkt zo nu en dan. En via al die kijkers verspreiden de meningen die ‘s avonds op Fox News voorbij komen zich over een veel groter, conservatief, segment van de Amerikaanse samenleving.

En het zijn uitsluitend meningen. Anders dan in Nederland wordt er tijdens de kijkerspiek geen op feiten gestoeld nieuwsprogramma uitgezonden, maar een serie personality-shows. Tussen 20.00 en 23.00 uur praten achtereenvolgens Tucker Carlson, Sean Hannity en Laura Ingraham de kijkers bij.

En net als Trump zelf wilden twee van die drie lang niets weten van een gevaarlijk virus dat in aantocht was.

Eind februari zei Trump op een campagnebijeenkomst dat de noodkreten over het virus ‘het nieuwe nepverhaal’ waren van de Democraten om hem onderuit te halen. Hannity begon de monoloog waarmee hij zijn uitzending altijd start met een sarcastische opsomming: “Vanavond kan ik berichten dat de hemel absoluut omlaag komt. We zijn verloren. Het einde is nabij. De apocalyps komt eraan, en jullie gaan allemaal dood, allemaal, binnen 48 uur, en het is de schuld van President Trump.”

Ook Laura Ingraham maakte zich vrolijk over de alarmverhalen. Wie in het buitenland was geweest op een plek waar het virus woedde, moest misschien een beetje voorzichtig zijn, maar verder? “Het publiek lijkt in sommige opzichten nuchterder te zijn dan de zogenaamde experts.”

Daarmee zaten die twee presentatoren helemaal op de lijn van de president. En vertegenwoordigden ze hun publiek, dat in 2016 juist op Trump stemde omdat die, net als zij, alleen maar minachting had voor de politici in Washington en de experts waar die naar luisteren.

Pas sinds een week zijn die twee, en een aantal mindere goden op de zender, als een blad aan een boom omgeslagen – iets waar de Washington Post een even leuke als woedendmakende video over samenstelde.

Maar Tucker Carlson zag het vanaf het begin anders. Ook in media waar Trump en Fox News regelmatig over de hekel worden gehaald, zoals de Washington Post en Vanity Fair, verschenen de afgelopen dagen over de opstelling van die ook vaak bekritiseerde presentator schoorvoetend waarderende verhalen. Want al in januari, toen de eerste berichten over de virusuitbraak in Wuhan in de media verschenen, waarschuwde hij dat het linke soep was. En hij bleef waarschuwen.

Volgens Carlson waren de media veel te veel bezig met het impeachmentproces tegen Trump, en daarna met de Democratische voorverkiezingen in Iowa, om aandacht te schenken aan het echt belangrijke nieuws uit China.

Datzelfde heeft in die tijd vermoedelijk gegolden voor Donald Trump. De Washington Post onthulde vrijdag dat de inlichtingendiensten in januari wel degelijk waarschuwden voor de komst van het virus, en dat die waarschuwingen steeds dringender werden. Maar op één algemeen geprezen actie na, het weren van reizigers uit China, reageerde de regering-Trump alsof het gevaar voor de VS beperkt was.

Toen eenmaal duidelijk werd dat er wel degelijk een flink aantal mensen in de VS besmet waren geraakt, was het nog steeds niet meteen alle hens aan dek. En dat valt niet los te zien van de geringschattende opinies van invloedrijke Fox-commentatoren, want Trump volgt hun uitzendingen nauwgezet. Hij geniet van de complimenten die hij er krijgt en ziet ze als graadmeters voor wat zijn trouwe aanhang denkt. Met name met Sean Hannity heeft hij een nauwe relatie. De Fox-presentator dient hem vaak informeel van advies.

Maar begin maart kreeg de president ook rechtstreeks advies van Tucker Carlson. Niet via het tv-scherm, maar direct, in zijn buitenhuis Mar-a-Lago in Florida. Het tekent de relatie tussen Trump en Fox News dat wanneer een prime-time presentator vraagt of hij de president mag spreken, dat meteen geregeld wordt. In dat gesprek vroeg Carlson dringend aandacht voor de risico’s die het virus opleverde voor de bevolking van de VS.

Dat leverde niet onmiddellijk een koerswijziging op – daarop moesten de Amerikanen nog een week wachten, tot 11 maart, toen Trump onverwacht het inreisverbod afkondigde voor iedereen die in een Schengen-land had verbleven, behalve Amerikaanse staatsburgers en mensen met een ‘green card’. Maar het een-op-een met de Fox-presentator heeft mogelijk geholpen. En hoewel Carlson de president niet graag bij naam bekritiseert – hij moet rekening houden met zijn kijkers – maakte hij duidelijk dat hij het zelf belachelijk vindt dat een journalist de president moet bijpraten en zelfs bijsturen over wereldnieuws.

Hij had het ook bijna niet gedaan, vertelde hij aan de Los Angeles Times. “Ik dacht: ik moet alles doen wat ik kan om te zorgen dat iedereen die invloed heeft op hoe dit uitpakt, het weet. Maar op het laatst krabbelde ik terug. Ik dacht dat het vervelend zou zijn voor Fox, die hadden geen toestemming gegeven. Ik heb een contract waarin staat dat ik dit soort dingen niet kan doen, en ik doe het ook nooit, ik dacht dat ik er problemen mee zou krijgen. Ik vertel dat mijn vrouw en die zegt: ‘Wat? Natuurlijk moet je dit doen, het is je plicht. Ze is episcopaals, er is voor haar niets zo belangrijk als plicht. Dus ze dwong me zo’n beetje.”

Interessant is ook, dat Carlson niet helemaal op zijn eentje de conclusie trok dat het virus gevaarlijk kon worden. “Op 3 februari vertelde een regeringsfunctionaris me dat dit een groot probleem was en dat een heleboel mensen zouden kunnen sterven. En die avond gingen we op de zender en zeiden: “Wow, dit is iets waar je je echt zorgen over moet maken.”

Wie die functionaris was, zullen we misschien ooit nog eens horen. Het kan iemand uit de medische hoek zijn geweest, van de CDC bijvoorbeeld, de Amerikaanse overheidsinstantie die over onderzoek en detectie van infectieziekten gaat. Maar het zou ook iemand kunnen zijn geweest uit de wereld van de inlichtingendiensten die de tip gaf. In de wetenschap dat wat de president naar verluidt niet doet tijdens het dagelijkse veiligheidsoverleg, hij wel doet tijdens de avonduitzendingen van Fox News: opletten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden