Verenigde Staten

Trump erkent nederlaag en is nu benard genoeg om een presidentiële toon aan te slaan

De Amerikaanse president Trump tijdens zijn videotoespraak van donderdagavond. Beeld VIA REUTERS
De Amerikaanse president Trump tijdens zijn videotoespraak van donderdagavond.Beeld VIA REUTERS

Opeens, en misschien wel voor het eerst, was Donald de spreekbuis van de meeste Amerikanen.

‘Net als de meeste Amerikanen ben ik woedend over het geweld, de wetteloosheid en de chaos’, zei de president in een video op Twitter over de aanval woensdagavond op het Capitool, de zetel van het Congres.

Dat was een hele ommezwaai ten opzichte van de video van een dag eerder. In een poging de geweldplegers te kalmeren had Trump gezegd dat hij hun pijn voelde over de vermeende diefstal van het presidentschap door de Democraten. En dat hij van hen hield.

Die video leverde hem een schorsing van zijn Twitter-account van twaalf uur op. En toen hij weer mocht twitteren, tapte hij uit een heel ander vaatje: “Tot de demonstranten die het Capitool binnendrongen: jullie hebben de zetel van de Amerikaanse democratie besmeurd. Tot degenen die geweld en vernieling hebben gepleegd: jullie vertegenwoordigen niet ons land. En tot degenen die de wet hebben overtreden: jullie zullen er voor boeten.”

Het waren woorden die elke president in die situatie gezegd zou kunnen hebben, en die serieus genomen zouden worden, als die niet de voorgeschiedenis had van Donald Trump.

‘Al mijn aandacht op een soepele overdracht’

Hij toonde zich bereid over de door hem verloren verkiezing heen te stappen, al kon hij niet nalaten nog even de overwinning op te eisen: “We hebben net een intense verkiezing doorgemaakt en de emoties liepen hoog op. Nu moeten de emoties afkoelen en de kalmte terugkeren. Mijn campagne heeft met inzet elke legale weg bewandeld om het verkiezingsresultaat te betwisten, mijn enige doel daarbij was de stemmen veilig te stellen. Daarmee verdedigde ik de Amerikaanse democratie.”

Trump pleitte voor hervormen van verkiezingswetten, om te voorkomen dat er ongeldige stemmen worden uitgebracht. “Maar nu heeft het Congres de resultaten bevestigd. Een nieuwe regering zal op 20 januari worden ingehuldigd. Al mijn aandacht zal nu gericht zijn op een soepele, ordelijke en naadloze overdracht van de macht. Dit moment roept om heling en verzoening.”

Het herinneren aan de coronapandemie en de ‘ontelbare doden’ die daardoor vielen (het waren er tot donderdag 365.024), een oproep om ‘de heilige banden te hernieuwen van liefde en loyaliteit die ons verbinden als één nationale familie’ en een ‘God zegene Amerika’ rondden zijn toespraak af.

Een waar Trump veel eer mee had ingelegd als hij hem in de eerste week van november had gehouden – mits hij tenminste ook nog Joe Biden expliciet had gefeliciteerd met zijn komende presidentschap.

Onverwacht maar verklaarbaar

Dat hij die toespraak toen niet hield, was niet verbazend. Trump kon of wilde niet geloven dat hij de verkiezingen had verloren. En in dat waandenkbeeld nam hij in de weken daarna met gemak miljoenen Amerikanen mee. Die hadden immers al twee keer op hem gestemd omdat ze totaal geen vertrouwen hadden in de elite van hun land en in de instituties die deze elite ook onder Trump nog in handen had.

Dat hij zo’n toespraak donderdagavond wel hield, is onverwacht, maar wel verklaarbaar. In tegenstelling tot zijn video tijdens de rellen woensdag, week de president nu niet af van zijn tekst. Die was geschreven in de gedragen stijl en de traditionele bewoordingen die Amerikaanse politici in zulke toespraken bezigen. Kennelijk is Trump door de gebeurtenissen rond het Capitool nu politiek zodanig in het nauw gedreven, dat hij het advies aanneemt van medewerkers die verstand hebben van politiek, en waar hij de afgelopen vier jaar nauwelijks naar luisterde.

Hij staat dan ook vrijwel alleen inmiddels. Na zijn minister van transport, Eline Chao, kondigde donderdagavond ook zijn minister van onderwijs, Betsy DeVos, haar vertrek aan. Zijn vice-president, Mike Pence, heeft geweigerd om tijdens de zitting van het Congres woensdagavond de verkiezingsuitslag om te buigen naar winst voor Trump en zal vermoedelijk nooit meer de kruiperige lofzangen op Trump houden die vier jaar lang het gemoed van de president opkikkerden.

Als Trump niet had ingebonden, was de uittocht uit de regering en uit het Witte Huis vermoedelijk niet meer te stoppen geweest.

En een keurige rede, met de impliciete belofte dat hij zich tijdens de nog resterende dagen van zijn presidentschap zal gedragen, was ook het enige wat Trump nog kon doen om de kans te verkleinen op een afzetting wegens psychisch disfunctioneren of een tweede impeachment en afzetting door het Congres.

Evengoed wisten de media in Trumps ‘presidentiële’ rede de nodige onwaarheden te ontdekken. Met als meest brutale zijn bewering, meteen in het begin, dat hij na de inval in het Capitool onmiddellijk de Nationale Garde en federale politiediensten had laten aanrukken om het gebouw te laten ontruimen. Dat gebeurde pas laat, en het was vicepresident Mike Pence die de opdracht gaf, niet Trump. Die zat in het Witte Huis ‘een soort van te genieten’ van het schouwspel, zo vertelden medewerkers aan Amerikaanse media.

Afzetting of impeachment

Van een snelle afzetting, door het inroepen door Mike Pence van het 25ste amendement, dat gaat over het buiten staat zijn van de president om zijn functie te vervullen, zal het vermoedelijk niet komen. Pence lijkt er niet voor te voelen. In dat geval, heeft voorzitter Nancy Pelosi van het Huis van Afgevaardigden laten weten, komt er alsnog een impeachment, een voorstel van het Huis aan de Senaat om de president af te zetten.

Dat kan snel gaan; de procedures van het Huis zijn soepel en een gewone meerderheid is voldoende. Daarna ligt het lot van Trump opnieuw, net als in februari vorig jaar, in handen van de Senaat. Als alle Democraten daar voor zijn afzetting stemmen, en 17 van de 50 Republikeinen, zodat er een twee derde meerderheid is, kan Trump zijn biezen pakken.

Maar de regels van de Senaat garanderen een wekenlang proces, dat dus zou voortduren tot na Bidens inauguratie op 20 januari.

Zal Trump dan geen enkel formeel politiek gevolg ondervinden van het ophitsen van zijn aanhang in de richting van het Capitool? Dat staat nog niet vast.

Een impeachment door het Huis van Afgevaardigden zou hem als president op een een unieke historische strafbank plaatsen: als enige in de Amerikaanse geschiedenis is hij dan twee keer impeached.

Bovendien zou de Senaat ook na 20 januari nog over die impeachment kunnen oordelen. Want de Grondwet maakt voor ‘ambtsmisdrijven en misdragingen’ niet alleen afzetting mogelijk als straf, maar ook een verbod om ooit nog een federaal ambt te vervullen.

Dat zou betekenen dat Trump verbannen wordt uit het het politieke leven van de VS. Hij zal niet kunnen meedoen met de presidentsverkiezingen van 2024, of daarop zinspelen. Het zou een enorme klap zijn voor zijn invloed op miljoenen Amerikanen, en voor de aandacht op televisie voor hem van tientallen, zo niet honderden miljoenen, in de VS en elders in de wereld. Een ergere straf is voor Donald Trump niet denkbaar.

Een dag na de bestorming van het Capitool in Washington, gingen anti-Trumpdemonstranten onder meer in New York de straat op om de pleiten voor afzetting (25ste amendement) of impeachment van president Trump. Beeld AFP
Een dag na de bestorming van het Capitool in Washington, gingen anti-Trumpdemonstranten onder meer in New York de straat op om de pleiten voor afzetting (25ste amendement) of impeachment van president Trump.Beeld AFP
null Beeld REUTERS
Beeld REUTERS
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden