AnalyseVerkiezingsnacht

Trump doet precies waar hij al mee schermde: hij claimt de overwinning voordat de stemmen geteld zijn

President Trump na zijn toespraak waarin hij de overwinning claimt. Beeld EPA
President Trump na zijn toespraak waarin hij de overwinning claimt.Beeld EPA

Stiekem hoopten de Democraten op een duidelijke overwinning. Het werd een vooralsnog onbesliste strijd. Maar president Trump deed precies waar veel Democraten al bang voor waren: hij claimde alvast de overwinning, en beschuldigde zijn tegenstanders van fraude.

Toch had Trump, toen hij rond half drie ‘s nachts lokale tijd zijn aanhangers toesprak, nog niet het benodigde aantal kiesmannen verzameld. Volgens de telling van de New York Times had Joe Biden 225 kiesmannen veroverd, en Donald Trump 213 kiesmannen. De kandidaten hebben er 270 nodig voor een meerderheid in het kiescollege, dat de president kiest.

Drie cruciale swing states in het midwesten en noordoosten lijken de doorslag te gaan geven: Wisconsin, Michigan en Pennsylvania. Trump ligt op kop in die staten, die hij in 2016 van de Democraten wist af te pakken. Maar het kan nog heel lang duren voor er daar een definitieve uitslag ligt, omdat de regels voor de verkiezing in die staten voorschrijven dat de poststemmen pas vanaf maandag of dinsdag geteld mochten worden. Vanwege de coronapandemie kwam er dit jaar een record aantal poststemmen binnen. En doordat Democraten vaker gebruik maken van poststemmen, kan de uitslag nog flink verschuiven.

Maar Trump stortte zijn land, na een onzekere nacht, nog wat verder in onzekerheid, met een toespraak waarin hij zonder enig bewijs claimde dat zijn tegenstanders gefraudeerd hadden. Zonder concreet te worden, maar met veel insinuerende taal, beweerde hij dat hij de drie staten had gewonnen, maar dat ‘ze’ dat niet toelaten. “Wat gebeurde er ineens met de verkiezing? Uitgesteld. Jullie weten wat er gebeurd is. Ze wisten dat ze niet konden winnen.”

Trump kondigde aan dat hij naar het Hooggerechtshof zou stappen om ‘het stemmen te stoppen’. Daarmee leek hij het tellen van de al uitgebrachte stemmen te bedoelen. “Dit is een bedrog van het Amerikaanse volk”, zei hij. “Dit is een schande voor ons land. We gingen deze verkiezing winnen. In feite hebben we deze verkiezing al gewonnen.”

Een president die eist dat hij tot winnaar wordt uitgeroepen voor alle stemmen geteld zijn, voor veel Amerikanen voelde het op dat moment alsof er een coup van bovenaf gepleegd werd. Ze kunnen een beetje houvast vinden in het feit dat de procedures voor het tellen van de stemmen in veel van de swing states afgelopen week nog door het Supreme Court bekrachtigd zijn.

Peilingen

Wat evengoed op basis van het nuchtere tellen van de stemmen de conclusie kan zijn: Trump deed het beter dan op basis van de peilingen voorzien was. Want wie na verkiezingsdag het slagveld overziet, moet concluderen: Biden en Trump lijken allebei de staten te veroveren die hun vooraf werden toegedicht, maar in de swing states is de strijd veel spannender geworden dan de Democraten hadden gehoopt.

De eerste meevaller voor Trump kwam uit Florida. Daar lag Biden licht voor in de peilingen, maar nadat de meeste stemmen geteld waren leek het er sterk op dat de staat ook in 2020 weer Republikeins rood kleurt; de meeste nieuwsorganisaties roepen de Republikeinen daar inmiddels tot winnaar uit, al houdt persbureau AP een slag om de arm. Voor Trump betekende dat dat hij in de race bleef: zonder Florida was het heel moeilijk om een pad naar de overwinning uit te tekenen.

Dat pad naar de overwinning loopt in ieder geval ook door de drie staten Wisconsin, Michigan en Pennsylvania, die tot 2016 als de ‘Blauwe Muur’ voor de Democraten tegen de Republikeinen golden. Dat Trump het in Florida veel beter deed dan in de peilingen, lijkt een landelijke trend. Maar het wil niet automatisch zeggen dat de zaak voor Biden al verloren is in die drie staten. De eerste analyses geven aan dat Trump dit jaar vooral stemmen won onder Latino's, dan dan met name onder kiezers met een Cubaanse achtergrond; daarvan zijn er veel in Florida, maar minder in Wisconsin, Michigan en Pennsylvania. Daar is de witte arbeidersklasse traditioneel sterk, die vier jaar geleden van de Democraten naar Trump overliep. Met Joe Biden hopen de Democraten een deel van die kiezers terug te winnen.

Het feit dat Latino-kiezers dit jaar minder overweldigend voor de Democraten kozen, lijkt Biden in een andere swing state, Arizona, niet gedeerd te hebben. In dat traditioneel Republikeinse bolwerk maakten de Democraten dit jaar een goede kans, en het lijkt erop dat ze die inderdaad verzilveren.

Maar Biden heeft meer swing states nodig. Tegenvallers voor de Democraten kwamen uit Ohio en Iowa, staten die een beetje vergelijkbaar zijn met de ‘blauwe muur’. Die gingen naar Trump. Dat was op basis van de peilingen wel een beetje verwacht, dus voor Biden was er nog geen man overboord, maar het maakt het belang van die drie staten des te groter.

Senaat en Huis

Het feit dat de race stukken spannender is dan de Democraten gehoopt hadden, maakt ook dat het nog maar zeer de vraag is of ze, zelfs als Biden uiteindelijk zou winnen, ook de meerderheid in de Senaat in de wacht zullen slepen. In de Senaat wordt een derde van de zetels dit jaar verkozen, en er stonden relatief veel spannende Republikeinse zetels op het spel. De Democraten hoopten dus dat ze er daar een paar van konden winnen. Tot nu toe is dat alleen in Colorado gelukt, maar in Alabama verloren de Democraten, zoals verwacht, hun zetel. Zonder een meerderheid in de Senaat is het voor een president heel moeilijk om er wetten doorheen te krijgen.

Het enige goede nieuws voor de Democraten kwam uit het Huis van Afgevaardigden. De Democratische voorzitter van het Huis, Nancy Pelosi, kon al vroeg op de avond een verklaring geven dat ze ‘blij was dat relatief vroeg duidelijk is dat we onze meerderheid behouden’. Al was er niemand die er echt aan getwijfeld had dat de Democraten dat zou lukken.

Joe Biden kwam vlak na middernacht ook met een verklaring. Hij had nog steeds moed in een goede afloop, vertelde hij zijn aanhangers bij zijn woning in Delaware. “We wisten dat het lang ging duren. Maar we voelen ons goed over waar we nu staan. Ik sta hier om jullie te vertellen dat we de verkiezingen gaan winnen!”

Trump claimt overwinning

President Trump richtte zich rond dezelfde tijd via Twitter tot de natie, met een tweet waarin hij alvast aankondigde: ‘Ik ga vanavond een verklaring afleggen. Een grote OVERWINNING!’. In een vervolgtweet herhaalde hij de beschuldiging die hij nu al maanden, zonder enige bewijsvoering, de wereld instuurt: dat de Democraten kiezersfraude plegen. “We staan ENORM voor, maar zij proberen het te STELEN’.

Dat laatste statement werd direct door Twitter gecensureerd, omdat het misleidende informatie over de verkiezingen bevat. Sociale-mediabedrijven waren daar vooraf heel erg op gespitst. Maar die factcheck kon niet verhullen dat de verkiezing uitliep op een scenario dat velen vooraf hadden gevreesd: een onduidelijke uitslag, waarbij de president prematuur de overwinning claimt.

Het betekent dat de komende weken chaotisch zullen worden: in ieder geval zullen de legers advocaten die beide partijen klaar hadden staan in stelling worden gebracht om allerlei disputen te beslechten over welke stemmen wel en niet geteld mogen worden. Veel Amerikanen hopen dat het bij juridisch wapengekletter blijft, maar dat winkels in veel grote steden hun etalages uit voorzorg hadden dichtgespijkerd, geeft aan dat niet iedereen daar gerust op is.

Lees ook het liveblog terug: zo ontvouwde zich de verkiezingsnacht.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden