Canada

Trudeaus gok op nieuwe verkiezingen kon best eens verkeerd uitpakken

De Conservative leider Erin O’Toole (links) en premier Justin Trudeau in een verkiezingsdebat. Beeld AP
De Conservative leider Erin O’Toole (links) en premier Justin Trudeau in een verkiezingsdebat.Beeld AP

Premier Justin Trudeau wilde zijn regering aan een meerderheid helpen door tussentijdse verkiezingen uit te schrijven. Maar die gok kan zich maandag ook tegen hem keren.

Huh, alweer verkiezingen? Het is immers nog geen twee jaar geleden dat Canada voor het laatst naar de stembus ging, en de politici toch echt voor vier jaar een mandaat kregen. Er is nu ook geen politieke crisis of acute noodsituatie die dringend een nieuw mandaat vergt.

Toch schreef premier Justin Trudeau vorige maand ineens verkiezingen uit. Als reden gaf hij op dat ‘Canadezen moeten kiezen hoe we het gevecht tegen Covid-19 beëindigen’. Een rechtvaardiging die in Canada met de nodige scepsis werd begroet. Opiniepeilingen laten immers zien dat de bevolking in ruime meerderheid achter zijn coronabeleid staat. Burgers die echt wat te kiezen willen hebben, zullen bovendien ook bij de andere grote partijen geen diametraal tegengestelde plannen voor de coronabestrijding aantreffen, hooguit wat smaakverschillen over de vraag hoe dwingend vaccinaties mogen worden voorgeschreven.

De echte reden voor de nieuwe verkiezingen, daar twijfelt in Canada niemand aan, was dat de centrum-linkse Liberal Party van Trudeau er vorige maand nogal florissant voor stond in de peilingen, en hij dacht die voorsprong te kunnen verzilveren. Twee jaar geleden waren de verkiezingen voor hem namelijk niet helemaal volgens plan gegaan. De Conservatieven haalden toen meer stemmen, en weliswaar bleef de Liberal Party met dank aan de grillen van het districtenstelsel de grootste in het parlement, de partij verloor ook haar absolute meerderheid. Die meerderheid wil Trudeau nu terug.

Gemopper

Al snel na het uitschrijven van de verkiezingen begon het gemopper. Bij politiek links, waar Jagmeet Singh, de leider van de sociaal-democratische New Democratic Party, het ‘egoïstisch’ noemde van Trudeau om een verkiezing uit te schrijven terwijl de pandemie nog niet voorbij is. Bij politiek rechts, waar Erin O’Toole, leider van de Conservatieven, Trudeau berispte om het feit dat hij de coronabestrijding met deze verkiezingen onnodig politiseert.

En ook bij Trudeaus eigen aanhang. Want in de peilingen begon Trudeau al snel te zakken, tot het punt dat O’Toole hem voorbijgestreefd was. Inmiddels staan de twee weer gelijk. Landelijke peilingen zeggen overigens niet zo heel veel in Canada, waar een paar cruciale districten de doorslag kunnen geven. Maar dat het maandag spannender is dan Trudeau een maand geleden dacht dat het zou worden, dat is duidelijk.

De opmars van O’Toole is interessant, omdat hij juist naar het midden stuurt om Trudeau zetels af te pakken. Terwijl in de meeste westerse democratieën de conservatieve partijen hun oren laten hangen naar populistisch-rechts, is daar in het overwegend progressieve Canada niet zo veel te halen. Vorig jaar won O’Toole de interne verkiezingen in zijn partij nog door zich als een degelijke rechtse conservatief op te stellen. Maar sinds hij lijsttrekker is, presenteert hij zich als een moderne, invoelende conservatief, die pal voor het recht op abortus staat, en die zich voorstander toont van een belasting op CO2. “Wij zijn niet meer de conservatieve partij van je vader”, lonkte O’Toole afgelopen week in een toespraak naar jongere kiezers, die ideologisch misschien dichter bij de Liberal Party staan, maar die Justin Trudeau beu zijn.

Politieke spelletjes

Want dat is de andere verklaring voor O’Tooles opmars. Justin Trudeau geldt internationaal misschien nog als een charismatische verschijning, maar in eigen land heeft hij van alle lijsttrekkers de laagste populariteitscijfers. Dat zijn partij het nog altijd goed doet in de peilingen, lijkt eerder aan zijn beleid dan aan zijn persoon te liggen. Een derde de kiezers van de Liberal Party geeft de persoon van de lijsttrekker op als reden om misschien toch nog van stem te wisselen. Trudeau geldt in zijn eigen land inmiddels als het type politicus dat anderen op hoge toon de les leest, maar zelf net zo goed meedoet met allerlei politieke spelletjes.

O’Toole weet dat sentiment handig te verwoorden, door het karakter van de premier tot inzet te maken van de verkiezingen. “Iedere Canadees heeft in het echte leven wel eens te maken gehad met een Justin Trudeau”, sprak hij. “Iemand die bevoorrecht is, en overal recht op denkt te hebben, maar die altijd aan zichzelf denkt. Zoals hij ook aan zichzelf dacht toen hij deze dure en onnodige verkiezingen uitschreef.”

En dus staat voor Trudeau vandaag niet alleen zijn premierschap op het spel, maar ook zijn politieke toekomst. Ook in zijn eigen partij zijn ze niet meer zo blij met hem. “Hij is wat de Liberals nu hebben, dus blijven ze achter hem staan”, aldus hoogleraar Canadese geschiedenis Robert Bothwell in een interview met persbureau AP. “Maar als hij verliest, is hij gezien.” En ook als hij wint, kan het deze keer maar beter een echte meerderheid worden. Als het resultaat van deze ongebruikelijke exercitie opnieuw een minderheidsregering is, dan ‘worden de messen geslepen’, voorspelt Bothwell.

Een rechtse premier voor een links land?

Er bestaat een mogelijkheid dat de Conservatieven vandaag een parlementaire meerderheid behalen, in een land waar ongeveer zestig procent van de bevolking op linkse partijen stemt. Dat komt door het ‘first past the post’-systeem, dat Canada gebruikt. Om een district en daarmee een zetel te winnen hoef je geen meerderheid te halen; je hoeft alleen maar de grootste te worden. Zo kan een rechtse partij in theorie met dertig procent van de stemmen een district winnen, als de rest van de stem verdeeld wordt onder concurrerende linkse partijen. In de praktijk betekent het dat veel kiezers op het laatste moment een strategische keuze maken, gebaseerd op de verwachte uitkomst van hun district. En dat het voorspellen van verkiezingsuitslagen in Canada heel lastig is.

Justin Trudeau beloofde ooit om het Canadese kiessysteem te hervormen in de richting van een meer evenredig stelsel. Hij zou daar zeker steun voor vinden bij de kleinere, eveneens centrumlinkse, New Democratic Party. Maar die belofte is Trudeau nooit nagekomen. Kennelijk lonkte het perspectief van een absolute meerderheid met minder dan de helft van de stemmen toch te veel. Maar het niet nakomen van die belofte kan hem ook duur komen te staan, als linkse partijen de verkiezingen van elkaar verliezen, en de Conservatieven er met de buit vandoor gaan.

Lees ook:

Hoe Canada politieke rockster Trudeau beu raakte

Voor een zelfbenoemde vertegenwoordiger van een nieuwe politiek was het extra schadelijk dat hij uiteindelijk toch terugschrok voor de invoering van een nieuw kiesstelsel. Voor de premier die klimaatverandering serieus ging nemen was het extra schadelijk dat hij toch de plannen voor een omstreden oliepijpleiding doorzette.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden