Een betoger in Atlanta omringd door traangas, tijdens protesten naar aanleiding van de dood van George Floyd.

Oproerbestrijding

Traangas: verboden in de oorlog, maar steeds kwistiger ingezet door de politie

Een betoger in Atlanta omringd door traangas, tijdens protesten naar aanleiding van de dood van George Floyd.Beeld AP

Zware inzet van traangas is een internationale trend, die zeker tijdens een pandemie risicovol is. Sommige Amerikaanse steden verbieden het nu.

Direct na het incident was Danielle Outlaw, de hoofdcommissaris van de politie van Philadelphia, nog onvermurwbaar. “Onze inzet van traangas was een veilige manier om een instabiele en gevaarlijke situatie te de-escaleren”.  De demonstranten dachten daar anders over. Hun optocht was vreedzaam geweest, toch werden ze van twee kanten ingesloten, en vervolgens bestookt met traangas, op een plek waarvandaan ze niet konden ontsnappen. 

Talloze malen zette de Amerikaanse politie de afgelopen maand traangas in tegen Black Lives Matters-demonstranten, in situaties die volgens experts het gebruik ervan absoluut niet rechtvaardigen. De inzet van traangas geldt onder het internationale Verdrag Chemische Wapens uit 1993 als een vorm van chemische oorlogsvoering, en is op het slagveld dus verboden. Maar het verdrag maakt een uitzondering voor de politie, die in sommige situaties ‘oproerbestrijdingsmiddelen’ mag gebruiken.

Het klassieke argument is dat de politie dankzij traangas niet naar echte wapens hoeft te grijpen. Ook Patrick Wilcken, die bij Amnesty International aan een campagne tegen het misbruik van traangas werkt, gelooft dat de inzet legitiem kan zijn. “Dan moet je denken aan situaties waarin grootschalig geweld de levens van mensen in gevaar brengt, bijvoorbeeld rellende hooligans, en de politie maar één optie overheeft: uiteendrijven.” 

Langdurige trend van steeds meer gemilitariseerde politie 

Maar dat is niet hoe traangas ‘in een overgrote meerderheid van de gevallen’ ingezet wordt, zegt Wilcken. “Wat we in de VS zien is dat vreedzame demonstraties zonder geldige reden met traangas worden opgebroken. Zelfs wanneer demonstranten expliciet niet-gewelddadige protestacties, zoals knielen, ondernemen, wordt er gereageerd met rubberen kogels en traangas”.

In de VS past de kwistige inzet van traangas volgens Wilcken in een langdurige trend waarbij de politie steeds verder gemilitariseerd is geraakt. Daarnaast ziet hij een internationale trend, al is die moeilijk in getallen te vangen, omdat traangas veelal wordt geproduceerd door kleine bedrijven die zich aan toezicht onttrekken. 

“Bijna alle politiemachten ter wereld beschikken nu over traangas – vroeger waren dat alleen de rijkere landen. We zien ook een toename van hoeveel traangas er afgevuurd wordt. Bijvoorbeeld in Hongkong, of eerder bij de protesten in Istanbul, toen honderden tot wel duizend bussen per dag werden afgeschoten. We zien ook technologische ontwikkelingen, zoals lanceerinstallaties die salvo's traangas kunnen afvuren, die zijn de afgelopen tijd in Beiroet en de Palestijnse gebieden ingezet.”

Vatbaarder voor een virale infectie

Over de schade aan de gezondheid door traangas is nog heel veel niet bekend – de chemische samenstelling kan variëren, en daar is vaak geen openheid over, wat onderzoek bemoeilijkt. Wat wel bekend is, is dat het afvuren van bussen recht in mensenmenigtes regelmatig tot verwondingen of zelfs de dood leidt. 

En waar artsen de afgelopen tijd voor waarschuwen, onlangs nog in een artikel in medisch tijdschrift The Lancet, is dat je het midden in een coronaviruspandemie helemaal niet moet gebruiken. “Er zijn studies waaruit zou blijken dat ook minieme schade het ademhalingssysteem vatbaarder maakt voor een virale infectie”, zegt Wilcken. “En het is gewoon gezond verstand dat je een groep mensen nu niet aan het hoesten wil maken.” 

Steden gaan over tot tijdelijk verbod

Die boodschap lijkt in de Verenigde Staten langzaam aan te komen. Onlangs diende de progressieve afgevaardigde Alexandria Ocasio-Cortez een wet in die het gebruik van traangas helemaal verbiedt. Die zal het voorlopig niet halen, maar ook op lokaal niveau schuift er veel. Berkeley verbood traangas onlangs definitief; veel andere steden gaan over tot een tijdelijk verbod. 

Zo ook Philadelphia, waar politiecommissaris Outlaw eind juni schrok toen ze een reconstructie van de New York Times onder ogen kreeg, die aantoonde hoe de demonstranten als ratten in de val zaten. Ze kondigde een moratorium af, en bekende hoe ze zich na het bekijken van de filmpjes voelde: “Extreem verontrust, en eerlijk gezegd misselijker dan ik kan beschrijven”.

Lees ook:

Het nieuwe jaar begint in Hongkong met traangas

De politie in Hongkong heeft in de eerste minuten van 2020 alweer traangas afgevuurd. Dat gebeurde toen groepjes betogers in de wijk Mong Kok barricades in brand staken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden