Comfort Ero: ‘Het Zuiden zegt: jullie willen steun voor sancties, maar de nadelen zijn voor ons’.

InterviewICG-topvrouw Comfort Ero

Topvrouw denktank ICG: ‘Het Westen moet erkennen dat sommige relaties beschadigd zijn’

Comfort Ero: ‘Het Zuiden zegt: jullie willen steun voor sancties, maar de nadelen zijn voor ons’.Beeld MSC/Silz

De Brits-Nigeriaanse Comfort Ero staat sinds kort aan het hoofd van denktank ICG, die tot doel heeft om oorlogen te voorkomen. ‘Het is mijn werk om jouw kant van het verhaal te begrijpen.’

Redactie Trouw

In de vaak wat grijze wereld van de internationale ­betrekkingen, waar mannen in pak de boventoon voeren, is Comfort Ero een opvallende verschijning. De Brits-Nigeriaanse leidt de denktank International Crisis Group (ICG) sinds eind vorig jaar. Bedachtzaam verwoordt ze haar visie op de hectische internationale ontwikkelingen na de Russische inval in Oekraïne.

De 110 medewerkers van ICG, dat in 1995 is opgericht na de oorlogen in Somalië, Rwanda en Bosnië, schrijven rapporten en brengen adviezen uit aan overheden en ­organisaties. In tegenstelling tot sommige denktanks die alleen neutrale analyses opstellen, heeft ICG een ambitieus doel: het helpen voorkomen van oorlogen, die volgens de organisatie ‘niet onvermijdelijk zijn, maar door mensen gemaakte rampen’.

Kort nadat u begon als voorzitter, viel Rusland Oekraïne binnen. Wat betekende dit voor uw werk?

“Het gebeurde precies twee maanden nadat ik was aangetreden, dus als ik al wakker geschud moest worden dan wist ik nu wel dat ik echt aan het roer stond. We waarschuwden al eerder dat je de Russische troepen-­opbouw niet moest afdoen als bluf, en dat de internationale gemeenschap Poetins woorden serieus moest ­nemen. Toch was het een schok en een bevestiging hoe belangrijk ICG is en hoe onzeker de wereld is waar wij ons mee bezighouden.

“Sindsdien is het een achtbaan geweest. Ik heb eerder het Afrika-programma geleid, we maakten analyses van de situatie in Afghanistan en de chaos rond de Amerikaanse terugtrekking daar, en van de zeer verontrustende burgeroorlogen in Ethiopië en Jemen. Dat waren ­grote kwesties, maar deze invasie was een seismische schok die de wereldorde op zijn kop zet en andere onderwerpen overschaduwt.”

Is dat overschaduwen terecht? Of bestaat het gevaar dat we nu onvoldoende letten op andere belangrijke oorlogen?

“De ICG volgt alle conflicten, ze zijn allemaal belangrijk. Maar Oekraïne is niet alleen een Europees probleem, ik ben ervan overtuigd dat het de grootste bedreiging van de wereldorde is en de grootste schending van de soevereiniteit van een land sinds de Irakoorlog. ­Omdat de nucleaire macht Rusland tegenover de bondgenoten van Oekraïne staat, met name de Navo waarvan lidstaten ook kernwapens hebben, is dit een zeer gevaarlijk moment.

“Tegelijkertijd zien we dat andere conflicten weg­glijden uit de internationale aandacht. Een aantal conflicten is slachtoffer van de aandacht voor Oekraïne.”

Comfort Ero (1969) is ­geboren in Londen, waar haar ­Nigeriaanse ouders studeerden. Na de Biafra-­oorlog keerden zij terug. Ero ging in Nigeria naar school, studeerde

in Engeland en ­promoveerde aan de London School of Econo­mics. Ze werkte bij denktanks, aan King’s College in Londen en voor de Verenigde Naties in Liberia. Bij de denktank ­International Crisis Group leidde ze het Afrikaprogramma, voor ze daar in december 2021 voorzitter en CEO werd.

Denkt u dan aan de burgeroorlogen in Ethiopië en Jemen?

“Het is niet of-of. We moeten ons blijven richten op verschillende conflicten tegelijk. Dat is altijd een uit­daging en nu des te meer, omdat de VN-Veiligheidsraad zo gepolariseerd en disfunctioneel is. Rusland heeft een veto en zorgt voor een patstelling. We moeten ons erop voorbereiden dat de Veiligheidsraad nog minder effectief wordt.

“Een slachtoffer van dat disfunctioneren is de humanitaire toegang tot Syrië. De Veiligheidsraad kan daar zijn steun aan geven, maar Rusland speelt een belangrijke rol in het Syrische conflict en zonder Russische ­medewerking is hulpverlening daar heel moeilijk. Dat geldt ook voor andere kwesties waarbij Rusland betrokken is, zoals in Libië, de Sahel en de Centraal-Afrikaanse Republiek. Die kunnen een worsteling opleveren in de Veiligheidsraad, want Rusland accepteert geen kritiek.

“En dan is er nog het vergeten conflict in Myanmar. Het regime daar heeft zich ontpopt tot een van Ruslands minst kritische bondgenoten. We weten dat Rusland vrienden nodig heeft en het leger van Myanmar is op zoek naar bondgenoten, dat is een risico.”

Autocratische regimes, zoals Rusland en Myanmar, vinden elkaar in hun weerstand tegen democratisering. En autocratisch China breidt zijn invloed uit in Azië en Afrika. Is dat conflict tussen autocratie en democratie een van de zorgelijke trends waar u over sprak?

“Deze tegenstelling bestond al, die is niet nieuw. Het gaat om concurrerende ideologieën, visies op de wereldorde. Een van de tragedies van deze oorlog is dat de ­wereld bepaald niet verenigd is tegen de Russische agressie. Onder de landen die neutraal blijven, zijn ook democratieën. Er zijn traditionele bondgenoten van de Verenigde Staten die zich niet hebben uitgesproken ­tegen de Russische agressie. Daar moet het Westen zich zorgen over maken.

Comfort Ero: ‘We moeten ons erop voorbereiden dat de Veiligheidsraad nog minder effectief wordt’. Beeld
Comfort Ero: ‘We moeten ons erop voorbereiden dat de Veiligheidsraad nog minder effectief wordt’.Beeld

“In dat kamp zitten onder meer Zuid-Afrika en Kenia. De Keniaanse vertegenwoordiger bij de VN had eerder een indrukwekkend verhaal in de Veiligheidsraad over soevereiniteit, maar zijn regering probeert nu buiten het conflict te blijven. Zij spreekt zich uit voor dialoog en ­tegen sancties. Het is een mix: landen als Kenia en Zuid­Afrika stellen westerse hypocrisie aan de orde, maar erkennen ook de vreselijke situatie waar Oekraïne in verkeert. Sommigen zien dat als slapheid tegenover Rusland, maar je moet begrijpen wat er speelt in landen die zich afzijdig houden. Het ANC, de regeringspartij in Zuid-Afrika, kreeg tijdens de apartheid jarenlang steun van de Sovjet-Unie. Haar houding is gebaseerd op het verleden, op de strijd tegen kolonialisme en racisme.

“Er is in die landen veel kritiek op het Westen, omdat het met twee maten meet. Kijk naar de beloofde eerlijke verdeling van coronavaccins, daar is niks van terecht­gekomen. Net zomin als van aanpassingen vanwege klimaatverandering, die rijke landen zouden financieren. Het is tijd dat het Westen erkent dat sommige ­relaties in de afgelopen twintig jaar beschadigd zijn.”

In uw werk ontmoet u vast veel mensen zoals ik: witte mannen van een zekere leeftijd. U hebt een ander profiel, bepaalt dat hoe u naar de wereld kijkt?

“Ja, en het geeft me ook een grotere verantwoordelijkheid. Als mensen naar mij luisteren, verwachten ze dat ik meer kennis en begrip heb van de positie van landen in Afrika, in het Zuiden, dat ik het debat zal ­nuanceren. Wat ik probeer te doen is vragen om voorzichtigheid, om sommige standpunten niet van de hand te wijzen, maar betrokkenheid te tonen, met begrip voor historische grieven en actuele zorgen. Zoals het niet meedoen aan sancties tegen Rusland, die grote gevolgen hebben voor de voedselvoorziening.

“Als je goed luistert, hoor je veel landen in het Zuiden zeggen: jullie vragen veel van ons, zonder te erkennen dat de grootste gevolgen van de invasie in Oekraïne voor ons zijn. Jullie maken je niet druk om de economische nadelen voor ons als het gaat om voedsel, grondstoffen en energie.

“Sommige westerse leiders zeggen: we willen meer verontwaardiging horen uit het Midden-Oosten en Afrika, maar ze vergeten in welke zorgelijke situatie landen daar zitten. Onze boodschap is: als je de internationale gemeenschap mee wilt krijgen, moet je betrokkenheid tonen. Het kost tijd om die solidariteit met landen in het Zuiden te ontwikkelen.

“Er is ook terechte woede bij die kritische landen. Vergelijk het welkom dat Oekraïense vluchtelingen ­kregen in Europa met hoe Afghanen en Syriërs zijn ­ontvangen. Kijk naar de oneerlijke distributie van het coronavaccin. Dan is het gevoel: nu wil het Westen ­ineens onze hulp.

“Het is triest dat een land dat zo lijdt onder agressie, niet over de hele wereld steun krijgt. Maar de reden daarvoor ligt niet per se bij Oekraïne, dit ligt bij zijn banden met de Navo en de Europese Unie. Daarom moeten westerse landen eens goed naar zichzelf ­kijken, naar hun opstelling in het verleden.”

Hoe belangrijk is uw Nigeriaanse achtergrond in uw werk?

“Ik heb een voet in Londen, een voet in Europa en een in Nigeria, (lachend:) drie voeten in totaal dus. De afgelopen twintig jaar heb ik vooral in het buitenland gewerkt, vaak in Afrika, in landen die verscheurd werden door burgeroorlog. Ik ben opgegroeid in Nigeria en ik zie veel verschillende kanten, dat maakt mijn werk complex, maar ook interessant.

“Het maakt het niet makkelijker om een oplossing te vinden, maar het helpt wel bij mijn werk: ik zie de dilemma’s en hoe ze botsen. Het is mijn werk om ook jouw kant van het verhaal te begrijpen en een uitweg te vinden. De kosten van passief blijven, wat het Westen lang heeft gedaan tegenover Rusland, zijn groot. Dan krijg je situaties zoals in Oekraïne.

“Als je onze rapporten leest, zul je zien dat we de hele caleidoscoop aan visies meenemen: die van de hoofdrolspelers, van degenen die hen steunen, die proberen hen te beïnvloeden of te ondermijnen. Al die visies proberen we zorgvuldig te verweven tot een oplossing.”

Welke rol speelt China? Het land lijkt zich op de vlakte te houden in de Oekraïne-oorlog.

“China houdt niet van chaos en rommelige situaties. Het ziet dat de VS niet langer de enige supermacht zijn, maar het is niet in de positie om die rol over te nemen. De Chinezen zien chaos, complexiteit, een multipolaire wereld (waarin geen enkel land dominant is, red.) en ze zien dat de gevestigde internationale organisaties hier geen antwoord op hebben. Dit is zenuwslopend voor ze.”

Comort Ero: ‘Hoe langer de oorlog voortduurt, hoe hoger de kosten voor de Europese economie en hoe meer die eensgezindheid onder druk komt te staan’. Beeld
Comort Ero: ‘Hoe langer de oorlog voortduurt, hoe hoger de kosten voor de Europese economie en hoe meer die eensgezindheid onder druk komt te staan’.Beeld

Ziet u een verband tussen Oekraïne en Taiwan, zal China nu makkelijker overgaan tot een invasie om dat eiland in te lijven?

“China houdt er niet van als zijn soevereiniteit in het geding is en dus houdt het Taiwan scherp in de gaten. (Peking beschouwt het eiland voor de kust als een ­opstandige provincie die weer onder zijn gezag moet ­komen, red.) We moeten ons best doen een oorlog in Taiwan te voorkomen. Want let op, Taiwan is het ­belangrijkste twistpunt tussen de VS en China.

“Het zegt wel wat dat China zich in de Veiligheidsraad van stemming heeft onthouden over de oorlog in Oekraïne. Het probeert een evenwicht te bewaren, daarom heeft het zich niet in hetzelfde kamp geplaatst als Syrië en Eritrea. China is geduldig, het kijkt naar de lange termijn, houdt zijn kerndoelen voor ogen en vermijdt risico’s. Heel anders dan Rusland, maar wel in lijn met de andere Brics-landen: Brazilië, India en Zuid-Afrika.”

Van die groep van opkomende landen hebben we lang niks van gehoord. Hoe staat het met de Brics?

“China, India en Zuid-Afrika hebben zich onthouden in de VN. Brazilië steunde de sancties tegen Rusland wel, ook al probeert president Bolsonaro een band met Rusland op te bouwen. India zit in een dilemma, dat wil zich graag presenteren als de grootste democratie ter wereld en heeft zijn banden met de VS sterk verbeterd. Toch heeft het zich onthouden. India’s grootste angst is China, daarom schurkt het tegen Rusland aan.”

Hoe ziet u de Europese rol op het wereldtoneel de komende jaren?

“De Europeanen zijn nerveus, want let op, Donald Trump is nog niet uit beeld. Met hem als president waren de VS niet de betrouwbare partner die Europa kende. De polarisatie en het disfunctioneren in Washington maken het voor de bondgenoten moeilijk om te vertrouwen op de VS. En de invasie in Oekraïne maakt een terugkeer van Trump, of een politicus zoals hij, nog griezeliger. Heeft Europa een goed antwoord? Macron wil een robuuste Europese Unie en het is indrukwekkend hoe eensgezind de lidstaten hebben opgetreden. Maar hoe langer de oorlog voortduurt, hoe hoger de kosten voor de Europese economie en hoe meer die eensgezindheid onder druk komt te staan.”

Lees ook:

De nieuwe wereldorde dwingt Amerika te kiezen: is China of Rusland de grote vijand?

De Verenigde Staten richtten zich de afgelopen jaren meer op Oost-Azië dan op Europa. Blijkt dat nu, na de Russische inval in Oekraïne, een vergissing geweest te zijn?

‘China pakt ons gewoon in’

Er is een nieuwe wereldorde op komst met China als dominante supermacht, betoogt Rob de Wijk in zijn nieuwe boek. Het Westen maakt nog een kansje, als het zich verenigt en er een echte strategie tegenover zet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden