Interview Tsering Jampa

‘Tibet is een groot politiekamp, overal hangen camera’s met gezichtsherkenning’

Tibetaanse boeddhisten dragen een Thangka, een enorme schildering op doek. Beeld REUTERS

Nederland moet de Chinese onderdrukking van de Tibetanen aankaarten in Peking, zegt Tsering Jampa. Maandag doet zij haar verhaal voor de Tweede Kamer.

De protesten in Hongkong en de situatie van de Oeigoeren in de Chinese provincie Xinjiang krijgen veel aandacht in de internationale media. Maar als het gaat om Tibet, ook een deel van China waar de bevolking zich verzet tegen de macht van Peking, blijft het stil. Tsering Jampa, directeur van International Campaign for Tibet (ICT), zoekt naar een verklaring.

“Een van de problemen is dat het heel moeilijk is om informatie te ­halen uit Tibet. Bovendien ligt de kwestie heel gevoelig in China. Organisaties als Human Rights Watch publiceren wel regelmatig, maar dat wordt zelden opgepakt door de media.” Hoe dat komt? “Ik denk dat in het Westen het belang van de handel met China meespeelt.”

Jampa vreest dat dit ook geldt voor Nederland, zeker sinds de China-strategie van het kabinet uitkwam in mei dit jaar. “Daar staat helemaal niets in over Tibet! Geen woord, Tibet bestaat blijkbaar niet meer. Niet eens als voorbeeld van een mensenrechtenkwestie. Ik ben geschokt, wat voor signaal geef je zo aan Peking?”

Handel

Niet dat Jampa pleit voor het verbreken van de betrekkingen, ook niet voor een boycot. “Natuurlijk is handel belangrijk, daar hebben we ook geen bezwaar tegen. Maar we vragen wel aandacht voor mensenrechten. Dat is toch waar we in Nederland in geloven? Ik ben sprakeloos over de opstelling van de regering, ik ben zó teleurgesteld.”

Die teleurstelling kan de geboren Tibetaanse aan de Tweede Kamer laten zien, als ze daar maandag haar verhaal doet. De commissie voor buitenlandse zaken heeft haar uitgenodigd in de aanloop naar een debat over de China-strategie, die inmiddels is omgedoopt in China-nota, op 30 september.

“We vragen drie dingen aan de Nederlandse politiek: Tibet moet weer op de agenda staan in gesprekken met China, Den Haag moet Peking vragen de dialoog weer op te pakken en de Tweede Kamer moet zelf gaan kijken in Tibet. Ja, dat is moeilijk, maar het kan wel. Vorig jaar zijn er nog Amerikaanse diplomaten geweest.”

Dalai Lama

De dialoog waar ze naar verwijst werd tussen 2002 en 2010 gevoerd door vertegenwoordigers van Peking en van de dalai lama, de religieuze en spirituele Tibetaanse leider die is gevlucht.

Wat kan Jampa de commissie vertellen over Tibet? “De situatie is zeer gespannen. China oefent een totalitair regime uit over de 6 miljoen Tibetanen. Het is een bezetting, de Chinezen kijken neer op de Tibetaanse cultuur en religie.” Het Chinese beleid komt neer op ‘culturele genocide’, zegt Jampa. Dat is zo sinds een opstand in 2008 en nog sterker sinds het aantreden van de beruchte partijsecretaris Chen Quanguo in 2011. “Tibetanen kunnen zich niet vrij bewegen, overal hangen camera’s met gezichtsherkenning en in de stad is er om de twee- tot vijfhonderd meter een politiepost.”

Lessen in het Mandarijn

Dit systeem is in Tibet opgezet en later overgeplaatst naar Xinjiang, waar Chen Quanguo nu partijsecretaris is. “Nee, kampen van de omvang van die in Xinjiang hebben we in Tibet niet. Maar in feite is het hele gebied een groot politiekamp.”

Hoe ziet de onderdrukking van de Tibetaanse cultuur eruit? “Monniken en nonnen moeten de socialistische ideologie bestuderen, ze hebben weinig tijd voor religieuze studie. Kinderen mogen niet bij religieuze ceremonies aanwezig zijn en ze moeten op school president Xi Jinping en de voormalige leider Mao Zedong vereren. Hun foto’s hangen aan de muur, die van de dalai lama is verboden. Vanaf de middelbare school zijn alle lessen in het Mandarijn.”

Disneyland

Ondertussen is Tibet een belangrijke reisbestemming geworden. “Er komen ieder jaar 2 miljoen Chinese toeristen”, zegt Jampa. “Tibet wordt een Disneyland voor Chinezen, met de lokale bevolking als figuranten.” Westerse reizigers kunnen er alleen onder strikte begeleiding heen reizen. Jampa zou willen dat er meer kwamen, net als vroeger. “Wij vinden het belangrijk dat Tibet opener wordt.”

Verwacht zij dat de Tibetanen ooit in opstand komen tegen China? “Massademonstraties zoals in Hongkong zijn onmogelijk. Sommige mensen protesteren in hun eentje voor de vrijheid in Tibet en voor de terugkeer van de dalai lama. Zij worden direct in de gevangenis gegooid. Ook zijn er mensen die zichzelf verbranden, uit wanhoop en als opoffering. Sinds 2009 hebben 155 mensen dat gedaan.”

Panchen lama

Toch kan een opstand ineens uitbreken, denkt Jampa, als de dalai lama overlijdt. “Hij is nu 84. Na zijn overlijden reïncarneert hij en dat is ook voor China heel belangrijk. Zij willen de controle houden en ze komen dan zeker met een eigen opvolger. Dat hebben ze ook gedaan met de panchen lama (de op een na hoogste vertegenwoordiger van het Tibetaanse boeddhisme, red.).

“Als de dalai lama sterft in ballingschap, breekt er een opstand uit in Tibet, dat is wel zeker. Ook voor jongeren is hij nog altijd belangrijk. Hij pleit voor een dialoog tussen de religies, hij is niet dogmatisch.” Miljoenen Chinezen zijn volgens Jampa bekeerd tot het Tibetaanse boeddhisme. “Ze zijn teleurgesteld door het materialisme in China.”

Van Tibet naar india en Amsterdam

Tsering Jampa vluchtte op vijfjarige leeftijd met haar ouders uit Tibet, over de Himalaya naar India, waar ze opgroeide en onderwijs kreeg. In 1983 emigreerde Jampa naar Nederland. Daar werd ze directeur van de Europese afdeling van de International Campaign for Tibet (ICT), die in Amsterdam is gevestigd. De Amerikaanse fimster Richard Gere is erevoorzitter van de ICT. De organisatie draait op geld van leden en krijgt geen subsidie.

Lees ook: 

Omir Bekali zat in een strafkamp omdat hij Oeigoers is: ‘China wil ons vernietigen’

China schendt volgens de Verenigde Naties de mensenrechten op grote schaal in de westelijke provincie Xinjiang. Omir Bekali is een van de weinigen die lang in de beruchte kampen voor Oeigoeren heeft gezeten en het kan navertellen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden