Op een testlocatie in het township Diepsloot, waar inwoners op het coronavirus worden getest, krijgen mensen desinfecterende spray op hun handen gespoten. Veel inwoners willen niet worden getest.

ReportageJohannesburg

Testen, testen, testen op corona? Voor de Zuid-Afrikaanse townships hoeft het niet zo nodig

Op een testlocatie in het township Diepsloot, waar inwoners op het coronavirus worden getest, krijgen mensen desinfecterende spray op hun handen gespoten. Veel inwoners willen niet worden getest.Beeld AP

‘Testen, testen, testen’ is het devies bij coronabestrijding. Maar een fors aantal mensen in Zuid-Afrikaanse townships is huiverig. Een gevolg van angst, nepnieuws en de apartheidsgeschiedenis.

Destiny Ezeani (44) ziet niet in waarom hij zich op corona zou moeten laten testen. Hij zit langs de kant van de weg op een stoel, tegenover zijn vanwege de lockdown gesloten winkeltje in township Diepsloot bij Johannesburg. “Ik voel me gezond”, legt hij uit. “Ik hoefde heel mijn leven nog nooit naar een ziekenhuis. Waarom zou ik mij dan nu opeens op Covid-19 moeten laten testen?”

Hij is niet de enige die er zo over denkt in de Zuid-Afrikaanse townships. Voor de ingangen van de klinieken in Diepsloot – een plek met 350.000 inwoners – stonden eerder op de ochtend weliswaar lange rijen, maar niemand die aangaf te komen voor een coronatest. “We hebben nog nooit iemand zien doodgaan aan corona”, legt Ezeani uit. “Op tv zien we beelden uit Italië en uit de Verenigde Staten. Daar lijkt het virus inderdaad een probleem, maar hier toch niet?”

In gedwongen isolatie

Elke dag gaan 28.000 screeningswerkers in Zuid-Afrika de deuren langs om mensen met symptomen van corona op te sporen en door te verwijzen naar klinieken voor een test. “Maar uit onze gegevens in township Soweto blijkt dat zelfs van die symptomatische mensen ruwweg 30 procent weigert zich te laten testen”, zei professor Shabir Madhi van de Witwatersrand Universiteit in Johannesburg eerder deze maand. Hij is expert op het gebied van epidemiologie en vaccinaties. De weifeling komt volgens hem doordat mensen vrezen dat zij, indien zij positief blijken, in gedwongen isolatie zullen worden geplaatst.

Daniel Mapola (41), die naast Ezea­ni is komen zitten, bevestigt dat. Ook hij woont in Diepsloot en zette daar enkele jaren geleden een lokale nieuwssite op. “Maar mensen geloven ook gewoon dat wie zwart is het virus niet kan oplopen”, zegt hij. “En dat de corona-uitbraak een opzetje is van corrupte politici om geld te verdienen. Ze horen op televisie over steunpakketten van vele miljarden, maar zien van dat geld zelf niets terug. Zij denken dan: dit is een truc.” 

Diep wantrouwen

Het is een gevolg van een diep wantrouwen in de Zuid-Afrikaanse ANC-regering. Zelfs president Cyril Ramaphosa gaf vorig jaar toe dat er onder zijn voorganger Jacob Zuma minstens 25 miljard euro verdween via cor­ruptie.

Een soldaat neemt de temperatuur op van een vrouw in één van de townships nabij Johannesburg. Beeld AP

De argwaan gaat zo ver dat sommige inwoners van Diepsloot zelfs bang zijn dat zij bij zo’n test juist stiekem worden geïnfecteerd met het coronavirus, zegt Mapola. Die angst komt voort uit een nepbericht in april dat de Amerikaanse miljardair en filantroop Bill Gates Afrikanen zou willen gebruiken om mogelijk riskante coronavaccins te testen. Dit werd als se­rieus nieuws gebracht door de Zuid-Afrikaanse website News24. Het werd al snel gerectificeerd. Maar het wantrouwen bleef daarna.

En niet alleen in Diepsloot, maar dus ook in township Soweto. Bewoner Robert Dlamini (58) vertelde al op een eerder moment tijdens de lockdown dat veel mensen in zijn wijk zich op straat hardop afvragen wat corona eigenlijk is en hoe het is ontstaan. “Waarom was het eerst in China en daarna plots in New York? Dat is een vraag die mensen elkaar stellen”, zei hij. “En of corona misschien is uitgevonden om de omvang van de wereldbevolking terug te dringen. Of om specifiek de zwarte Zuid-Afrikaanse bevolkingsgroei te limiteren. Sommige mensen denken dat corona is uitgevonden, omdat hiv in dat opzicht niet goed genoeg werkte.”

‘Prachtig kerstcadeau’

Daarbij speelt mee dat het vroegere apartheidsregime, onder leiding van arts Wouter Basson (‘Dr. Death’) in de jaren tachtig in Project Coast inderdaad onderzoek deed naar biologische methoden om de groei van de zwarte bevolking te stoppen. Het plan was onder meer om de zwarte meerderheid in het land een ziekmakende bacterie en een anticonceptiemiddel toe te dienen in de vorm van zogenaamde vaccinaties.

Rond 1990, toen hiv opkwam en de apartheid op zijn einde liep, verklaarden meerdere parlementsleden opgelucht dat aids zo’n groeibeperking van de zwarte bevolking wel zou bewerkstelligen. Een van hen, Clive Derby-Lewis, noemde hiv zelfs een ‘prachtig kerstcadeau’. In combinatie creëerde dat de samenzweringstheorie dat hiv bewust onder de zwarte bevolking zou zijn verspreid.

De link met hiv wordt in Diepsloot echter niet gelegd, zegt Mapola. Hij neemt afscheid van Ezeani en loopt over de gebutste straat naar het krot van een vriend. Misschien komt dat doordat veel mensen in Diepsloot, net als Nigeriaan Ezeani, oorspronkelijk niet uit Zuid-Afrika komen en de apartheid dus niet hebben meegemaakt. “Mensen hier nemen corona juist vooral niet serieus”, zegt Mapola. “Zij zullen zich pas laten testen als zij om zich heen, in Diepsloot, zelf mensen aan corona zien sterven.”

Focus op corona brengt strijd tegen hiv en tuberculose in gevaar

Zuid-Afrika doet wat het kan om de gevolgen van corona te beperken. Maar professor Shabir Madhi van de Witwatersrand Universiteit waarschuwt dat een te grote focus op corona ten koste kan gaan van de bestrijding van andere ziektes, zoals tuberculose en hiv/aids. Volgens Madhi is tijdens de lockdown het aantal tests op tuberculose in Zuid-Afrika bijvoorbeeld gehalveerd. Aan die longziekte overlijden elk jaar 63.000 Zuid-Afrikanen. Madhi: “En een latere diagnose betekent: minder goede genezingskansen.” De professor stelt dat de meeste modellen inmiddels uitgaan van maximaal 48.000 Zuid-Afrikaanse ­coronadoden in twee jaar tijd.

Lees ook: 

Veelgeprezen coronabeleid Zuid-Afrika loopt deuken op

Zuid-Afrika heeft lof gekregen voor zijn snelle, wetenschappelijk onderbouwde aanpak van de coronacrisis. Maar in de townships loert corruptie en misbruik.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden