ParlementsverkiezingenServië

Terwijl Servië een parlement kiest, eist de president alle aandacht op

Demonstranten protesteren voor het parlementsgebouw in Belgrado. Beeld AFP

Een groot deel van de Servische oppositiepartijen boycot zondag de parlementsverkiezingen, omdat die volgens hen niet eerlijk zullen verlopen – net zomin als de campagne.

De winnaar van de verkiezingen in Servië zondag staat al vast, en kiezers kunnen hem niet eens aankruisen op het stembiljet. President Aleksandar Vucic zal zijn macht verder verstevigd zien na een daverende overwinning van zijn Servische Progressieve Partij. Volgens peilingen kan die althans rekenen op meer dan de helft van de stemmen. Veel concurrentie zal Vucic’ partij niet ondervinden; een groot deel van de oppositie neemt geen deel aan de stembusgang omdat die in hun ogen oneerlijk verloopt. 

“Vucic is zo vaak op tv dat ik het lager opgeleiden bijvoorbeeld niet kwalijk kan nemen dat ze denken dat we een president kiezen zondag”, verzucht Dejana Stosic (21). De student antropologie staat zesde op de lijst van de ‘1 van de 5 miljoen’-beweging, voortgekomen uit een protestbeweging tegen het autoritaire leiderschap van Vucic. “Hij voert campagne, terwijl hij als president boven de partijen hoort te staan. Maar net als zo vaak trekt hij zich niets van die regel aan.”

Ook de bestrijding van de coronacrisis greep de president aan om zichzelf vol in de schijnwerpers te zetten als de redder van de natie. Hij kondigde de strengste lockdown van Europa af, waarbij mensen dagenlang niet eens voor boodschappen naar buiten mochten. Zelf toerde hij intussen door het land om door China geschonken en verkochte medische apparatuur aan ziekenhuizen te doneren. Met alle tv-stations in zijn kielzog. Vucic controleert de staats-tv, en ook de private zenders hebben korte lijntjes met zijn partij.

Inmiddels zijn de restricties in razend tempo afgebouwd. In de straten van Belgrado omhelzen mensen elkaar, en zitten ze opgepropt in bussen en bars. Voor Vucic’ partij de optimale omstandigheden voor een stembusgang. Na zondag zouden de teugels wel weer strak aangetrokken kunnen worden, aangezien het aantal besmettingen al dagen weer wat oploopt.

Jongeren voelen zich niet thuis bij de boycottende oppositie

Uit protest tegen de absolute macht, vriendjespolitiek en corruptie werden sinds eind 2018 wekelijks protesten tegen het regime georganiseerd, die geregeld tienduizenden mensen trokken. Nadat Vucic had gezegd niet op de eisen van de demonstranten in te gaan, ook niet als ze met vijf miljoen op de stoep stonden, begonnen deelnemers zich ‘1 van de 5 miljoen’ te noemen. 

En nu doet de beweging mee aan de verkiezingen, met programmapunten als vrije media en beter onderwijs. Een ommezwaai, want aanvankelijk wilden ze de verkiezingen boycotten. Dat de jongeren – 80 procent op de lijst is student – uiteindelijk toch meedoen, komt doordat ze zich niet thuis voelen bij de boycottende oppositie. Die is onderling sterk verdeeld

“Zij willen vooral Vucic boycotten. Terwijl ze zelf, toen ze twintig jaar geleden na de val van president Milosevic aan de macht waren, niets hebben gedaan tegen corruptie en vriendjespolitiek”, zegt student organisatiekunde Moma Kovacevic (26), nummer 4 op de lijst. “Wij willen dat het hele systeem op de schop gaat. Met vrijheid en gelijke kansen voor iedereen, los van wie je bent of kent. Het was een groot dilemma, maar we denken dat we dat het best kunnen bereiken door mee te doen.” Dat besluit leverde smalende geluiden op van de gevestigde oppositiepartijen. “Die zeggen nu dat wij de schaamlap van Vucic zijn, of zelfs dat hij ons heeft geholpen. Wat een onzin.”

‘Net als in de jaren negentig’

De beweging heeft een app ontwikkeld waarmee kiezers eventuele onregelmatigheden kunnen filmen of fotograferen en rapporteren, want veel vertrouwen in een eerlijke stembusgang hebben ze niet. Want zelfs bij de kiescommissie, in theorie onafhankelijk, heeft de partij van Vucic in de praktijk de touwtjes in handen.

Volgens de peilingen wordt het nog lastig voor 1 van de 5 miljoen om de kiesdrempel van 3 procent te halen. Ook alle andere partijen, behalve Vucic’ partij en zijn huidige coalitiepartner, de Socialistische Partij van wijlen president Milosevic, krijgen het waarschijnlijk moeilijk. “Het is gewoon net als in de jaren negentig”, zegt student Stosic.

Lees ook:
De protesten tegen de president van Servië houden aan, zelfs in de koude wintermaanden

“Al gaan er vijf miljoen mensen de straat op, dan nog kom ik niet aan hun eisen tegemoet”, liet de Servische president Aleksandar Vucic zich eind vorig jaar ontvallen. Daarmee wierp hij de demonstranten onbedoeld een pakkende slogan in de schoot. ‘Een van vijf miljoen’ staat er sindsdien op spandoeken die de demonstranten met zich meedragen als ze de straat op gaan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden