Bosnië-Herzegovina

Terwijl de spanningen oplopen, vieren Bosnische Serviërs hun verboden feestdag: ‘De roep om afscheiding is misdadig’

Met een Servische vlag van straatlengte gaven Bosnische Serviërs gisteren in Sarajevo uiting aan hun wens van afscheiding. Beeld AP
Met een Servische vlag van straatlengte gaven Bosnische Serviërs gisteren in Sarajevo uiting aan hun wens van afscheiding.Beeld AP

De nationale feestdag van de Republika Srpska is illegaal, maar dat weerhoudt veel Bosnische Serviërs er niet van hem toch te vieren. De andere bevolkingsgroepen van Bosnië moeten toezien hoe de roep om afscheiding groeit.

Thijs Kettenis

Hij is al meer dan 400 meter en beslaat de hele straat, maar de Servische vlag die bewoners van de wijk Oost-Nieuw-Sarajevo zondag uitrollen kan Zeljko Bogdanovic (54) niet lang genoeg zijn. “Zo moet het!”, zegt hij applaudisserend. Vanaf een verhoging ziet hij toe hoe honderden mensen samen het rood-blauw-wit stukje voor stukje groter trekken. Religieuze en nationalistische liederen schallen op de achtergrond.

Het laten wapperen van wat de organisatoren de grootste vlag van Europa noemen is een van de festiviteiten bij de viering van de Dag van Republika Srpska. Precies dertig jaar geleden riepen de Bosnische Serviërs hun eigen republiek uit, naar eigen zeggen omdat ze anders dan de andere bevolkingsgroepen van Bosnië binnen het toenmalige Joegoslavië wilden blijven. Na de ruim drie jaar durende oorlog die al snel daarop volgde, kregen ze inderdaad hun eigen deelrepubliek, maar wel binnen het land Bosnië-Herzegovina. “Op deze dag vieren we onze cultuur, onze religie, onze lange tradities”, vervolgt Bogdanovic, die een groot deel van zijn leven op een Noors boorplatform heeft gewerkt en met pensioen is.

Discrimineren

Het zou allemaal niet zo veel stof doen opwaaien, ware het niet dat het Bosnische hooggerechtshof de feestdag in 2015 als illegaal bestempelde. Die zou andere bevolkingsgroepen, vooral Bosniakken (Moslims) en Kroaten, discrimineren. Zij beschouwen 9 februari 1992 als de dag waarop de oorlog begon. Desondanks vindt de viering nog steeds elk jaar plaats, en dit jubileumjaar nog grootser. “Natuurlijk, dat hooggerechtshof is bezweken aan internationale druk, onder meer uit Brussel”, weet Bogdanovic. Net als veel andere Bosnische Serviërs vindt hij het hof partijdig, omdat de twee internationale rechters die er deel van uitmaken automatisch de kant van de Bosniakken zou kiezen.

Met die redenering legt ook de politieke top van Republika Srpska het verbod naast zich neer. Ook dit jaar marcheren elite-eenheden van de Bosnische-Servische politie door Banja Luka, het regeringscentrum van de deelrepubliek, onder begeleiding van nationalistische leuzen.

De viering krijgt extra nationale en buitenlandse aandacht omdat Milorad Dodik, het Servische lid van het driekoppige presidentschap van Bosnië, hem aangrijpt aan om zijn nauwelijks verholen oproep tot afscheiding van Republika Srpska verder kracht bij te zetten. Afgelopen maand al zette hij een procedure in gang om zijn deelrepubliek terug te trekken uit onder meer de gemeenschappelijke Bosnische strijdkrachten en belastingheffing.

Bloedvergieten

“Ik ben ervan overtuigd dat Republika Srpska op een dag onafhankelijk wordt en een federale of confederale status met Servië zal hebben”, zei Dodik zondag in een interview met de Servische krant Vecernje Novosti. Tegenstanders, ook binnen Republika Srpska, waarschuwen dat dat niet zal gaan zonder hernieuwd bloedvergieten. De Verenigde Staten verzwaarden afgelopen week al bestaande sancties tegen Dodik en zijn entourage. De EU is verdeeld; onder meer Hongarije en Slovenië zijn tegen strafmaatregelen.

“Een nieuwe oorlog, die wil ik zeker niet. Dialoog is het sleutelwoord”, verzekert Bogdanovic, terwijl hij ziet hoe de vlag helemaal uitgerold is. “Maar het is beter als Republika Srpska onafhankelijk wordt. Ik heb niks tegen moslims, ze zijn mijn beste vrienden, maar de internationale bemoeienis moet ophouden.”

Ook student Bojana Marovac (25), student psychologie, moet niet aan oorlog denken, al heeft ze de vorige niet bewust meegemaakt. “Ik zie wat de strijd hier heeft aangericht. Dus vrede is het allerbelangrijkste. Maar als je het me eerlijk vraagt, is het beter als Republika Srpska haar eigen weg gaat”, zegt ze, terwijl ze de vlag door haar handen laat glijden. Na een tijdje wapperen wordt hij weer opgerold. “Al dertig jaar proberen we het met zijn allen in één land, en nog steeds is Bosnië geen functionele staat.”

Minder gematigd

Anderen toonden zich het afgelopen weekend minder gematigd. In verschillende steden in Republika Srpska werden voor Bosniakken beledigende leuzen gescandeerd. In de stad Prijedor trok een groep mensen met fakkels door de straten, terwijl ze de naam riepen van Ratko Mladic, door internationale rechters veroordeeld tot levenslang vanwege onder meer de genocide in Srebrenica. “Generaal, dank aan je moeder”, voegden ze er onder meer aan toe.

Maandag zullen Bosniërs in minstens 35 steden in Europa demonstreren om aandacht te vragen voor de oplopende spanningen en de bedreiging van de eenheid van hun land. En ook op nog geen kilometer van de enorme Servische vlag heerst deze zondagmiddag bezorgdheid.

Want waar de Straat van de Servische Heersers ophoudt, eindigt Oost-Nieuw-Sarajevo en begint Dobrinja. Uit het plotselinge gebrek aan de Servische driekleur aan balkons en lantaarnpalen blijkt dat dit deel van Sarajevo onder de deelrepubliek van de Bosniakken en Kroaten valt. Hier is het op het eerste gezicht een normale zondag. Maar velen zijn ongerust.

“Ik heb geen probleem met Republika Srpska, maar die feestdag en de roep om afscheiding zijn misdadig”, zegt de 56-jarige pedagoog Boris Lakic (56) terwijl hij bij een supermarkt mandarijntjes afweegt. “Ik woonde in het centrum van Sarajevo toen de oorlog uitbrak. Destijds begon het ook met dit soort nationalistische dreiging. We mogen dat niet weer laten gebeuren.”

Lees ook:

Bosnische Serviërs zetten een nieuwe stap richting afscheiding. ‘Een directe bedreiging van de vrede’

De overwegend Servische deelrepubliek binnen Bosnië-Herzegovina heeft opnieuw een stap gezet op weg naar afscheiding. Kan dat op een nieuwe oorlog uitdraaien?

De retoriek van Milorad Dodik in Bosnië-Herzegovina wordt steeds radicaler, wie roept hem een halt toe?

Bosnië-Herzegovina kampt met de grootste bedreiging in zijn voortbestaan sinds het beëindigen van de oorlog in 1994, waarschuwde de Hoge Vertegenwoordiger. Eén man speelt daarbij de hoofdrol: Milorad Dodik. Wie is deze Bosnische Serviër, en wie stopt hem?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden