ReportageKaapstad

Terwijl de besmettingscijfers alweer dalen, wacht Kaapstad een magere kerst

Mensen wachten om te worden gevaccineerd in een mobiele
Mensen wachten om te worden gevaccineerd in een mobiele "Vaxi Taxi", een ambulance die is omgebouwd tot een mobiele Covid-19-vaccinatieplaats in Blackheath in Kaapstad, Zuid-Afrika.Beeld AP

Een maand nadat de omikronvariant van het coronavirus werd ontdekt, zit Zuid-Afrika op de blaren. Uitgerekend in het hoogseizoen blijven de toeristen weg.

Kevin van Vliet

Weer een week zonder toeristen. Kaapstad begint moedeloos te worden. Taxichauffeur Austin Zvinamano (30) teert nu al bijna een maand op een handvol ritjes per dag. Deze tijd van het jaar – zomer onder de evenaar – is het traditioneel cashen voor de toerismesector, voor de horeca en voor jongens als hij, maar nu er van buitenaf reisrestricties zijn opgelegd gaan er nauwelijks nog internationale vluchten naar Zuid-Afrika. Daarbij zijn veel kantoren rond de feestdagen gesloten (dus minder forenzen) en geldt er al het hele jaar een avondklok (dus geen nachtleven). O ja, en begin deze maand stegen de benzine- en dieselprijs plots. Austin heeft een vrouw en drie kinderen en is de kostwinner. “Het is zwaar.”

Veel zwaarder dan vorig jaar zal het niet worden. Tijdens de eerste, keiharde lockdown in Zuid-Afrika zat Austin werkloos thuis. Het openbaar vervoer lag aan banden en een speciale vergunning om de weg op te mogen kreeg hij niet. “Ik had negen maanden geen inkomen. We waren totaal afhankelijk van onze gemeenschap.” Het gezin leefde van voedselpakketten.

Het risico op overvolle ziekenhuizen

In Zuid-Afrika is momenteel een milde lockdown van kracht, die bestaat uit een nachtklok, een mondkapjesplicht in de openbare ruimte en winkelpersoneel dat bij de ingang handen staat te desinfecteren. Het zijn zo’n beetje de enige beperkingen van het sociale verkeer die de Zuid-Afrikaanse economie nog aan lijkt te kunnen. Het land wordt geplaagd door stroomuitval en drie kwart van de bevolking is werkloos. Een verbod op alcoholverkoop tijdens de feestdagen (meermaals met succes ingezet om de beddenbezetting in ziekenhuizen laag te houden) blijft dit jaar dan ook uit, al ligt aan dat besluit niet alleen een economisch argument ten grondslag.

Nadat Zuid-Afrikaanse wetenschappers eind vorige maand de zeer besmettelijke omikronvariant van het coronavirus ontdekten, minimaliseerden regeringen wereldwijd het vliegverkeer van en naar zuidelijk Afrika. Het risico op een ernstiger ziekteverloop kon in dit onderzoeksstadium nog niet worden uitgesloten, en het risico op overvolle ziekenhuizen was reëel. Alle ogen waren gericht op Zuid-Afrika, waar de besmettingen door het dak gingen.

Schade beperkt

Maar inmiddels daalt het aantal nieuwe besmettingen alweer, nu zes dagen op rij. Ook het aantal afgenomen testen is gedaald, en dat gegeven roept de vraag op of zij met klachten zich in de afgelopen week überhaupt wel hebben laten testen. Rond de feestdagen bezoeken veel Zuid-Afrikanen familie elders in het land, en wat die reisbewegingen uithalen laat zich raden. Wetenschappers suggereren ondertussen dat de relatief jonge Zuid-Afrikaanse bevolking inmiddels beter opgewassen is tegen het virus, dan landen met een kwetsbare, oudere bevolking.

De vierde besmettingsgolf lijkt hoe dan ook zijn hoogtepunt te hebben bereikt, en de schade is beperkt gebleven. Slechts 2 procent van alle geïnfecteerden belandde in het ziekenhuis, wat verbleekt bij de 19 procent van een jaar geleden, toen de deltavariant toesloeg. De meeste besmettingen en ziekenhuisopnames werden geregistreerd in Gauteng, de dichtbevolkte provincie waar de eerste omikronbesmetting werd gevonden. Opvallend: vrijwel alle coviddoden in de ziekenhuizen (nog geen negenhonderd in de afgelopen vier weken) waren ongevaccineerd of deels gevaccineerd.

Vaccin geweigerd, baan kwijt

En met de vaccinatie wil het nog niet vlotten in Zuid-Afrika. Nog geen kwart van de bevolking is volledig gevaccineerd en priklocaties zien de toestroom gestaag afnemen. Eerder deze maand verzocht de regering farmaceuten Johnson & Johnson en Pfizer nog om een levering van nieuwe vaccins te vertragen, omdat de bestaande voorraad te groot dreigde te worden. De bereidheid onder Zuid-Afrikanen is laag en de regering overweegt een landelijke prikplicht in te voeren. Tot die tijd komt de grootste stimulans vanuit de maatschappij zelf. Diverse bedrijven hebben een vaccinatieplicht ingevoerd voor hun personeel, en krijgen navolging van universiteitscampussen. Wie weigert, riskeert veel. Vakbonden meldden begin deze week een klachtenregen van mensen die hun baan kwijt zijn geraakt omdat ze een vaccin weigerden.

Wie in Kaapstad gevaccineerd wil worden, moet even zoeken. Vanwege het gebrek aan belangstelling ging de grootste priklocatie van de stad, in een conferentiehal in het zakendistrict, begin deze maand alweer dicht. Met name apotheken en ziekenhuizen bieden uitkomst.

Tegen wil en dank

Op een terrein waar de Universiteit van Kaapstad studenten huisvest, in de wijk Mowbray, is een tijdelijke prikkliniek ingericht in twee witte tenten. Gascoigne Nakana (31) heeft net zijn eerste shot gekregen – tegen wil en dank. “Ik wil eigenlijk niet maar van mijn werkgever moet ik.” Hij is bang, zegt hij, bang voor de bijwerkingen, en hij wrijft over zijn rechterarm. “Ik voel m’n rechterhand niet meer.”

Er was nog een reden om zich te laten vaccineren. Gascoigne reist deze week af naar zijn familie in het noorden, en zij zijn al wel gevaccineerd. “Je wil geen virus mee terug nemen.”

Gascoigne is de laatste van vandaag. Ze gaan dicht. Er lijkt niemand meer te komen. Hoe lang deze priklocatie nog openblijft, niemand die het weet. Het belooft weer een magere kerst te worden.

Lees ook:

Waarom Zuid-Afrika zoveel virusvarianten ontdekt

Zuid-Afrika heeft een bittere nasmaak overgehouden aan de ontdekking van de omikronvariant van het coronavirus. Dat er alweer een mutatie in het land is aangetroffen, lag echter in de lijn der verwachting. Reconstructie van een onfortuinlijke ontdekking.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden