Patrice Lumumba

Teruggave tand aan Congo symboliseert pijnlijke Belgisch rol

De ceremonie waarbij de tand van de vermoorde eerste premier van Congo, Patrice Lumumba in Brussel wordt teruggeven aan zijn familie.  Beeld AFP
De ceremonie waarbij de tand van de vermoorde eerste premier van Congo, Patrice Lumumba in Brussel wordt teruggeven aan zijn familie.Beeld AFP

België heeft maandag een tand van de vermoorde premier en nationale held van Congo Patrice Lumumba teruggegeven aan zijn familie.

Annelies Bontjes

Een klein blauw kistje met een tand. Dat was waar het maandag allemaal om te doen was op het Egmontpaleis in Brussel. Na 61 jaar gaf België het vermoedelijk enige wat is overgebleven van het lichaam van de eerste premier van Congo Patrice Lumumba terug aan diens familie, in aanwezigheid van de Congolese premier Jean-Michel Sama Lukonde en zijn Belgische evenknie Alexander de Croo.

De tand van Patrice Lumumba brengt een mysterieus verhaal met zich mee. Er kleeft bloed aan, maar van wie dat bloed komt, blijft de vraag. Wat wel bekend is: Lumumba werd in januari 1961 vermoord, waarmee na krap zeven maanden een einde kwam aan de prille democratie in Congo, voormalig kolonie van België. De eerste premier werd geëxecuteerd, samen met twee medestanders, en vervolgens werd zijn lichaam opgelost in zwavelzuur.

De rol van België bij de moord blijft nog altijd onduidelijk. Het is een pijnlijke en onaangename waarheid, zei De Croo daarover in een toespraak, maar “ze moet gezegd worden”. De premier stelde zich nederig op. “Het is niet normaal dat het stoffelijke overschot van een van de grondleggers van de Congolese natie zes decennia lang werd bewaard onder duistere omstandigheden die nooit echt zijn opgehelderd, en waar we, in het licht van wat nu bekend is, niet trots op zijn.”

Emotionele toespraak

De Croo erkende dat Belgische functionarissen een rol hebben gespeeld bij de moord op Lumumba. Hij bood namens de Belgische regering excuses aan. Twintig jaar geleden had de toenmalig minister van buitenlandse zaken Louis Michel dat ook al gedaan, nadat een parlementaire commissie concludeerde dat België ‘een morele verantwoordelijkheid’ droeg voor Lumumba’s dood.

Wie maandag vooral indruk maakte was Juliana Lumumba, die in 2020 in een brief aan koning Filip om de tand van haar vader had gevraagd, en nu een emotionele toespraak hield. “Vader, hoe ben je gestorven? We weten het niet. Wanneer ben je gestorven? We weten het niet. Waar ben je gedood? We weten het ook niet. Wie heeft je vermoord en waarom? We zoeken nog steeds naar antwoorden” zei ze, terwijl ze met een zakdoekje meermaals de tranen van haar wangen depte.

‘Iedereen viert feest vandaag’

Voor Congolezen is de teruggave van de stoffelijke resten een belangrijke gebeurtenis. Een aantal van hen was maandag bij het paleis. Ze maakten lawaai en schreeuwden toen de grote donkere houten doodskist met zwarte ornamenten en daarin de tand het paleis uit werd gedragen. “Lumumba was een bijzondere man voor alle Congolezen”, zegt Fortune Tulomba, aanwezig namens de sociaaldemocratische Congolese ​​politieke partij UDPS. “Het is een historische gebeurtenis voor Congo, iedereen viert feest vandaag.”

Nadat een Congolese vlag over de doodskist werd gedrapeerd, werd deze onder toeziend oog van Lumumba’s kinderen een lijkwagen ingetild. Over een paar dagen vertrekt de tand naar Congo, waar deze een rondreis maakt voor verschillende rouwceremonies. Eind deze maand wordt de tand begraven in de hoofdstad Kinshasa.

Toch is er een bittere nasmaak bij het bijzondere ritueel: aan de echtheid van de tand wordt getwijfeld. Er is geen DNA-test gedaan waardoor de herkomst niet met 100 procent zekerheid kan worden vastgesteld. Volgens de Belgische justitie zou de tand bij dergelijk onderzoek worden verwoest, maar dat wordt betwist in weekblad Knack door voormalig VRT-journalist Peter Verlinden. Hij noemt de ceremonie maandag dan ook een “politiek circus”.

Lees ook:

België was betrokken bij moord op Lumumba.

De Belgische regering van oud-premier Gaston Eyskens was in 1960 actief betrokken bij de val van en moord op Patrice Lumumba. Ook de toenmalige koning Boudewijn was daarvan op de hoogte. Dat zeggen vier historici die in opdracht van een Belgische parlementaire commissie de moord op de eerste premier van Congo hebben onderzocht.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden